IJburg krijgt eindelijk zijn landmark

De tijd van de ego-architectuur is voorbij, met als gevolg veel rechttoe rechtaan ontwerpen. Het prestigieuze Sluishuis op IJburg gaat daar met zijn bijna onwaarschijnlijke vorm nu verandering in brengen.

Het Sluishuis (hier op de artist's impression) is straks naast het Scheepvaartmuseum het enige vrijstaande gebouw in het water in Amsterdam. Beeld Big en barcode architects

In de allereerste plannen van IJburg werd het al genoemd, het Sluishuis. Een tot de verbeelding sprekend complex bij de entree van de nieuwste nieuwbouwwijk van Amsterdam, dat moest het worden. Autonoom. Nu gaat het er na jaren eindelijk van komen en wel in een bijna onwaarschijnlijke vorm.

Een reusachtige haaienbek die zich opent aan de kant van het IJmeer, met overhellende gevels waar ook nog balkons aan hangen. Je kunt er dus met je bootje binnenvaren en aanmeren in een 'blauwe binnenhof' en daar ter plekke een restaurant bezoeken of een dependance van Museum Van Loon. Of gewoon op de drijvende steiger stappen en doorlopen naar je appartement. Noem het een eigentijds equivalent van het Scheepvaart­museum dat nu is gepresenteerd. Dat is immers het enige andere vrijstaande gebouw in het water in Amsterdam.

Hotspot
Deze week werd bekend dat twee bureaus de tender (een competitie in de bouw) hebben gewonnen: BIG uit Denemarken en Barcode uit Rotterdam. Van de aanvankelijk negen partijen bleven er vier over. De bouw van het Sluishuis kan in 2018 beginnen, en moet uiteraard een staaltje van energieneutraal bouwen worden. De verspringende terrassen met beplanting op de artist's impression spreken tot de verbeelding - je kunt voorspellen dat Amsterdam er een uiterst fotogeniek gebouw bij krijgt - maar het is vooral het concept dat overtuigt.

De 'landzijde' van het Sluishuis sluit qua hoogte aan bij de betrekkelijk lage noordkant van het Steigereiland. Daarna klimt het geleidelijk op om plaats te bieden aan 380 appartementen rond het binnenwater. Een huwelijk tussen land en water, zo laat het concept zich het best omschrijven. Want in het plan zijn verder een jachthaven voor de bruine vloot en een zeilschool opgenomen. Bezoekers en bewoners kunnen op vlonders en steigers rond het Sluishuis wandelen. Je kunt je voorstellen dat het met ondergaande zon een hotspot gaat worden.

In 2010 werd al een tender uitgeschreven, waar het toenmalige bureau Claus en Kaan als winnaar uit de bus kwam met een streng, vierkant blok zoals het ook op de eerste tekeningen was aangegeven. Vermoedelijk heeft de crisis roet in het eten gegooid. En gelukkig maar, want het huidige ontwerp van BIG en Barcode is een stuk speelser en heel divers.

Cafés en crèches
Aan de buitenkant helt het voorover, aan de binnenkant leunt het juist naar achteren. Voor het eerst gaat de Bjarke Ingels Group in Nederland bouwen. BIG hoort sinds enkele jaren tot de wereldtop van architectenbureaus, met op haar naam onder meer een nieuw type wolkenkrabber in New York en een achtvormig megablok in Kopenhagen.

Op de wereld­tentoonstelling van Sjanghai in 2010 presenteerde het bureau een paviljoen met een doorlopende hellingbaan en in het hart een vijver waarin de Zeemeermin triomfeerde. Het Sluishuis doet denken aan dat achtblok in Kopenhagen door de trapsgewijze opbouw en het groen dat is verwerkt in de vooroverhellende gevel.

Het achtblok is net als het Sluishuis een multifunctioneel complex waar alle generaties aan hun trekken kunnen komen. Langs de oplopende straten liggen restaurantjes, cafés en crèches, en er is een binnentuin waar men kan tuinieren.

Panoramadak
Barcode is voor Amsterdam een onbekende. Het Rotterdamse bureau is tot dusver voornamelijk actief in Zuid-Holland met een type architectuur dat goed aansluit bij BIG: schuin oplopende muren en beplante daken, allemaal middelen om de grote schaal naar een menselijke maat te vertalen.

Bjarke Ingels beschouwt het Sluishuis als een typisch stedelijk Amsterdams blok, compleet met alle aspecten van het stedelijk leven, maar nu 'drijvend in het IJ'. Vanuit het water is het Sluishuis 'omhoog getrokken', waarmee een grote opening voor boten is ontstaan. 'Hierdoor kan men het gebouw in varen,' zegt Ingels op ­Architectenweb.

Dirk Peters van Barcode Architects, medeverantwoordelijk voor het ontwerp, benadrukt de dynamische uitstraling: 'We hebben getracht een gebouw te ontwerpen met een verrassend, wisselend perspectief en een eigentijds karakter.'

Zegen
Het gebouw 'knielt' aan één kant naar de stad en nodigt uit om het te beklimmen, naar het panoramadak. Een plek waar Amsterdammers kunnen sporten en ontspannen, is het oordeel van wethouder Eric van der Burg van Grondzaken.

Voor IJburg lijkt het een zegen dat de gemeente heeft gekozen voor een zinnenprikkelend ontwerp. Het eiland in het IJ mag stedenbouwkundig geslaagd worden genoemd, waarbij de zelfbouwkavels veel creativiteit hebben losgemaakt, het mist tot dusver een landmark.

De tijd van de grote ego-architectuur is gelukkig voorbij, maar het tegenovergestelde is ook wat karig. Een winkelcentrum zonder smoel, straten met veel van hetzelfde - het is weinig sprankelend. Het Sluishuis gaat daar verandering in brengen als daverende ouverture bij de Enneüs Heermabrug.

Beeld Jorris Verboon / Het Parool

Elke middag het laatste nieuws uit Amsterdam ontvangen? Schrijf je nu in voor de nieuwsbrief van Het Parool.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden