PlusUit de hoogte

In Amsterdam ligt het water altijd op de loer

Hoe ziet de stad eruit vanaf een toren, ligfiets of vanuit een souterrain? Deze zomer kijken we van verschillende hoogtes naar de stad. Vandaag het slot: wonen op vier meter onder zeeniveau.

Als een van de binnen­dijken het begeeft, loopt de Buik­slotermeer vol en kan het water met een halve meter per uur stijgen tot een hoogte van minstens twee meter. Beeld Rink Hof
Als een van de binnen­dijken het begeeft, loopt de Buik­slotermeer vol en kan het water met een halve meter per uur stijgen tot een hoogte van minstens twee meter.Beeld Rink Hof

Als honderd meter verderop de dijk doorbreekt, komt het water bij mij thuis tot aan de kinderkamers. Zullen we de stad eens met die ogen bekijken?

Voor deze serie stapten we al in een reclamevliegtuigje boven de stad en we gingen mee met de glazenwassers die aan de Zuidas hun werk doen op zeventig meter boven de grond. Maar het besef dat tienduizenden Amsterdammers vier meter onder zeeniveau wonen, is misschien minstens zo sensationeel.

Bob Wals van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier leidt ons rond door de Buikslotermeer, een van de polders die hij als gebiedsbeheerder onder zijn hoede heeft. Of we op de eerste verdieping slapen. "Dan lig je misschien net droog."

Damwanden
Het peil in Waterland is ruim anderhalve meter onder NAP, legt hij uit. In de wijk Elzenhagen-Noord, waar in Amsterdam-Noord de stad ophoudt en het groen van Waterland begint, staat het water op -4,80 meter. "Als de dijk doorbreekt, komt er dus zo drie meter bij."

Als dat bij het Noordhollandsch Kanaal gebeurt, kan het snel gaan. "Daar zit natuurlijk heel wat water in."

Maar juist aan die kant, de westflank van de polder, is de Buikslotermeer meer dan goed beschermd. Daar zijn de laatste jaren nog stalen damwanden de grond in gedrukt. "Van zes tot twaalf meter diep," zegt Wals. "Daar hoef je je echt geen zorgen over te maken."

Als hij zich al bezorgd maakt, dan is het om de noordflank. Bij de golfbaan van de Waterlandse Golfclub ten noorden van de A10 stuitte hij in de hete zomer van 2015 op scheuren van zo'n vijf centimeter breed en zeventig centimeter diep.

Inklinkend veen
Ze kwamen aan het licht tijdens de inspectierondes die Wals drie keer per jaar loopt met een collega. Ze bevoelen de veendijk met een prikstok, maar ook een ander soort vegetatie kan het signaal zijn dat er iets mis is.

Het verschuiven van een veendijk bij Wilnis in 2003 heeft bij de waterschappen alle alarmbellen doen rinkelen. Op zich voldoen ze, maar dit soort dijken ligt er soms al eeuwen en de door klimaatverandering stijgende waterspiegel maakt dat de polders meer worden bemalen. Het veen klinkt in en de dijk zakt mee. Ook de dijk bij de golfbaan behoort tot de binnendijken die groot onderhoud nodig hebben.

Juist dit jaar was er veel aandacht voor de overstromingen van 1916. Honderd jaar geleden stond de in 1627 drooggelegde Buikslotermeer al eens vol water, tot aan de dakgoten.

Diepe polders
Een rapport uit 2012 over de overstromingsrisico's voor Amsterdam stelt me ook al niet gerust. Daarin werden verschillende scenario's uitgewerkt en bij twee daarvan loopt de Buikslotermeer vol.

De binnendijken liggen er goed bij, maar áls er eentje doorbreekt, wordt het volgens de scenario's meteen levensbedreigend. Geschat wordt dat zich eens in de duizend jaar omstandigheden voordoen die de dijken te machtig worden.

En dan komt het water met minstens een halve meter per uur opzetten, tot meer dan twee meter hoog. Dat geldt overigens ook voor delen van de Bijlmermeer en de Watergraafsmeer, de andere diepe polders onder Amsterdam.

Barrière
Veel kleiner is het risico voor de Buikslotermeer bij een doorbraak van de Markermeerdijk. Over die dijk is veel te doen, omdat bewoners van Durgerdam en Uitdam zich verzetten tegen de plannen om de dijk te versterken.

Het waterpeil van het Markermeer is relatief laag. En voordat dit water de Buikslotermeer bereikt, moet eerst de hele regio nog vollopen, zegt Marko Cortel van het hoogheemraadschap. En dan is er nog de A10, die als extra barrière werkt.

Zolderverdieping
Cortel verwijst me naar de website Overstroomik.nl, speciaal ontworpen door Rijkswaterstaat om Nederlanders bewust te maken van overstromingsgevaar.

Ik voer mijn postcode in en een olijk mannetje laat zien op welke etage ik veilig ben als de dijken het begeven. Hij klimt tot aan de zolderverdieping! 'Je overstroomt maximaal 5,0 meter,' is de waarschuwing. En: 'Jij hebt een kans van meer dan 10 procent dat jij dit in je leven meemaakt. Dat kan ook morgen zijn.'

Dat hakt erin! De website kan me ook nog vertellen dat ik 'waarschijnlijk een droge verdieping' heb. Maar dat geldt bepaald niet voor iedereen in mijn buurt. Tegelijk zijn na een overstroming nog maar weinig wegen begaanbaar, waardoor het raadzaam lijkt thuis te blijven.

Cortel: "Als jullie allemaal tegelijk de A10 op willen, krijgen de wegen veel te veel verkeer te verstouwen." Hij raadt me aan te zorgen voor een overlevingspakket op zolder: dekens, een paar flessen regelmatig ververst water, een zaklamp en een transistorradio. "Genoeg om het 48 uur uit te houden."

Waterbewustzijn
Sinds een paar jaar hameren de waterschappen bij hun inwoners op zelfredzaamheid. Het overstromingsgevaar is minimaal, maar we kunnen er maar beter op berekend zijn, voor het geval dat. Want een overstroming betekent: geen stroom, geen gas, geen wc, geen internet.

Het werd ook wel tijd om de burger in te peperen dat er overstromingsrisico's zijn in ons landje onder de zeespiegel. De Organisatie voor Econo­mische Samenwerking en Ontwikkeling waarschuwde in 2014 al: Nederland is weliswaar als de beste beschermd tegen overstromingen, maar het 'waterbewustzijn' is schrikbarend laag.

Cortel: "Misschien is het wel te vanzelfsprekend geworden dat we onder zeeniveau ­wonen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden