PlusBoekrecensie

Inktzwarte roman van Fernanda Melchor laat alles zien wat er mis is in Mexico

De Mexicaanse journaliste Fernanda Melchor laat in haar inktzwarte tweede roman Orkaanseizoen zien wat er gebeurt als mensen niets te verliezen hebben.

Een slachtoffer van een roofmoord ligt op straat in het Mexicaanse Naucalpan .Beeld NurPhoto via Getty Images

Ze noemden haar de Heks, net als haar moeder. Eerst heette ze nog de Kleine Heks, toen het oude wijf begon met haar handeltje in genezingen en vervloekingen, en de Heks zonder toevoeging toen ze alleen was achtergebleven, toen, in het jaar van de aardverschuiving’, aldus de verteller, nadat het toegetakelde lichaam van de Heks is opgedregd uit de rivier. De manschappen volgden gewoon de stank, ‘die erger was dan een handvol zand die in je gezicht wordt gesmeten, een pestlucht waar je bijna van moest overgeven, zodat die maar niet in je darmen zou binnendringen.’

Alle bijgelovige roddels die in het achterlijke gehucht La Matosa de ronde doen over de oude Heks, passeren de revue; hoe ze haar man zou hebben vermoord met een van haar giftige brouwsels, hoe ze iedere avond een standbeeld van de duivel met een gigantische roede zou berijden en hoe dat duivelskind Kleine Heks er opeens was; een schriel, maar ongelooflijk berekenend kind. Tijdens de orkaan van ’78 bleef Kleine Heks – ‘die travestiet’ – alleen achter, na de aardverschuiving; de modderstroom die meer dan honderd bewoners van La Matosa had bedolven.

Hoe is het om arm te zijn en gevangen te zitten in een corrupt en verziekt gehucht? De Mexicaanse journalist Fernanda Melchor (Veracruz, 1982) schreef met Orkaanseizoen een zedenschets rondom een crime passionel, de moord op een travestiet. De opening van het verhaal heeft nog iets sprookjesachtigs, daarna wordt de lezer met de snoeiharde realiteit geconfronteerd.

Verwensingen en scheldwoorden

Melchor laat verschillende dorpsbewoners aan het woord, zoals Yesenia, die een tirade houdt waarin nauwelijks naar lucht wordt gehapt. Woedend is ze op haar neef Maurillio, ook wel ‘Luismi’ genoemd, ‘die klootzak’, ‘ellendeling’, dat ‘verdomde rotjong’, die ze verantwoordelijk houdt voor al het hartzeer dat hij hun grootmoeder bezorgde, die dat weer afreageerde door haar kleindochters af te ranselen.

Het decor is er een van armoede en huiselijk geweld. De eindeloos lange zinnen, vol bijzinnen met woedende uitlatingen en verwensingen, zijn doordrenkt met scheldwoorden. Af en toe is het net of je naar een episode van een MTV-show als Geordie Shore zit te kijken. Ingrediënten: je stopt een paar mannen en vrouwen met een laag IQ en een groot temperament bij ­elkaar in huis en verschaft ze onbeperkt alcohol (en drugs). Daarmee brouw je een fatale cocktail die alleen kan leiden tot fysieke uitbarstingen, zoals knokpartijen, seks of een combinatie hiervan; een garantie voor ellende en dús kijk­plezier.

Soms doet al het gevloek en getier in Orkaanseizoen wat gekunsteld aan (‘Hij kon het niet ­laten zich af te vragen wat die griet, verdomme!, in haar schild voerde, waar ze, godsamme!, vandaan was gekomen’), zodat je tijdens die uitputtende tirades alleen maar kunt verzuchten: nu weten we – godverdomme! – wel wat voor ­milieu Melchor poogt te schetsen. Naarmate de roman vordert, wordt de verteltoon natuurlijker.

De personages zitten gevangen in een spiraal van in elkaar grijpend geweld. Armoede sluit makkelijk vriendschap met andere problemen, van huiselijk geweld en misbruik tot verslavingen, criminaliteit en tienerzwangerschappen. Het dorp is omgeven door de drugsbendes, prostitutie is gewoon een manier om geld te verdienen en het beste slijt je je dagen in een zo ­beneveld en gedrogeerd mogelijke toestand – begrijpelijk. Een overheid die hulp biedt, ontbreekt: politie, ziekenhuispersoneel en sociaal werkers zijn allemaal wreed en corrupt.

Als de 13-jarige Norma in het ziekenhuis ­belandt met complicaties als gevolg van een ­illegale abortus, wordt ze bijvoorbeeld uitgescholden door maatschappelijk werkers en vastgebonden op bed. De politie dreigt haar zelfs in de cel te gooien als ze niet aangeeft wie haar heeft bezwangerd.

Onderontwikkeld

Nee, hoopgevend is het koor van Melchor niet. Al haar vertellers verkeren in een uitzichtloze situatie, zijn onderontwikkeld en beschikken over een kort lontje. Daarmee zijn ze binnen de gegeven omstandigheden erg geloofwaardig. Toch verlang je als lezer af en toe naar een verteller die boven de situatie kan uitstijgen, want je kunt je afvragen hoe interessant het in verhalend opzicht is om alleen maar getroebleerde en primair handelende personages voor te schotelen, die allemaal niet verder kunnen reiken en kijken dan hun eigen beperkingen?

Melchor weet daarmee in ieder geval de ­verstikking en uitzichtloosheid goed over te brengen. De lezer wordt murw geslagen. De mannen en vrouwen zitten allemaal vast in hun rolpatronen: de vrouw (‘hoer’ of ‘wijf’) baart, ploetert en lijdt, de man is een nietsnut en een agressieveling. Mannen zijn ‘een stelletje klootzakken die je een hemel op aarde beloven, maar die je, als het erop aankomt, als een oude en stinkende dweil wegsmijten’ zegt de moeder van Norma.

Alleen in seks komt het tot een treffen tussen man en vrouw. In het beste geval vindt die gemeenschap met instemming van beide partijen plaats, want ook dat ligt niet per se voor de hand. Seks komt regelmatig voort uit economische motieven, verveling of een ongerichte geilheid door de drugs.

Homoseksualiteit

Mexico kent net zoals andere Latijns-Amerikaanse landen een machismocultuur. Melchor laat zien wat de uitwassen daarvan zijn: vrouwen maken zich op, mannen tuigen ze af. In de roman wordt de travestie van de Heks gedoogd door de vrouwen, omdat hij hen helpt met hun kwaaltjes en illegale abortussen voor de prostituees. Een aantal mannen gaat graag naar de seksfeesten van de Heks om drugs te gebruiken, veel te zuipen en zich vervolgens oraal door hem te laten bevredigen.

Homoseksualiteit is onder de macho’s uit den boze en leidt bij verteller Brando ook tot de ­nodige (zelf)haat en agressie: ‘Hij was zelf niet zo’n smerige homo, toch?, om zich die fucking vuiligheid te lopen indenken?’

De roman is geen whodunit, omdat al snel duidelijk is wie betrokken is bij de moord op de Heks. Het is eerder een ‘howdunit’: de lezer komt steeds dichter bij de omstandigheden die tot de moord hebben geleid. Dat is vele malen interessanter en daarin schuilt de ware kracht van de roman. Orkaanseizoen is een rauwe weergave van ongeveer alles wat er schort aan de Mexicaanse samenleving. Wat gebeurt er op plekken waar mensen geen enkel perspectief op betere leefomstandigheden hebben? Daar stinkt het echt.

Melchor dient het op zoals het is: hier, ruik maar.

FictieFernanda ­MelchorOrkaanseizoenVertaald door Bart ­Peperkamp, Wereld­bibliotheek, €22,99, 304 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden