Plus

HvA-lector Louise Elffers: 'Hogeschool laat student bungelen'

Louise Elffers (38), lector beroepsonderwijs aan de HvA, neemt geen blad voor de mond: dat hbo'ers vaak uitvallen, ligt niet aan de studenten, maar aan de instellingen. Dinsdag spreekt ze haar lectorale rede uit.

Louise Elffers: 'Dat leerlingen op het vmbo en mbo heel anders worden opgeleid dan havisten, zie je aan de poort van het hbo'Beeld Renate Beense

Louise Elffers is een van de jongste lectoren ooit en zeer bevlogen als het gaat om het terugdringen van de grote uitval in het hoger beroepsonderwijs.

"Vaak wordt gedacht: de mensen die uitvallen, die kunnen het gewoon niet. Wat een onzin! We moeten de hand ook in eigen
boezem steken."

Eén op de vijf studenten in het hbo stopt binnen het eerste jaar. Waar gaat het mis?
"Bij sommige studies is het aandeel zelfs nog veel hoger, soms valt bijna de helft uit - vaak al in de eerste maanden. Je kunt zeggen: blijkbaar zaten die studenten niet op de goede plek, maar dat vind ik te makkelijk. We zien dat veel studenten worstelen met de overgang naar het hbo. Als ze de eerste maanden eenmaal zijn doorgekomen, gaat het vaak een stuk beter. We moeten ze helpen bij die overgang: hoe bereiden we studenten voor, hoe helpen we ze om hun weg te vinden?"

De Vereniging Hogescholen luidde onlangs de noodklok: het zouden vooral mbo'ers zijn die uitvallen en de studenten met een niet-westerse achtergrond.
"Mbo'ers vallen vaker uit in het eerste jaar, maar daarna doen ze het net zo goed als havisten. Er is dus iets aan de hand met de overgang mbo-hbo. Het onderscheid dat steevast wordt gemaakt tussen autochtoon en allochtoon vind ik ergerlijk. De grote uitval onder de tweede groep wordt de 'ongemakkelijke waarheid' genoemd, maar etniciteit is helemaal niet het punt."

"Onderzoek laat zien dat het verschil vooral zit in het opleidingsniveau van de ouders. Studenten die als eerste uit hun familie naar het hbo gaan, hebben het zwaarder. Dat geldt net zo goed voor studenten met een migrantenachtergrond als voor autochtone studenten. Als de discussie blijft hangen in zwart-wit, komen we niet verder."

Wat moet er dan veranderen?
"We moeten nieuwkomers vragen: ben jij de eerste in je omgeving die naar het hbo gaat? Als ze geen ervaringsdeskundigen in hun netwerk hebben, kunnen we ze een buddy of tutor toewijzen. Experimenten daarmee lopen al op de HvA en die lijken goed te werken."

"Bij mbo'ers moeten we onszelf afvragen: hebben we deze studenten wel goed voorbereid op de overstap naar het hbo? Op het mbo worden ze klaargestoomd voor de arbeidsmarkt, terwijl veel van hen doorstromen naar het hbo. Dat sommigen vervolgens falen betekent niet per definitie dat ze het niet kunnen. Ze hebben de kennis en vaardigheden die ze hier nodig hebben nog niet geleerd."

"Instellingen leunen nu te veel achterover: wij doen wat wij altijd doen en je ziet maar of je het redt. Zij schuiven de verantwoordelijkheid te veel af op de student, en dat vind ik onacceptabel. De kloof tussen het mbo en het hbo is te groot geworden, wij moeten zorgen dat deze twee weer beter op elkaar aansluiten."

De Hogeschool Rotterdam zegt: we moeten mbo'ers niet zomaar toelaten. Niet iedereen is nou eenmaal geschikt voor het hbo.
"Dat geluid hoor ik vaker en dat vind ik zeer verontrustend. Uiteraard zijn er altijd studenten die de capaciteiten niet in huis hebben of die ongemotiveerd zijn, en die moet je niet koste wat het kost over de eindstreep trekken. Maar we moeten de studenten die wél gemotiveerd zijn en wél de capaciteiten hebben een eerlijke kans geven. Die krijgen ze nu niet."

Elffers: 'We moeten nieuwkomers vragen: ben jij de eerste in je omgeving die naar het hbo gaat?'Beeld Renate Beense

Veel mensen klagen dat iedereen tegenwoordig maar wil doorstuderen. Nederland telt bijna een half miljoen hbo-studenten...
"Geef die jongeren eens ongelijk! De middenklasse verdwijnt in Nederland, natuurlijk willen ze opklimmen. Mbo'ers worden op de arbeidsmarkt door hbo'ers verdrongen. Mbo-studenten vertelden me laatst dat het al niet lukt om een stageplek te vinden, omdat ook tientallen hbo-studenten solliciteerden. Onze samenleving verandert, we worden steeds hoger opgeleid. Het is een volstrekt rationele keuze om studies te stapelen en te zorgen dat je uiteindelijk een zo hoog mogelijk diploma haalt."

U bent niet echt het toonbeeld van een stapelaar.
Ze lacht. Dan: "Inderdaad, mijn ouders zijn hoogopgeleid, ik heb op het Barlaeus gezeten en ben daarna naar de universiteit gegaan. Maar ik heb veel respect voor het doorzettingsvermogen van sociale stijgers. Kijk naar Huib de Jong, de rector van de HvA: hij is begonnen op de Lagere Detailhandelvakschool en via het mbo en hbo opgeklommen naar de universiteit. Ik hoop dat dit soort voorbeelden jongeren inspireren om door te zetten."

U doet al jaren onderzoek naar het Nederlandse onderwijsstelsel en heeft daar veel kritiek op. Wat is volgens u het grootste pijnpunt?
"In Nederland geloven we erg in de hokjes die we hebben ge­creëerd: we denken dat een vmbo'er heel anders is dan een havist. Onderzoek laat echter zien dat de meeste vmbo-t-leerlingen zich prima kunnen meten met havisten. Maar wat doen we: we scheiden de leerlingen al op jonge leeftijd van elkaar en plaatsen ze in aparte routes.

Louisse Elffers

Louise Elffers (1978) is lector beroepsonderwijs aan de HvA en universitair docent onderwijskunde aan de UvA. Zij promoveerde in 2011 op een onderzoek naar studiesucces en uitval bij de overgang van vmbo naar mbo en richt zich momenteel op de overgang tussen mbo en hbo. Zij won meerdere internationale prijzen.

Elffers: 'We moeten niet met z'n allen wachten tot Den Haag hier iets over heeft besloten'Beeld Renate Beense

"Hoogopgeleide ouders doen er alles aan om hun kind bij het vmbo weg te houden, omdat ze weten dat het anders heel moeilijk wordt om hogerop te komen. De tweedeling die daardoor in de samenleving ontstaat, moeten we doorbreken. Dat leerlingen op het vmbo en mbo heel anders worden opgeleid dan havisten, zie je aan de poort van het hbo. Moeten we die mbo'ers daarop afrekenen door sommigen te weren of moeten we ons onderwijs dan anders inrichten? Ik denk het laatste."

Zo'n stelselwijziging zal niet in één klap worden door­gevoerd.
"Klopt, en we moeten ook niet met z'n allen wachten tot Den Haag hier iets over heeft besloten. Het hbo kan dit probleem echter niet in z'n eentje oplossen. Het voortgezet onderwijs, mbo en hbo zullen veel meer moeten samenwerken om de overgang soepeler te laten verlopen. Tegen hogescholen zeg ik ondertussen: alle ballen op de eerste maanden. Zorg dat je studenten weten wat er van ze wordt verwacht en help hen hun weg te vinden. Ik ben ervan overtuigd dat die eerste maanden cruciaal zijn voor het uiteindelijke studiesucces."

Tienduizenden studenten beginnen deze week op het hbo. Wat is uw tip voor hen?
"Het begin is hartstikke spannend, je zult moeten wennen aan een andere manier van werken en krijgt daarbij veel eigen verantwoordelijkheid. Laat je niet direct uit het veld slaan als het in het begin even zoeken is of als je een onvoldoende haalt. Zoek in je omgeving naar iemand die al ervaring heeft op het hbo - een broer, een nicht, een vriend of vriendin. En vraag om hulp bij je opleiding als je er niet uitkomt. Als je iemand hebt op wie je kunt terugvallen met je vragen en onzekerheden, zal je zelfvertrouwen groeien en kun je grote stappen maken."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden