PlusPS

In zorgcentrum Beth Shalom vieren ouderen samen de sjabbat

Zorgcentrum Beth Shalom in Buitenveldert vierde vorige week een verbouwingsfeestje. Sinds de fusie met Cordaan wonen er ook niet-Joodse ouderen. De sfeer blijft als vanouds: door en door Joods.

'Hier heerst een Joodse sfeer en kun je je verhaal kwijt'Beeld Dingena Mol

De handen van Lenie van den Bosch-Brilleman (89) zwaaien door de lucht. Samen met haar maatje Ernie Abraham (70) houdt ze de entree nauwlettend in de smiezen.

Iedere bekende, verpleger, gastvrouw of vrijwilliger wordt hartelijk door het tweetal onthaald. De rasechte Amsterdammers zitten vaak in de centrale ruimte, zeker rond half elf, koffietijd. "Heb je er geen gemberbolus bij?" vraagt Van den Bosch aan de dame die de koffie schenkt.

Joodse sfeer
Lenie kwam zes jaar geleden in Beth Shalom - Hebreeuws voor Huis van Vrede - te wonen, nadat ze haar heup had gebroken. "Ik hoor hier thuis. Ik ben Joods. Helemaal Joods." Abraham: "Hier heerst een Joodse sfeer en kun je je verhaal kwijt. De mensen hebben allemaal de oorlog meegemaakt. Als 4 mei nadert, kunnen ze er met elkaar over praten."

Een vrouw komt met een Gerry Webertasje aangelopen. Ze heeft kleding voor Lenie vermaakt. "Ik heb tekort geld bij me," zegt Lenie tegen de naaister. "Maar het komt later wel, in elk geval goede sjabbes."

Het is vrijdag, daags na het feestje van de verbouwing. In de keuken wordt druk gewerkt aan de sjabbatmaaltijd: kippensoep, kippenboutjes, witlof, sperzieboontjes en Israëlische salade.

Geen koolsoep
"De mensen worden verwend. Het eten is beter dan thuis," zegt Willem Jenster (59), kok en manager voeding, die al 28 jaar in Beth Shalom werkt. "Deze bewoners hebben heel wat meegemaakt. Ik wil graag voor hen zorgen. Eten is zo belangrijk voor deze doelgroep."

De niet-Joodse Jenster heeft in de praktijk koosjer leren koken. Vlees en melk worden strikt gescheiden. Voor zaterdag heeft hij perenkugel op het menu staan, een typisch Joods nagerecht. "Ik heb ook geleerd om geen koolsoep te maken. Dat herinnert aan de oorlogsjaren." Geen enkele kok in het huis is joods, zegt Jenster. "Maar we kennen wel allemaal de strenge regels van het koosjere koken."

In de keuken kijkt een Joodse toezichthouder, sjoumer Michael Grufi (55), toe op de naleving van de kasjroet, de spijswetten. Slechts een enkele keer moet hij ingrijpen. "Dat is onze politieagent," grapt Jenster.

Gemengd huis
Hoe joods is Beth Shalom nog, afgezien van de keuken? Abraham: "Vroeger woonden hier alleen Joodse mensen, nu is het vooral de laatste generatie oorlogsslachtoffers. Het is een gemengd huis geworden. Dat moet wel. De kamers moeten vol."

Toch zijn er meer regels die de Joodse identiteit moeten waarborgen. Een kerstboom opzetten in de centrale hal is uit den boze en christelijke feestdagen worden niet gevierd. Abraham: "Wat je op je kamer doet, is jouw zaak. Daar kun je ook niet-koosjere koekjes eten."

Beth Shalom heeft 110 bewoners. Op de eerste en tweede verdieping zijn 51 appartementen. Op de derde, gesloten etage wonen dertig mensen met dementie en op de vierde huist de somatische afdeling met dertig bewoners. Verder zijn er 66 aanleunwoningen.

Joodse toezichthouder ('politieagent') Michael Grufi (55), ziet toe op de naleving van de spijswetten in de keukenBeeld Dingena Mol

Albert Oomen (65), van eind 2013 tot eind 2016 directeur van Beth Shalom, en dus ook ten tijde van de fusie met Cordaan, zegt dat het huis moest fuseren om financiële redenen. "We kampten met leegstand. Door de fusie zitten de kamers weer vol, ook met niet-Joodse bewoners."

Joodse identiteit
Het zorgcentrum houdt nog wel vast aan de vuistregel van de raad van toezicht van de voormalige stichting Beth Shalom dat tachtig procent van de bewoners Joods moet zijn. "Maar in de praktijk lukt dat niet. De Joodse gemeente moet er voor zorgen dat Beth Shalom een Joods huis blijft. De cliëntenraad raad ik aan positief over het huis te praten tegen hun achterban."

De Joodse identiteit, zegt Oomen tijdens een rondleiding, is te herkennen aan de sjoel, de Joodse gastvrouwen die de sjabbatviering begeleiden, de Joodse bewoners en de algehele entourage. Aan de deurposten hangen, mezoeza's (tekstkokertjes), en in de gangen zijn menora's (zeven­armige kandelaars) en reproducties van Chagall te vinden. "Het is een huis met nesjomme (ziel)."

Bewoner Ab Garcia (89), getooid met keppeltje, komt 's middags met zijn zoon Benny de centrale ruimte ingelopen waar twee muzikanten 'gouwe ouwes' zingen en vrijwilligers eitjes bakken.

Onafhankelijk type
Benny is zeer te spreken over Beth Shalom. "Het geheugen van mijn vader gaat achteruit. Hij woont nog op een zelfstandige afdeling en de mensen hier proberen hem te stimuleren en activeren."

Maar Louise Bouwman-Cohen (92), die verderop zit, is het daar niet mee eens. "Ik moet hier wonen, maar ga liever naar huis. Ik ben een onafhankelijk type, maar ben mijn vrijheid kwijt. Toen ik hier vroeger voorbijkwam, dacht ik: als ik daar maar niet in kom. En nu zit ik hier."

Bewoner Bob Friedmann (87) mist de Joodse humor van tien jaar geleden in Beth Shalom. 'Het is hier eerder een Klaagmuur'Beeld Dingena Mol

Bob Friedmann (87) woont inmiddels elf jaar in een van de aanleunwoningen. Nee, hij kan niet zeggen dat hij bewust voor Beth Shalom heeft gekozen. "Ik ben hier gekomen door een stel figuren die ik hier heb ontmoet," zegt hij vanachter de vleugel in het restaurant. Zit hij vaak achter de v...? Friedmann interrumpeert: "Achter de vrouwen aan?" Hij lacht.

Buikpijn van het lachen
Tien jaar terug, zegt hij, was de Joodse humor nog in Beth Shalom te vinden. "Maar denk niet dat je hier straks met buikpijn van het lachen de deur uitloopt. Voor Joodse gein moeten mensen geen lichamelijke of geestelijke gebreken hebben. Nu praten bewoners over hun medicijnen en doktoren. Het is hier eerder een Klaagmuur."

De meningen over Beth Shalom zijn verdeeld. Waar de ene bewoner zich 'veilig' voelt, de Joodse sfeer roemt en het fijn vindt om met lotgenoten over de oorlog te praten, is de ander sceptisch en piekert die er niet over om de oorlog aan te snijden.

Lenie van den Bosch-Brilleman, die na de lunch weer naar haar kamer vertrekt, vindt het een heerlijk huis: "In een ander zorgcentrum vroeg een verzorger waarom iemand zijn telefoonnummer op zijn arm had staan. Dat gebeurt hier niet."

Maar het voorval blijkt juist in Beth Shalom te zijn voorgekomen. "Maak het niet te heilig," zegt Friedmann, die ondergedoken zat in de oorlog en wiens vader in een concentratiekamp werd vermoord. "Mogen jonge mensen fouten maken?"

Oomen: "We hebben inmiddels voor nieuwe medewerkers en vrijwilligers een e-learning programma gemaakt over de Joodse gebruiken. Zodat bekend is dat je niet, hoe stereotiep het ook klinkt, met lijstjes langs de deuren gaat of in bruine of zwarte laarzen rondloopt, maar ook hoe we de Joodse identiteit van Beth Shalom kunnen behouden."

Lenie van den Bosch-Brilleman (89), samen met haar 'maatje' in huis, Ernie Abraham (70): 'Ik hoor hier thuis'Beeld Dingena Mol

Joodse herinneringen

Beth Shalom werd in 1911 door rabbijn Meijer de Hond opgericht als verzorgingshuis De Joodsche Invalide, voor Joodse gehandicapten en arme ouderen. In 1943 werden alle cliënten en medewerkers op transport gesteld. Na de oorlog werd de Joodse ouderenzorg onder de naam Beth Shalom voortgezet, met locaties in Osdorp en Amstelveen en een verzorgingshuis in Buitenveldert.

Januari 2014 fuseerde Beth Shalom met Cordaan. Er ligt inmiddels een nieuw huisvestingsplan dat als doel heeft Beth Shalom te moderniseren. Joods Maatschappelijk Werk en activiteitencentra Lev en Crescas trokken in het zorgcentrum in Buitenveldert, dat vorig jaar 25 jaar bestond.

"De luiken naar de buurt en de ruimere omgeving gaan wijd open," aldus Oomen in het zojuist verschenen boek 80plus Joden van Ido Abram en fotograaf Elsbeth Struijk van Bergen, waarin een twintigtal mooie portretten van bewoners van Beth Shalom staat.

80plus Joden door Ido Abraham, met fotografie van Elsbeth Struijk van Bergen. Uitgeverij Amphora, €19,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden