Plus

Iconische Fiep Westendorp inspireert nog altijd

Jip en Janneke, Pluk van de Petteflet, Floddertje: wie is er niet mee opgegroeid? Hun tekenares Fiep Westendorp zou dit jaar honderd zijn geworden. Haar werk is nog springlevend.

Floddertje Beeld Fiep Westendorp Illustrations
FloddertjeBeeld Fiep Westendorp Illustrations

Voor een karakterschets van Fiep Westendorp ben je bij Gioia Smid aan het juiste adres. De conservator van het werk van Westendorp leerde de illustratrice kennen toen ze een tentoonstelling over Annie M.G. Schmidt inrichtte. En wie Annie zegt, zegt Fiep.

Smid ging bij de illustratrice op bezoek. "We konden meteen leuk praten en in de loop van de tijd zijn we vriendinnen geworden. Later, toen ze slecht ter been werd, deed ik elke zaterdag boodschappen voor haar. Als ik die dan kwam afleveren, tetterden we zo de hele middag door, met heel wat glaasjes wijn erbij. Als ik daarna weer thuiskwam en op de bank plofte voor een dutje, zeiden mijn kinderen: 'O, die is weer bij Fiep geweest.'"

Het werk van Fiep Westendorp kent iedereen; is het niet uit de boekenkast, dan toch wel van de Jip en Jannekebroodtrommels en -pyjama's van de Hema. Maar wie was Fiep Westendorp? Een bescheiden, harde werker die niet gauw tevreden was, zo schetst Smid.

"Haar leven speelde zich af achter de tekentafel. Ze moest haar brood verdienen met haar illustraties, dus haar productiviteit was enorm. Kasten vol tekeningen heeft ze gemaakt."

Liefdevol
Over het perfectionisme van Westendorp kent Smid nog een leuke anekdote. "De tekeningen die Fiep maakte van Pim en Pom voor Het Parool moesten altijd op vrijdagochtend worden aangeleverd. De tekst daarvan kreeg ze vaak pas heel laat in de middag door, maar afraffelen, ho maar. Ze zat rustig tot vier uur 's nachts te werken tot het perfect was. Dan ging ze lopend naar de Parool-redactie om het toch nog op tijd aan te leveren. Zo was ze."

Westendorp was niet alleen een harde werker. Op een groepsfoto van de redactie van de Vrouwenpagina van Het Parool ligt ze met een brede glimlach op de grond; ze heeft een vrolijk, open gezicht. Smid: "Ze hield veel van gezelligheid. Hoe ze over andere mensen sprak, was altijd liefdevol. Ja, ze was gewoon een lieverd."

In december is het honderd jaar geleden dat Westendorp werd geboren. Daar hoort een feestjaar bij met een arsenaal aan boeken en activiteiten. De stijl van Fiep Westendorp, overleden in 2004, is iconisch. En iconen inspireren nog altijd.

De Petteflet Beeld AD
De PettefletBeeld AD

Bijvoorbeeld illustratrice Noëlle Smit (43), wier werk wel wat wegheeft van dat van Westendorp. "Ik hoor inderdaad geregeld dat mijn tekeningen het 'fiepgevoel' hebben. Dat beschouw ik als een enorm compliment."

Herkenbare stem
Smit illustreerde tientallen kinderboeken, waaronder ook nieuwe uitgaven met werk van Annie M.G. Schmidt zoals M'n opa - naar het gelijknamige bekende vers. Haar stijl ontwikkelde zich in de loop der jaren. "Als je begint, ben je op zoek naar een herkenbare stem. Je verzamelt werk wat je aanspreekt en probeert daar een eigen stijl uit te vormen. Bij mij zat Fiep wel bij dat basismateriaal."

Als illustratrice bewondert Smit ook het wat onbekendere werk van Westendorp. "Iedereen kent natuurlijk Takkie en Otje, maar ze maakte veel meer dan dat. Haar boekomslagen bijvoorbeeld zijn prachtig. Neem de omslag van Huishoudpoëzie. Het tafereel speelt zich af in de jaren vijftig, maar is nog steeds erg geestig en treffend. Je ziet goed hoe tijdloos haar werk is."

Boekomslag Leef Gezond Beeld Fiep Westendorp Illustrations
Boekomslag Leef GezondBeeld Fiep Westendorp Illustrations

Wat spreekt Smit verder aan in de stijl van Westendorp? "Het is de rake lijnvoering waardoor ze met weinig middelen een emotie goed kan treffen. Haar stijl is niet per se heel natuurgetrouw of nauwkeurig. Kijk maar naar de katten Pim en Pom. Die verhoudingen kloppen voor geen meter, maar je ziet wel meteen dat het katten zijn. Door die paar lijnen weet je meteen wat voor type je voor je hebt."

Rake lijnen
Smit denkt dat Westendorp een grote mensenkennis moet hebben gehad. "Om mensen of dieren zo raak te kunnen typeren, moet ze ze toch uitgebreid hebben bestudeerd. Ik hoop dat ze dat deed met Annie, lekker samen op het terras. Dat beeld zie ik wel voor me."

'Raak' is een woord dat vaak terugkomt in de omschrijving van Fieps werk. Ook conservator Gioia Smid noemt de 'rake lijnen die in hun eenvoud veelzeggend zijn'. "Ik heb haar werk nu al zo vaak onder ogen gehad, maar nog kan ik verbaasd zijn over hoe ze een karakter creëert."

"Zoals de tekening bij een verhaal over Jip die geen thee wil drinken. In dat zwarte vlak van het gezichtje kun je geen emoties kwijt, maar je ziet aan alles dat Jip ábsoluut geen thee wil drinken. Er zit bij Fieps werk zo veel zeggingskracht in weinig middelen, dat is echt ontzettend knap."

Big Ben reclamecampagne regenkleding Beeld Fiep Westendorp Illustrations
Big Ben reclamecampagne regenkledingBeeld Fiep Westendorp Illustrations
Op de drukkerij van Het Parool in 1957. Fiep Westendorp staat boven, derde van links Beeld Fiep Westendorp Illustrations
Op de drukkerij van Het Parool in 1957. Fiep Westendorp staat boven, derde van linksBeeld Fiep Westendorp Illustrations

Opa Jip, oma Janneke

In een hoek van de expositieruimte van WG Kunst staan Jip en Janneke - uit hout gezaagd, zwart geverfd en op wieltjes. Naast hen opa Jip en oma Janneke, de volwassen Pluk (van de Petteflet) en nog meer figuren uit het werk van Annie M.G. Schmidt.

Ze maken deel uit van Voor altijd jong, een combitentoonstelling en eerbetoon aan Fiep Westendorp, die honderd jaar geleden werd geboren.
We zien personages die door illustratrice Fiep Westendorp een bekend gezicht werden, en die door beeldend kunstenaar en grafisch ontwerper Max Kisman tot volwassen figuren zijn getransformeerd. In de stijl van Westendorp. Net als het reusachtige stadsgezicht dat Kisman op de muur erachter schilderde.

"Dit is de Kinderboekenweektentoonstelling die jaarlijks in WG Kunst is te zien," zegt David de Visser, hoofd tentoonstellingen bij WG Kunst. "Het thema van de Kinderboekenweek is Voor altijd jong: opa's en oma's. Hier zie je hoe Jip en Janneke eruit hadden gezien als ze waren opgegroeid."

Figuren op wieltjes
Max Kisman (1953), hij was onder meer hoofdontwerper bij de VPRO en ontwierp bewegwijzering op Schiphol, reageert op het werk van Westendorp. In nieuw werk, dat naast Westendorps posters, illustraties en advertenties hangt, en met de figuren op wieltjes.

"Het werk van Kisman is geïnspireerd op het werk van Westendorp. Vooral in de silhouetvorm zie je een sterke overeenkomst. En in het vullen van vlakken in een kleur, zoals Westendorp deed. Uit noodzaak overigens, want in de jaren vijftig drukte de krant nog niet in kleur. Kisman werkt met vlakken, in twee of drie kleuren, en veel met dubbelfiguren; figuren in figuren, zodat je een dubbele gelaagdheid krijgt. Echt prachtig."

Aan de wanden hangen ook originele Jip en Janneke-tekeningen die voor de krant waren bedoeld. "Heel bijzonder," zegt De Visser. "Je ziet de correcties die ze aanbracht: het wegknippen van papier, typex. En de ongelooflijke trefzekerheid van haar werk. We geven ook workshops voor kinderen hier en echt ieder kind kent Jip en Janneke."

Voor altijd jong. Te zien in WG Kunst tot en met 30 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden