In Amsterdam krijgen kantoren vaker een tweede leven

Volgens planoloog Leonie Janssen-Jansen zal de behoefte aan kantoorruimte de komende jaren verder afnemen. 'We gaan nu pas echt zien dat bedrijven zuiniger met hun huisvesting omgaan.'

Het voormalige GAK-gebouw aan het Bos en Lommerplantsoen is één van de kantoorgebouwen die zijn omgebouwd tot woningcomplex. Beeld Marc Driessen
Het voormalige GAK-gebouw aan het Bos en Lommerplantsoen is één van de kantoorgebouwen die zijn omgebouwd tot woningcomplex.Beeld Marc Driessen

De leegstand van kantoren is al jaren een probleem. Hoe komt dat?
'Een veel gehoord misverstand is dat de crisis de oorzaak is. De cijfers laten zien dat vanaf 2001 de leegstand bleef toenemen. In Amsterdam bijvoorbeeld lag het aantal ongebruikte vierkante meters kantoorruimte tien jaar geleden relatief hoger dan nu. De reden is vooral dat het gebruik van kantoren is veranderd en dat andere typen kantoren en locaties aantrekkelijker werden. De leegstand die daardoor ontstond, werd genegeerd.'

Nu is dat anders?
'Het werd lang niet als een maatschappelijk probleem gezien, de markt zou het wel oplossen. Maar al die leegstand is niet bevorderlijk voor een aantrekkelijke omgeving. Tien jaar geleden is een voorverhuureis van zeventig procent ingevoerd, maar dat leidde tot handel in huurcontracten. Uiteindelijk is stevig in nieuwe plannen voor kantoren geschrapt. Dan ben je echter nog niet meteen van de overcapaciteit af die er al was. Het effect op de bestaande leegstand is beperkt.'

Hoe staat het er in de Amsterdamse regio nu voor qua leegstand?
'Amsterdam doet het wat betreft transformatie relatief goed. Als je de hoofdstad vergelijkt met een stad als Heerlen, die met krimp te maken heeft, dan valt op dat daar simpelweg de vraag naar herbestemming van lege kantoren ontbreekt. Juist door de sterke vraag lukt het in Amsterdam om gebouwen een nieuwe functie te geven, zelfs op plekken langs snelwegen, zoals het voormalige GAK-gebouw naast de Ring A10. Het gaat meestal om studentenwoningen en hotels.'

Zijn er ook delen van Amsterdam waar transformatie kansloos is?
'Die zijn er voorlopig wel in de regio Amsterdam. Leegstaande kantoren in Beukenhorst-Oost in Hoofddorp of in delen van Zuidoost hebben ook krakers altijd al links laten liggen. Maar er zijn ook voorbeelden waar in een als verloren beschouwd kantorengebied ineens mogelijkheden ontstaan.'

'In Bergwijkpark in Diemen heeft een ontwikkelaar recentelijk enkele panden getransformeerd tot een studentencampus. Door de levendigheid die is ontstaan en de voorzieningen die er zijn gekomen, krijgt de rest van het afgewaardeerde kantorengebied een kans als woonwijk. Zo'n soort ontwikkeling heeft Amstel III in Zuidoost ook nodig, maar dat gaat denk ik meer tijd kosten.'

Welke rol speelt het nieuwe werken in de afnemende behoefte aan kantoorruimte?
'Het nieuwe werken wordt al jaren als argument gebruikt om leegstand te verklaren, zonder dat dit door cijfers kon worden aangetoond. Pas sinds kort neemt het aantal vierkante meter per werknemer af. Dat is nu nog niet zichtbaar in de leegstandcijfers.'

In de komende tijd gaan we pas echt de gevolgen van het nieuwe werken merken?
'We gaan vooral effecten zien van de wens van overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties om te besparen op huisvestingskosten. Dat geldt bijvoorbeeld voor de UvA, mijn werkgever. Niet meer dan twaalf procent aan huisvesting uitgeven is het devies. Het idee is, terecht, dat onderwijs en onderzoek de kerntaken zijn. Daar moet het geld naartoe gaan.'

'Dat soort overwegingen geldt ook voor overheden. Bedrijven proberen hun overhead zo laag mogelijk te houden. Omdat bedrijven wel op aantrekkelijke en levendige stedelijke plekken willen zitten, zullen met name de gebieden van de stad die verder van stedelijke voorzieningen afliggen met meer leegstand te maken krijgen.En die lenen zich weer het minste voor transformatie.'

'Denk maar aan de backoffices die vaak op anonieme bedrijventerreinen gevestigd zijn. Als die door automatisering leeg komen te staan, zijn dat niet direct de plekken waar hotels zich willen vestigen of waar mensen willen wonen.'

Planoloog Leonie Janssen-Jansen. Beeld Mats van Soolingen
Planoloog Leonie Janssen-Jansen.Beeld Mats van Soolingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden