Plus

'Ik verkoop nu meer wietasbakken dan molentjes'

Claudia Elbers (41) komt uit een souvenirfamilie, die drie winkels heeft. Opa Jopie begon ermee, zij staat erin sinds haar veertiende. 'De souvenirs die ik leuk vind, verkopen vaak niet.'

Claudia Elbers in haar souvenirwinkel op de Nieuwendijk. Amsterdammers komen binnen voor sigaretten of om te vragen of ze amsterdammertjes verkoopt Beeld Renate Beense

Een rood peper-en-zoutstel in de vorm van twee groot geschapen piemels die eigenlijk amsterdammertjes met andreaskruisen moeten voorstellen, gaapt vanaf een plank de klanten aan. Claudia Elbers: "Een Amerikaanse vrouw stond er een keer mee in haar handen en zei tegen haar man: 'Look, this is the monument on Dam square.' Dan moet je je best doen om niet te lachen."

Elbers heeft met haar ouders drie souvenirwinkels in de stad en groeide letterlijk op tussen de molentjes, klompen, grachtenhuisjes en later hasjpijpjes, T-shirts, spacecakebakmixen, mutsen en wietzaden.

Oudste souvenirwinkel
Elbers-Naarden Souvenirs & Tabacco op de Nieuwendijk is een van de oudste souvenirwinkels van Amsterdam. Het pand, op het stukje tussen Singel en Nieuwezijds Voorburgwal, is sinds 1966 een souvenirwinkel. Nu staat de straat er vol mee, net als met coffeeshops, cafés en ticketshops, en lopen door de straat voornamelijk toeristen.

"In de Damstraat is het nog erger," aldus Elbers. Daar runnen nichtjes Vivian en Wendy Naarden de souvenirwinkel uit de erfenis van hun Joodse opa Jopie. Hij opende de winkel vlak na de Tweede Wereldoorlog.

Claudia's broer Marcel Elbers heeft een groothandel in glazen souvenirs en Delfts blauw, en een bedrijf in wiet­zaden, grinders (apparaatje waarmee je wiet verkruimelt) en hasjpijpjes. De andere twee winkels van de familie Elbers-Naarden zitten op de Heiligeweg en in de Leidsestraat.

Een souvenirfamilie dus, die de handel in materiële aandenkens aan Amsterdam in het bloed heeft zitten en die door de jaren heen zo'n beetje alles wel heeft gezien.

Traditioneel
Michael Jackson was ooit in de winkel op de Nieuwendijk. En op de Heiligeweg rapper Eminem. Wat hij kocht weet Elbers precies. "Kindershirts die heel slecht verkochten, een stuk of vier wel."
Een kleine greep opvallendheden uit het assortiment: een gebreide, regenboogkleurige peniswarmer, cokepijpjes met andreaskruisen of diamantjes, minuscule luciferdoosjes en pakjes vloei met Amsterdamse plaatjes.

"Mensen herinneren zich de stad steeds minder om het traditionele beeld. Ik weet niet of dat zo erg is. Vroeger verkocht ik vaasjes van Porceleyne Fles van honderd euro, maar Delfts blauw wordt nog maar mondjesmaat verkocht. Houten klompen dragen wil niemand meer. Ik verkoop nu meer wietasbakken dan molentjes."

Op een van de onderste planken staan tulpenlolly's. "Die vlogen vroeger de winkel uit." Nu staan er cannabislolly's bij de kassa. Je wordt er weliswaar niet high van, maar, zegt ze: "Als mensen dat niet vragen, zeg ik het ook niet."

Vage praktijken
Laatst kwam Elbers een oude foto van de eerste tabak- en souvenirwinkel van haar opa in de Kinkerstraat tegen - gewoon op internet. Ze was al een tijdje bezig de familie­geschiedenis uit te pluizen en met deze foto was ze extra blij. "Ik kende die winkel niet, ik herinner me alleen de Damstraat." Ze ziet haar opa nog voor zich terwijl hij Amsterdamschildjes op theelepels plakte om die te kunnen verkopen. Zijn zolder stond vol houten muziekmolens.

Enkele souvenirs uit Claudia Elbers' winkel Beeld Renate Beense

"De oorlog heeft altijd een rol gespeeld in onze familie. Mijn overgrootouders zijn in 1943 vergast in Sobibor."

Deze overgrootouders hadden ook al winkels: voor de oorlog had haar Joodse overgrootmoeder Elsje Beugeltas een sigarenwinkel op de Nieuwendijk. De Duitsers namen die van haar af. Overgrootvader Simon Naarden stond met sigaren op de markt. Omdat hun zoon Jopie (Claudia Elbers' opa) een niet-Joodse vrouw trouwde, hoefde hij niet naar een concentratiekamp. Hij werd door de Duitsers in een werkkamp gestopt, overleefde de oorlog en ging daarna verder met het verkopen van sigaren. Wat later voegde hij daar souvenirs aan toe.

Slecht imago
Deze geschiedenis heeft de familie waarschijnlijk zo hecht gemaakt, aldus Elbers. Ouders Rolf en Elly Elbers-Naarden wonen al jaren niet meer samen, maar drinken nog elke dag koffie bij elkaar. "Al zijn ze halverwege de zeventig: mijn vader houdt zich nog bezig met de panden, mijn moeder doet de administratie." Claudia Elbers begon op haar veertiende in de winkel. "Ik heb gesmeekt, ik wilde zo graag." Ze is er nooit meer weggegaan.

Een beetje jammer is het dat het imago van souvenirwinkels slecht is, zegt ze. Dat is echter ook niet helemaal onbegrijpelijk. "Er zijn een hoop vage praktijken geweest. In deze straat is vorig jaar een winkel gesloten vanwege heling. Er werd bij ons gejat en de eigenaar van die winkel kocht onze spullen dan weer in."

Tot twee jaar geleden, toen de gemeente het openen van souvenirwinkels in postcode­gebied 1012 verbood, kwamen er aan de lopende band souvenirwinkels bij. "Sommige mensen denken dat het witwassen is, maar dat weet ik niet. Er valt geld in te verdienen, maar als je geen eigen panden hebt, vraag ik me af hoe je je hoofd boven water houdt met die hoge huren."

Galakrepen
Soms wordt ze zenuwachtig, als ze weer een brief krijgt van de gemeente met de boodschap dat winkels tabak, souvenirs, wiet en grinders misschien apart zullen moeten verkopen. "Wij hebben nooit cannabis verkocht, maar sommige winkels doen dat illegaal. Sigaretten en grinders zijn wel een groot deel van onze omzet."

De zaak in de Leidsestraat Beeld Privé-archief

In het verleden liepen de messen goed; populair bij Amerikanen, junks en hoeren. "Sinds het verboden is ze in het vliegtuig mee te nemen, door de aanslagen in New York, is de messenmarkt in elkaar gedonderd. Ik vind het niet erg, want ik vond het een rotartikel." Net als de wittechocolade-Galakrepen - geliefd bij junks om mee te basen.

"Mijn ouders hebben vroeger nog stiekem porno verkocht," zegt Elbers. Ze lacht. "Voordat er sekswinkels waren, was dit illegaal. Onder de kassa hadden ze dan pornoboeken voor honderd gulden." Haar vader begon ook met het importeren van hasjpijpjes. Nu laat haar broer ze zelf maken. "Zijn spullen zet ik altijd op de beste plaats."

Niet alleen drugstoeristen
Zijn glazen hasjpijpjes zijn populair bij Amerikanen. "Die geven veel geld uit. Net als de Italianen, die zijn makkelijk, maar ook vaak heel stoned. Japanners zijn lastig, maar goede klanten. En als er cruiseschepen zijn, merk je dat meteen." Maar Elbers probeert zich niet alleen te richten op drugstoeristen.

Het is tegenstrijdig: voor de winkels en spullen die als het ware het visitekaartje van de stad zijn, halen Amsterdammers enigszins hun neus op. Elbers kan erom lachen. "Ik hang in mijn Amsterdamtrui ook alleen maar op de bank, ik ga er niet mee naar buiten. Best veel dingen vind ik lelijk en de souvenirs die ik leuk vind, verkopen vaak voor geen meter."

Ze wijst naar een paar fietsbellen: onder meer een met een naakte vrouw met flinke billen op een fiets en eentje met een Hollandse postzegel.
Een kwartetspel over Amsterdam doet ook niet veel. "Het is te Amsterdams, denk ik." Amsterdammers komen geregeld binnen voor sigaretten of om te vragen of ze amsterdammertjes kunnen kopen.

Moeten Amsterdammers hun trots op de stad niet wat meer laten zien door bijvoorbeeld een Amsterdammuts te dragen? "Haha, nee ben je gek. Maar deze - ze pakt de nieuwste lading mutsen en sjaals uit - zijn wel echt mooi. Dan zullen ze vast wel weer niet verkopen."

Als Claudia Elbers de deur uitloopt, zet zij wel een Amsterdammuts op - een lichtroze met van die flappen. "Geen foto maken hoor!" zegt ze tegen de fotograaf. Daarna: "Ik ben zo blij met deze muts. Ik fiets zo elke dag lekker warm van Ouderkerk naar Amsterdam."

De Damstraat van opa Jopie Beeld Privé-archief
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden