In Nigeria ontvoerde Jandries Groenendijk doet zijn verhaal

Jandries Groenendijk werd ontvoerd in Nigeria toen hij een documentaire maakte over misstanden die oliemaatschappijen veroorzaken. Zijn ontvoerders wilden hem vermoorden. Spijt van de reis heeft hij niet. 'Sommigen van ons zijn begaan met de wereld.'

Jandries Groenendijk en Sunny Ofehe, veilig terug in Amsterdam Beeld Mats van Soolingen

Vijf dagen lang hadden Amsterdammer Jandries Groenendijk (57) en zijn crew inmiddels in Nigeria gezwoegd om de misstanden in een met olie besmeurd gebied op film vast te leggen. Een camera kon Groenendijk vanwege zijn gezondheid - hij is hartpatiënt - zelf niet dragen, daarom ging hij mee als regisseur. 'We waren doodop, hadden gewerkt in een temperatuur van vijftig graden en hadden de meest afschuwelijke dingen gefilmd.'

De beelden van een lokaal ziekenhuis in de plaats Amatu II, gebouwd door energiemaatschappij Chevron, waren net geschoten. 'Veertig bedden waar niemand in ligt, omdat geen hond het kan betalen en de dokter die niet kan opereren, omdat hij eigenlijk een huisarts is. We hadden het allemaal op film, maar goed, dat is nu verloren gegaan.'

Kogels om onze oren
Ze stapten die dag in hun boot en voeren de rivier af. 'Wegen die Shell heeft beloofd, zijn er namelijk niet,' vertelt Groenendijk in zijn Amsterdamse woning. Vanuit zijn ooghoek zag hij een boot met hoge snelheid komen aanvaren. 'De Nigeriaanse regering had gezegd dat het er veilig was. Er was in lange tijd niemand meer ontvoerd. Maar toen ik die boot zag, wist ik meteen dat het mis was. We gingen op de bodem van onze boot liggen terwijl de kogels om onze oren vlogen.'

De ontvoerders hadden het gemunt op de white people. Ze dachten, zegt Groenendijk, dat ze werknemers van Chevron waren. Hij en zijn collega's Marianne Vos en Erhard Leffers werden in één boot gezet, de Nigeriaanse mannen in een andere. Groenendijk werd daarbij zo hard in de boot geduwd dat hij viel en bewusteloos raakte. Toen hij weer bijkwam - hij werd wakker geslagen door de ontvoerders - dacht hij dat zijn Nigeriaanse reisgenoten dood waren.

Kalasjnikovs
De drie Nederlanders werden in een hut van twee bij twee meter met een eenpersoonsbed diep in een mangrove vastgehouden door jongens tussen de vijftien en dertig jaar met kalasjnikovs. Jongens die wiet rookten en dope gebruikten. De Nederlanders kregen de eerste dagen geen eten en water en mochten niet praten met elkaar. 'De nachten waren het engst. Er kon van alles gebeuren. De jonge ontvoerders onderdrukten hun angsten met drugs. We hebben nauwelijks geslapen. Het ene moment dacht ik dat we doodgingen, het andere moment dat het goed zou komen.'

Een overlevingsdrang kwam boven. 'Ach, het was maar een week, hè,' zegt hij cynisch. 'Ik ben wel eerder gevangenen genomen, in Bosnië en in andere conflictgebieden in Oost-Afrika.' Telefoons werden afgepakt. Groenendijk ontkende tegen de ontvoerders dat één van de toestellen van hem was. 'Ik wilde niet dat ze naar mijn huis belden. Ik wilde mijn vriendin en familie niet lastigvallen met mijn idealisme.'

Luizen en muskieten
Na een week in het hutje vol luizen en muskieten waar het eenpersoonsbed met zijn drieën gedeeld moest worden, hoorde Groenendijk dat ze hem wilden vermoorden. Hij moest met de ontvoerders mee. Hij dacht dat hij eraan ging, maar moest op een andere plek, dieper in de mangrove, tegen de onderhandelaars zeggen dat hij nog leefde. 'Ik vertelde dat we oké waren, maar dat het elk moment mis kon gaan. Mijn gijzelnemer was erg blij dat ik dat zei.'

Nog dezelfde dag werden de drie meegenomen naar de deelstaat Bayelsa State. Ze beseften langzamerhand dat ze vrij zouden komen. Maar pas toen ze naar de Nederlandse ambassade erden gebracht, voelde Groenendijk zich veilig. 'Daar voelde ik me thuis. Ik kom zelf uit een diplomatengezin.' Hij heeft niet zo'n behoefte met de pers te praten over zijn ontvoering, maar aan de andere kant wil hij wel vertellen over de oliemaatschappijen in Nigeria.

Totale armoede
De Nigerdelta is rijk aan olie. Al jaren boren grote oliemaatschappijen zoals Shell er naar de grondstof. Dat brengt ernstige vervuiling met zich mee, klagen de oorspronkelijke bewoners van het gebied. Bovendien zien de lokale gemeenschappen niets terug van de enorme bedragen die onder hun voeten worden verdiend, zegt Groenendijk. 'Totale armoede,' vat hij samen.

De afgelopen jaren heeft het meerdere malen tot ontvoeringen geleid van medewerkers van de oliemaatschappijen. Sinds 2009 kopen de oliegiganten de rebellenleiders af die zich in de Nigerdelta roeren. 'Die leiders zijn daar enorm rijk van geworden,' zegt Groenendijk. 'Maar de gemeenschap heeft niets gekregen. De bevolking in de Nigerdelta leeft traditiegetrouw van landbouw en visserij. Maar door de vervuiling valt er niets meer te vissen.'

Misstanden
De documentairemaker was al eerder in Nigeria. Ook toen was dat op uitnodiging van Sunny Ofehe, een nu 42-jarige Nigeriaanse activist die strijdt tegen de misstanden in zijn geboorteland. Het was 2009, nét voor de amnestieregelingen werden afgesloten met de rebellengroepen. 'Toen Sunny mij in 2009 vertelde over wat Shell teweegbrengt, wilde ik mee. Het was in dat jaar eigenlijk veel gevaarlijker.

Nu zijn de bekende rebellengroepen kleiner en zijn er minder ontvoeringen. Zelfs de Nigeriaanse regering zegt nu dat het veiliger is geworden. Ik dacht nog: dit wordt een relatief veilige reis. In mijn conditie kan ik dit net aan. Maar ik ben ook niet gek. Het zijn niet de Vinkeveense Plassen.' Na die eerste reis naar Nigeria was de gezondheid van Groenendijk behoorlijk achteruitgegaan. Hij had vijf hartaanvallen achter elkaar.

Niks verbeterd
'Ik lag hier een jaar gewoon op de grond. Was meer halfdood. Ik ben vergiftigd door medicijnen, maar krabbelde uiteindelijk weer op. Dit was een relevante reis. Aan de vervuiling is in de afgelopen jaren niets verbeterd. Het is juist erger geworden. Op het land ligt op sommige plekken tien centimeter olie en het drinkwater is sterk vervuild, meer dan vijf jaar geleden.' Groenendijk heeft het zelf gedronken. 'Het smaakt metalig, chemisch.'

'Mijn goede vriend Sunny en ik voeren dezelfde strijd. Ik hou van Afrika.' Groenendijk heeft jaren in Kenia gewoond, spreekt vloeiend Swahili en voelt zich in Afrika als een 'vis in het water'. Waarom een man met vier dochters en een slechte gezondheid zijn leven op het spel zet? 'Ik heb mijn leven heel vaak in de waagschaal gesteld. Sommigen van ons zijn begaan met de wereld. Ik hoop ook dat mijn kinderen dit gaan doen. Het is een job. Someone's got to do it.'

Koud laat de ontvoering hem ook weer niet. 'De naslag zal nog wel komen,' verwacht zijn vriendin.

Nigeriaanse metgezel dood

Documentairemaker Jandries Groenendijk uit Amsterdam werd 5 mei samen met Marianne Vos, Erhard Leffers en de twee Nigeriaanse activisten Sunny Ofehe en Femi Soewu ontvoerd in de Nigerdelta. De Nederlanders werden een week vastgehouden, Ofehe en Soewu een dag.

Bij de ontvoering kwam, naar pas nu bekend is geworden, één van de Nigerianen om die met het gezelschap meereisden. De man viel in het water toen de boot snel keerde en werd daarbij door een schroef van de boot geraakt.

Volgens Ofehe is onlangs één van de gijzelnemers opgepakt. Die had de bankrekening gebruikt die ook was opgegeven voor eventueel losgeld.
Jandries Groenendijk drinkt het vervuilde water Beeld Femi Soewu
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden