'In de Randstad bepaalt het eigen gelijk de stem'

In de verkiezingsstrijd speelt de aversie tegen de Randstad een rol, schrijft historicus Erwin van de Pol in dit opiniestuk. De verkiezingen win je op het zand.

Eindhoven lijkt een stad, maar is een sociologisch dorp waar iedereen elkaar kentBeeld Hollandse Hoogte

Er loopt een multiculturele grens door Nederland, te zien op een grondsoortenkaart. In de hoofden van de mensen op de klei treffen we andere uitgangspunten aan dan in de hoofden van de mensen op de zandgronden.

De kustmensen, uit de klei getrokken, achten principes belangrijker dan de relatie. Zo niet op het zand. Wat werkt, is afhankelijk van waar je staat in de gemeenschap. Zuiderlingen gebruiken om de zin 'eigenlijk' om de ander te proeven. In de Randstad bepaalt het eigen gelijk de stem, op het zand is vaak de groep bepalend.

De grens tussen zand en klei is ook grotendeels de grens tussen katholiek en protestant. Dus tussen mensen die zichzelf, anderen en de wereld zien zoals het is of de typisch randstedelijke zienswijze om jezelf, anderen en de wereld te zien zoals die zouden moeten zijn en die anderen en de wereld gelijk ook maar de maat te nemen.

Zonder water geen handel
Vergeet niet dat als we het over de Nederlandse mentaliteit hebben, we maar al te vaak spreken over de manier van doen in de kuststreken en niet over die gedeelten van het land zonder eeuwenlange intercontinentale contacten. Waar niet de zee of grachten de planologie hebben bepaald. Zonder water geen handel, geen oriëntatie naar buiten, maar naar binnen.

Eeuwenlang waren de zandgronden bestuurlijk niemandsland met minder economische activiteit en tot zeventig jaar geleden slagveld. Veel is nauwelijks meer dan honderd jaar oud, je vindt er minder zichtbare historie.

Terwijl zelfs de kleinste dorpjes uit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden op de klei in al hun poriën geschiedenis ademen als resultaat van eeuwen bloeiende handel.

Weinig mobiliteit betekende op het zand in Brabant dat handel en nieuws de exclusieve domeinen van rondreizende handelslieden waren, de teut, die elders niet aan de slag kwam omdat de verbindingen er zo veel makkelijker waren. Van Dordrecht naar Alkmaar kon je eeuwenlang varen of schaatsen.

Ruim honderd jaar geleden streken ondernemers van elders op de zandgronden neer om de goedkope lokale arbeid te gebruiken en met nieuwe vindingen in textiel en elektronica geld te verdienen. Dat leidde tot een grote concentratie van industriële bedrijven op het zand, vooral in het zuiden, waar nog altijd het leeuwendeel van de Nederlandse industrie zich bevindt.

Textiel en elektronica
Mensen op de zandgronden zijn vaak nog geen drie generaties onderweg vanuit een overzichtelijke, voornamelijk agrarische samenleving, via een industriële naar een diensten economie. Eindhoven, Enschede en Assen lijken steden, maar zijn sociologisch dorpen, waar iedereen elkaar kent.

Erwin van de Pol, historicus, ex-diplomaat en adviseurBeeld -

De maatschappij op het zand is hechter en traditioneler dan veel kustmensen denken en dat leidt tot misverstanden. De fileberichten doen al pijn: "En dan helemaal in het zuiden, op de A2 bij Boxtel..."

Betekenis
Het zit in de hoofden van de Randstedelingen gebakken dat ze wellicht niet het middelpunt van de wereld zijn, maar dan toch wel van Nederland. Regionale nieuwsmedia als kennisbron, een geluk dat mij als Amsterdammer in mijn al dertig jaar nomadische bestaan vanwege mijn beroep wekelijks toevalt, zijn verfrissend.

Politiek heeft daar betekenis. Al decennia voor de zogenoemde Leefbaarrevolutie waren op de zandgronden overal sterke lokale partijen. De sociale kring is daar politiek prominent.

In het openbaar bestuur is het verschil tussen zand en klei het zichtbaarst. Want klei is vruchtbaar, maar zand filtert. Daarom win je de verkiezingen op het zand, in Brabant met twee miljoen kiezers. Die benader je beter niet individueel, zoals in de Randstad. Als je tenminste als politicus iets begrijpt van Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden