Plus

In 2030 wil de Amsterdamse haven af van steenkool: wordt de haven trendsetter?

Al in 2030 wil de Amsterdamse haven verder zonder steenkool. Maar vanuit het Duitse achterland zal de vraag naar de fossiele brandstof voorlopig nog niet verdwijnen.

De haven van Amsterdam met rechts de kolencentrale van Nuon aan de Hemweg Beeld Hollandse Hoogte

Na het klimaatakkoord van Parijs ziet de Amsterdamse haven geen toekomst in steenkool. In 2030 moet het afgelopen zijn met de veel CO2 uitstotende brandstof. Maar vorig jaar werd hier nog 16,1 miljoen ton steenkool overgeslagen, voor het Duitse achterland met name.

Energiedeskundige Aad Correljé van de TU Delft vraagt zich af of 2030 reëel is: "Zo'n vaart loopt het niet met de teruggang van steenkool in Duitsland."

Méér kolen
De laatste jaren verstookten Duitse elektriciteitscentrales alleen maar méér kolen. Na de nucleaire ramp in het Japanse Fukushima besloten de Duitsers hun kerncentrales af te danken.

Er is snel meer wind- en zonne-energie gekomen, maar juist kolencentrales dienen als achtervang voor de momenten dat het niet waait of de zon niet schijnt. Kolen kregen de voorkeur boven aardgas, goedkoop als ze waren omdat de VS ze inruilden voor schaliegas.

"Op termijn zal het minder worden met steenkool," zegt Correljé wel. "Vermits Europa komt tot een hogere prijs voor CO2 in het emissierechtensysteem ETS. 2030 lijkt dan ver weg, maar in de praktijk ligt het tempo waarmee dit soort systemen zich ontwikkelt laag."

De Rotterdamse haven, waar vorig jaar 28,4 miljoen ton kolen werd overgeslagen, maakt dan ook minder haast. Het zal heus afnemen, zegt een woordvoerder, maar Rotterdam ziet steenkool niet voor 2030 verdwijnen. En of het nou de taak is van een haven om steenkool uit te bannen? Daarbij komt: Rotterdam heeft zelf twee jonge kolencentrales, die - anders dan de Amsterdamse Hemwegcentrale - niet van de ene op de andere dag dichtgaan.

Van koploper naar achterblijver
Onderzoekers van TNO en Trinomics hielden vorig jaar de fossiele toekomst van de Rotterdamse haven nog tegen het licht. Met de aangekondigde sluiting van kerncentrales en bruinkoolcentrales lijkt het ze niet mogelijk dat de Duitsers ook hun kolencentrales snel sluiten. De kolen zijn bovendien noodzakelijk voor de staalproductie en daar zullen de Duitsers alleen al uit strategische en militaire overwegingen aan vasthouden.

"Wij denken niet dat ze in 2030 alleen met duurzame energie en gas kunnen," zegt Hans Bolscher, één van de onderzoekers. "Ongeacht de beslissing over de Nederlandse kolencentrales zal er dus uit Duitsland vraag blijven naar steenkool."

Twijfels waren er ook. 'De wet van de remmende voorsprong kan van de fossiele koploper Rotterdam opeens de achterblijver in een post­fossiele wereld maken,' schreven de onderzoekers. Grote energiebedrijven hebben al voor miljarden afgeschreven op hun fossiele elektriciteitscentrales. Dreigt zoiets ook voor havens die te lang blijven investeren in fossiele overslag? 'Scenario's als die van autostad Detroit en van fotorolletjesproducent Kodak liggen op de loer.'

Spiegel van de wereldeconomie
Dus zo bekeken kan het voor Amsterdam wel degelijk verstandig zijn om de steenkool aan Rotterdam te laten en snel de overslag naar een haven van de 21ste eeuw te maken. "Havens zijn een spiegel van de wereldeconomie. Steenkool is een aflopende zaak," zegt haveneconoom Bart Kuipers van de Rotterdamse Erasmus Universiteit.

"In Amsterdam ontwikkelt zich een mooi cluster rond biobrandstoffen rond Greenmills, Rotie en Orgaworld, zegt hij. "Het is voor Amsterdam interessanter daarin te investeren."

Daar komt bij dat de tonnen aan steenkool en benzine de haven relatief weinig opleveren. "In Amsterdam zijn geen raffinaderijen, het is voor een groot deel doorvoer, de bedrijven zijn footloose, niet aan de haven gebonden. Met de overslag van cacao en de voedingsmiddelenindustrie wordt veel meer verdiend."

Ook Correljé denkt dat Amsterdam er verstandig aan doet om alternatieve ladingstromen aan te trekken. Als er dan een concurrentiestrijd opsteekt om de geleidelijk afnemende steenkoolstromen naar Duitsland hebben havens zonder sluis toch betere papieren. "Dan is Amsterdam toch minder geschikt dan Rotterdam, Hamburg en Antwerpen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden