Plus

Iedereen in de wijk wist dat de stichting eigenlijk een gokhol was

Criminelen misbruiken op het oog nobele stichtingen als dekmantel voor illegale koffiehuizen of om auto's te kopen waarin ze anoniem rondrijden. Recherche en justitie in Amsterdam openen de jacht.

'O, een gokhol opgerold, hoorde ik dan. Iedereen in de wijk wist dat, maar de overheid had niets door' Beeld Gijs Kast

'Het geven van voorlichting omtrent drugs/alcohol/aids en criminaliteitspreventie in stadsdeel Osdorp'.

'Het organiseren van evenementen ten behoeve van de Betuwse bevolking'.

'Het doen van onderzoek naar fijnstof in Amsterdam en omstreken.'

'Het verwijderen van zwerfvuil in Amsterdam.'

De oprichters van de stichtingen weten heel aardig in te schatten wat overheden graag horen. Je ziet de glimlach op de gezichten bij het verzinnen van de omschrijvingen van de fictieve activiteiten waarmee ze hun vehikels inschrijven in de Kamer van Koophandel.

Haha, weer een goeie.

Sinistere zaken
Maar de Amsterdamse rechercheurs van het Actiecentrum Ondermijning en officier van justitie Otto van der Bijl, die met dit soort speciale projecten is belast, ontdekten dat meer sinistere zaken schuilgingen achter de façade van vijftien recent onderzochte stichtingen.

Het bleken in werkelijkheid bijvoorbeeld Turkse koffiehuizen waarin werd gegokt en in drugs werd gehandeld en waar de klanten bewapend waren.

Recherchechef Arno van Leeuwen die - in burger - wat rondvroeg onder nieuwsgierige buren die waren afgekomen op een inval door een arrestatieteam, hoorde dat de buurt lang en breed wist dat hier van een goed doel geen sprake was.

"O, dat is een gokhol dat wordt opgerold, hoorde ik dan. Iedereen in de wijk wist dat, maar de overheid had niets door."

Ook bleken zware criminelen van Britse, Albanese of Nederlandse origine rond te rijden in onopvallende auto's op naam van dergelijke stichtingen. In zulke auto's werd grof geld gevonden of ze werden bij hennepplantages gezien.

Onzichtbaar
Vijf, zes stichtingen die op het oog niets met elkaar van doen hadden, betaalden vanuit één en dezelfde bankrekening ruim tienduizend euro aan bekeuringen voor 'hun' auto's aan het Centraal Justitieel Incassobureau.

Eén stichting tikte 76 bonnen af van auto's waarin criminelen waren gezien. Drie opgeheven stichtingen hadden gezamenlijk 31.316 euro aan boetes openstaan.
In 2016 reed een Engelse crimineel met 459.650 euro rond in een auto op naam van zo'n stichting. Hij is vervolgd voor witwassen.

Het fenomeen bleef voor de overheid lang onzichtbaar doordat de stichtingen slim waren gekozen als dekmantel. Een stichting is bij uitstek een organisatie onder minimaal toezicht. Bedrijven worden gecontroleerd door de fiscus en hebben aandeelhouders. Verenigingen hebben in elk geval een ledenvergadering. Maar stichtingen, die geen winstoogmerk hebben, vallen bij de fiscus nauwelijks op. Een toezichtsorgaan is niet vereist.

Minimale controle
De notaris controleert bij de oprichting de staat van dienst van kandidaat-bestuursleden, bijvoorbeeld hun verklaringen omtrent het gedrag. Als een stichting eenmaal actief is, ziet niemand er meer op toe dat ze hun doelstelling ook maar enigszins naleven. Het is dus geen wonder dat van de pakweg twintigduizend stichtingen in Amsterdam een nog onbekend deel wordt misbruikt door criminelen.

Dat viel de recherche en justitie voor het eerst op tijdens de recente acties tegen 'sleutelplaatsen' zoals café's en koffiehuizen waar zware criminelen zich verzamelen. Die campagne past in de pogingen meer te ondernemen tegen 'excessief geweld' zoals liquidaties dan het draaien van moordonderzoeken alleen.

Soms zijn bestuurders 'katvangers', vaak verslaafden die een bedragje krijgen om hun naam eraan te lenen, dan weer zijn administratiekantoren betrokken die stellen niets fout te doen. In de gebouwen waar op papier stichtingen huisden, bleken vaak illegale koffiehuizen te zitten. Daar werd in drugs gehandeld, gegokt en liepen 'klanten' met wapens rond.

Veelkoppig monster
Twee broers die ooit ongewenst vreemdeling waren verklaard vanwege heroïnehandel, waren nog gewoon in de stad. Eén van hun zonen bestierde een stichting die onder valse vlag en vanzelfsprekend zonder exploitatievergunning zo'n koffiehuis runde. Bij een inval werd daar een fors bedrag gevonden.

Pijnlijk is duidelijk hoe zeer 'de overheid' een veelkoppig monster is. Het CJIB, de Rijksdienst voor het Wegverkeer, de notarissen, de Belastingdienst en de kamers van koophandel werken bepaald niet samen als één overheid, zoals wel wordt gepropageerd.

Als een stichting zich bij de kamer van koophandel uitschrijft, krijgen andere instanties zoals de Rijksdienst voor het Wegverkeer dat niet te horen. Wel wijzigt het adres van de stichting automatisch in dat van de kamer van koophandel. Zo kan het gebeuren dat het Centraal Justitieel Incassobureau hele stapels bekeuringen naar de kamer van koophandel stuurt, die ze doodgemoedereerd in de kelder legt.

Aangezien de stichtingen er niet over peinzen om vergunningen aan te vragen voor het schenken van alcohol en dergelijke, komen de gemeentelijke handhavers ook nooit controleren.

Gezamenlijk optreden
Politie en justitie proberen een systeem te bedenken waarin de instanties wél samenwerken om met hun specifieke bevoegdheden gezamenlijk te kunnen optreden.

Officier van justitie Van der Bijl: "We gaan met alle organisaties spreken om te bekijken wat ieders rol kan zijn. Recherchechef Arno van Leeuwen: "Een regisseur zou per casus het geheel moeten overzien."

Ondertussen treedt justitie zelf ook op. Een vrijwel vergeten bevoegdheid van het Openbaar Ministerie lijkt een gouden greep: Van der Bijl ontdekte dat het Openbaar Ministerie voor stichtingen speciale bevoegdheden heeft, juist omdat daarop verder geen toezicht is.

"Wij hebben privaatrechtelijke middelen die we in het verleden zelden hebben gebruikt, enkel voor bijvoorbeeld het verbieden van de pedofielenvereniging Martijn of bij de mislukte poging om de Hells Angels door de civiele rechter verboden te krijgen. Als ons vermoeden van misstanden stevig is, kan ik de administraties van stichtingen opvragen en naar de handelskamer van de rechtbank stappen als die niet deugen."

Goedmakertje
In vijftien gevallen heeft Van der Bijl inmiddels zaken aanhangig gemaakt. In acht van de vijftien gevallen ontbond de rechtbank de stichting of zette de bestuurders af. In vijf gevallen kon de stichting via de kamer van koophandel worden ontmanteld. Een stopte 'vrijwillig'. In één geval vond de rechtbank dat de wantoestanden onvoldoende waren aangetoond. Door de rechtbank ontslagen stichtingsbestuurders mogen vijf jaar lang niet meer zo'n functie bekleden.

Zo werden bijvoorbeeld in Amsterdam-West al vier illegale koffiehuizen gesloten - al is één weer open onder het bewind van een nieuwe Turkse stichting. Bij één van de bestuurders thuis vond de politie 75.000 xtc-pillen.

Er is nog een opmerkelijke bijzonderheid: nadat de rechter een stichting opheft, mag een zogenaamde vereffenaar de bezittingen van de stichting veilen. De opbrengsten gaan naar een écht goed doel dat ijvert voor de maatschappelijke kwestie waarvoor de opgeheven stichting zich alleen op papier inzette.

Inmiddels hebben politie en justitie in andere regio's interesse getoond om de Amsterdamse jacht op malafide stichtingen te kopiëren.

Maak het ze lastiger

De aanpak van malafide stichtingen past in de strategie van politie en justitie om barrières op te werpen die het criminelen lastig maken. Dat gebeurt naast de lopende onderzoeken, in de strijd tegen 'excessief geweld' zoals liquidaties.

Daartoe brachten politie en justitie gezamenlijk in kaart waaraan een crimineel behoefte heeft tijdens zijn 'loopbaan,' zoals anonieme woonruimte, onopvallende auto's, verborgen bergplaatsen voor geld en wapens, en plekken om andere criminelen te ontmoeten.

Dergelijke sleutelplaatsen, vaak cafés en koffiehuizen, worden al enige tijd opgerold, waarna vaak sluiting door de gemeente volgt.

Bij garagehouders die auto's voorzien van verborgen ruimtes werden invallen gedaan. Met autoverhuurders is een convenant gesloten: verhuurders melden het als criminelen hen benaderen, terwijl de politie zorgt dat inbeslaggenomen auto's snel bij de verhuurder terugkeren.

Met gezamenlijke controles van de politie en de Dienst Wonen van de gemeente worden 'spookburgers' opgespoord: veelal criminelen die nergens staan ingeschreven en hun huur contant betalen. Ook is speciale aandacht voor malafide woningbemiddelaars.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden