PlusFilmrecensie

In Dorst verliest subtiel proza het van joligheid

Simone Kleinsma is in de verfilming van Esther Gerritsens Dorst overtuigend als kankerpatiënt die het moeilijk vindt om van haar kind te houden. Maar de film is te theatraal, klonterig en ironisch.

Elisabeth (Simone Kleinsma) breekt her en der de vierde wand. 'Ik ga dood,' is haar eerste boodschap aan de kijker. Beeld Dorst
Elisabeth (Simone Kleinsma) breekt her en der de vierde wand. 'Ik ga dood,' is haar eerste boodschap aan de kijker.Beeld Dorst

De verteller in Dorst, het zwart-komische familiedrama van Esther Gerritsen, is het grootste deel van de tijd personaal, maar het boek schiet soms naar de ik-vorm. Dat geeft een aardig effect: het is alsof je vanuit een donker steegje rustig naar iemands leven staat te loeren, tot die persoon opeens een zaklamp tevoorschijn haalt.

Betrapt. Gerritsen betrekt je zo voortdurend bij het verhaal, geeft haar personages de kracht om door het papier te prikken.

Deze verfilming, geschreven door Gerritsen en regisseur Saskia Diesing, het duo dat eerder verantwoordelijk was voor het bekroonde Nena, probeert iets soortgelijks: ­Elisabeth (Simone Kleinsma) breekt her en der de vierde wand. "Ik ga dood," is haar eerste boodschap aan de kijker, gesproken vanuit de apotheek, gezeten voor een muur van medicijnen.

Alarmbellen
Vergeleken bij de subtiele zinnetjes in het boek is dat een stilistisch paardenmiddel. Het voelt enorm gekunsteld, mede omdat Elisabeth de kijker nergens op betrapt. Ze voert ons informatie en creëert later een samenzweerderig sfeertje terwijl de focus meer en meer naar dochter Coco (Elise van 't Laar) verschuift. Een vreemde keuze.

Er is meer mis met die scène. Nadat Elisabeth ons heeft verteld dat ze niet lang meer zal leven, horen we een jolig muziekje dat je eerder associeert met een romcom. Rechts naast Elisabeth zien we een dikkige man op een scootmobiel verschijnen. In zijn boodschappenmandje zit een chihuahua.

Dan gaan er allerlei alarmbellen rinkelen. De kracht van Gerritsens roman is juist dat ze het drama licht houdt zonder grappen te maken. Ze laat Elisabeth bijvoorbeeld tegen dochter Coco zeggen dat ze van haar houdt, maar voegt daar commentaar aan toe: 'Het is een cadeau dat ze graag geeft. Iets wat ze nog had liggen en zelf toch niet meer nodig had.'

Daarmee zegt Gerritsen veel over Elisabeth. Dat ze ­autistische trekjes heeft bijvoorbeeld. Dat ze uit onmacht manipuleert. Tegelijk roepen die woorden een glimlach op. Ze zijn een beetje meelijwekkend.

Simpele beeldgrap
De apotheekscène maakt direct duidelijk dat het niet is gelukt die stijl te vertalen naar film. De boodschap van Elisabeth is serieuze inhoud, de man met zijn chihuahua een simpele beeldgrap, het jolige muziekje een goedkoop stijlmiddel: drie ingrediënten die zich niet laten mixen. Waar het boek één tragikomisch ­geheel is, doet de film vaak vervelend theatraal, klonterig en ironisch aan.

Jammer, want als Kleinsma de vierde wand met rust laat, is ze behoorlijk overtuigend als kankerpatiënt en moeder die het moeilijk vindt van haar kind te houden.

Elisabeth is al jaren geleden gescheiden en haar relatie met Coco is sindsdien kil en oppervlakkig. Ze schrikt zich een ongeluk als haar dochter voorstelt die laatste maanden voor haar te zorgen, bíj haar te komen wonen.

Het loopt natuurlijk stroef. Elisabeth is het samenleven verleerd en Coco zoekt stiekem vooral naar een doel in haar bestaan. De patstelling tussen moeder en dochter, ze zijn te veel vervreemd om echt nader tot elkaar te komen, te weinig gebrouilleerd om elkaar definitief los te kunnen laten, komt ook in de film vrij goed uit de verf.

Middelgrote wonden
Er schuilt geen enorm trauma in hun gezamenlijke verleden, maar kleine en middelgrote wonden hebben wel een wig gedreven. Ze proberen wanhopig te doen wat van ze verwacht wordt in deze situatie, maar snakken tegelijk naar bevrijding. Naar de dood.

Dorst

Regie Saskia Diesing
Met Elise van ‘t Laar, Simone Kleinsma, Leopold Witte
Te zien in Arena, Eye, Filmhallen, Het Ketelhuis, Studio K

Dat blijft niet zonder emotionele gevolgen. Coco heeft een relatie met de veel oudere Hans (Leopold Witte). Als hij haar aan de kant wil schuiven met de woorden 'ik heb geen respect voor je', zet zij het wapen van de jeugd in, het lichaam.

Ze gebruikt seks om iets te kunnen voelen en anderen aan zich te binden, maar als ze dronken in het café hangt en mannen vraagt of ze ze mag pijpen, is het vooral Coco zelf die snel afhankelijk wordt. Ze kan haar ­lichaam niet schenken zonder ook haar geest te verliezen.

Als ze door Gerritsen van empathische context worden voorzien, zijn dat mooie, droevige scènes over de remmingen van een jonge vrouw. Als die context ontbreekt, zie je Van 't Laar heel hard werken om zinnetjes als 'sympathieke lul heb je' nog enige diepte te geven. Een onmogelijke missie.

Schuimverslaggever Hans van der Beek was aanwezig bij de première: 'Ik hou het kort, iedereen heeft dorst'

De vierde wand

Het doorbreken van de vierde wand is een veelgebruikt stijlmiddel om de kijker bij een film of televisieserie te betrekken. Het bekendste voorbeeld van de afgelopen jaren is waarschijnlijk House of Cards.

President Underwood bespreekt de gebeurtenissen met de kijkers en maakt ze door het plezier dat ze aan hem beleven medeplichtig aan zijn misdaden.

In Deadpool gebeurt iets anders. Daar relativeert de superheld zichzelf juist door het verhaal en zijn handelingen van commentaar te voorzien. Deadpool erkent het bestaan van de kijker, de clichés van het genre en zelfs de acteur die de superheld speelt. Het is heel meta: de film weet dat de kijker weet dat hij naar een film kijkt. En laat dat weten ook.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden