Plus

Hoogleraar Saskia Sassen: 'Grote bedrijven plegen landroof in steden'

Grote bedrijven plegen landroof in steden, met als gevolg dat veel gebouwen leegstaan, zegt hoogleraar Saskia Sassen. Dat gebeurt al in New York, Europa moet oppassen.

Saskia Sassen: 'Het gaat om handel die met grote schulden gepaard gaat'Beeld Colin McPherson/Corbis

Manhattan is lang zo leuk niet meer, zegt Saskia Sassen, hoogleraar sociologie aan Columbia University in New York en inwoonster van misschien wel het bekendste deel van de Amerikaanse stad. "Veel mensen zijn vertrokken. Ik houd van Manhattan, maar het is daar best doods. Een jungle van anonieme gebouwen."

De transformatie van Manhattan is te wijten aan de landroof door grote bedrijven, zegt Sassen die woensdagavond te gast is in De Balie. Daar spreekt zij in de serie Leve Amsterdam, waarin buitenlandse denkers in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen hun visie op de ontwikkelingen in de stad geven.

Handelswaar
Kantoorgebouwen en appartemententorens in wereldsteden als New York, Londen en Peking zijn uitgegroeid tot handelswaar, betoogt Sassen. Vorig jaar ging er wereldwijd 217 triljoen dollar in om, dat is een getal met achttien nullen. "Dat is meer dan de omvang van de wereldeconomie en dat allemaal samengebald in grote steden," zegt ze via Skype.

Dat vastgoed blijft leeg, want dan is het eenvoudig door te verkopen. Of het worden luxueuze appartementencomplexen, waardoor de waarde versneld toeneemt. "In New York is dit extreem. Het stikt er van de lege gebouwen."

Volgens Sassen heeft de financiële wereld niet stil gezeten na de kredietcrisis, die onder meer ontstond door de enorm complexe en daarmee onbegrijpelijk financiële producten die op de markt werden gebracht. Deze producten waren gebouwd rondom rommelhypotheken, met huizen als onderliggende waarde.

Grote schulden
Die waarde was veelal opgepompt. Op het moment dat de huizenprijzen daalden, ging de handel in hypotheken onderuit. Dit bracht een allesvernietigende sneeuwbal aan het rollen, die via Lehman Brothers uitkwam bij andere banken, vervolgens de Amerikaanse overheid aantastte en uiteindelijk ook uitkwam in Nederland. Denk aan ABN Amro en Fortis.

In de nieuwe, ingewikkelde producten staan de grote gebouwen centraal. "Het gaat om handel die met grote schulden gepaard gaat," aldus Sassen. "De financiële wereld herbergt briljante geesten; wiskundigen, natuurkundigen, van alles. Die zijn in staat steeds weer nieuwe producten te ontwikkelen rondom iets van enige waarde. Dat kan van alles zijn: een huis, een gebouw, speelgoed."

Wie de vaderlandse geschiedenis kent, weet dat zelfs een tulpenbol onderdeel kan zijn van windhandel. Als de handel instort, ontwikkelt de financiële sector gewoon iets nieuws. Deze handel verandert steden. De leegstand in New York neemt toe, net als in Londen en de Chinese steden. "Het gebeurt overal, tot in Brazilië aan toe."

De kans op een nieuwe ineenstorting is aanwezig, maar het uithoudingsvermogen van de financiële wereld is groter dan voorheen, met dank aan de centrale banken die de afgelopen jaren triljoenen in het systeem pompten om de boel overeind te houden. "Er heeft een enorme transfer plaatsgevonden van publiek geld naar privaat kapitaal."

Geringe leegstand
Europa zal niet verschoond blijven van deze ontwikkelingen, kijk naar Londen. In Amsterdam is de situatie vooralsnog heel anders. De leegstand van grote gebouwen is eerder te klein dan te groot. Al heeft Sassen in de Randstad wel een groei van 248 procent waargenomen, als het gaat om overnames van gebouwen door bedrijven.

Kijk alleen al naar al de handel die is ontstaan in gebouwen waarin grote hotels zitten. "Maar Europa zit heel anders in elkaar dan Amerika. Bij ons is het extreem; de financiële wereld kan doen en laten wat ze wil. Dat is te danken aan Bill Clinton, die als president banken meer vrijheid heeft gegeven."

"Maar ook in Europa kan de regelgeving dit soort financiële instrumenten niet beteugelen. Leiderschap is gewenst. Ze hebben het systeem al een keer kapot gemaakt en doen het gewoon nog een keer."

Saskia Sassen spreekt woensdag in De Balie, aanvang 20.00 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden