Plus

Hoogleraar Jan Rotmans: 'Eneco verkopen aan Shell? Slecht idee'

Gemeenten moeten Eneco niet verkopen, vindt hoogleraar en 'scientivist' Jan Rotmans. En al helemaal niet aan Shell. 'Er zijn mensen die denken: Eneco, daar wordt Shell groener van. Dat is nou wishful thinking.'

Jan Rotmans Beeld Bram Budel/De Beeldunie

Jan Rotmans (56) noemt zichzelf een 'scientivist', een activistische wetenschapper. In een persoonlijk hoofdstuk van zijn nieuwe boek Omwenteling legt de Rotterdamse hoogleraar Transities en Duurzaamheid uit hoe dat zo is gekomen.

Na een zwaar fietsongeluk in de Pyreneeën moest hij in 2004 bijna een jaar revalideren. Het werd een bevrijdende ervaring. "Voor het eerst van mijn leven was er geen druk meer, ik hoefde een tijd niets te presteren."

Destijds brak voor hem de 'Kairostijd' aan, zoals Rotmans het noemt, hét moment waarop je een vastgeroest idee ineens kunt loslaten. Hij bedoelt maar: dat is precies wat de economie nodig heeft om los te breken van de fossiele brandstoffen en over te gaan op duurzame energie, de energietransitie.

Op een symposium dat Amstelveen donderdag organiseert voor de 53 gemeenten met aandelen Eneco, zal Rotmans betogen dat ze hun aandelen niet moeten verkopen. Het grote Shell heeft belangstelling, zo lekte deze maand uit. "Voor de energietransitie zou dat rampzalig zijn."

U zegt: Als Shell Eneco koopt, wordt een mooi groen bedrijf zwart gemaakt. Wat is uw zorg?
"Dat Eneco wordt opgeknipt en uitgekleed, een doemscenario voor de mensen die er werken. Eneco is voor Shell natuurlijk een koopje - 2,5 miljard, dat stelt niks voor. Twee jaar geleden staken ze nog 64 miljard in het Britse gasbedrijf BG group."

Ze kopen Eneco toch niet om kapot te maken?
"Ze willen hiermee groene sier maken, zoals ze ook investeren in oplaadpalen. Ook symboolpolitiek, greenwashing. Er zijn mensen die denken: Eneco, daar wordt Shell groener van. Dat is nou wishful thinking. Shell heeft net een paar weken geleden aangegeven dat ze nog meer inzetten op schaliegas, een van de meest vervuilende manieren van gaswinning. Het overgrote deel van hun innovatiebudget gaat daar naar toe. Kijk ook naar wat er in Groningen gebeurt. Shell vergeet dat de maatschappelijke weerstand tegen fossiele energie met de dag groter wordt. Eneco is dan een groene druppel op een zwarte plaat."

De overname van Eneco kan een tegemoetkoming zijn richting Follow This, aandeelhouders die Shell van binnenuit willen vergroenen.
"Ik heb bewondering voor Follow This, goede strategie. Maar het gaat langzaam. De meeste aandeelhouders zijn uiterst conservatief. Het kan nog vijftien jaar duren voordat Shell beweegt, dat is niet genoeg. Eneco zou iets helpen, maar de energietransitie helpt dit juist niet. Die wordt achteruitgeworpen."

Waarom vindt u het toch vrij kleine Eneco daarvoor zo belangrijk?
"Met 53 gemeenten als aandeelhouder is Eneco een parel van de groene economie geworden. Die hebben we hard nodig. De rijksoverheid heeft de energietransitie min of meer overgedragen aan de gemeenten. Daar ligt de grootste opgave. We hebben grote havens op het gebied van kolen en benzine. Alle bestaande woningen moeten van het gas af. Verkeer en vervoer moeten elektrisch. We hebben een enorme inhaalslag voor de boeg. De enigen die dat kunnen zijn de gemeenten en regio's. Shell gaat ze echt niet helpen bij de energietransitie."

De gemeenten zeggen: Eneco is relatief klein. Een koper kan investeren om het groene Eneco verder te ontwikkelen...
"Neem van mij aan: gemeenten kijken vooral naar het geld, ze willen cashen. Het gaat om honderden miljoenen, die gaan ze niet in de energietransitie steken, wel in wegen, bruggen en tunnels. We hebben het gezien toen Nuon en Essent werden verkocht. Het heeft de energietransitie alleen maar teruggeworpen. De kopers hebben ook spijt van, de kolen- en gascentrales bleken veel minder waard."

Zijn we in Amsterdam dan zoveel slechter af na de verkoop van Nuon?
"Nuon heeft het zwaar, net als het moederbedrijf. Nuon wil Amsterdam dwingen om het warmtenet uit te breiden. Slim, zo rekken ze de levensduur van hun fossiele centrales. Amsterdam trapt daar in, helaas. Amsterdammers kunnen over tien jaar relatief eenvoudig hun huis duurzaam maken - van het gas af, zonnepanelen, een warmtepomp, betere isolatie. En dan zitten ze toch dertig jaar aan Nuon vast. Dan krijgen ze fossiele restwarmte. Over tien jaar lachen onze kinderen ons uit. Dat zijn oplossingen van twintig jaar geleden!"

Je kunt ook zeggen: net goed dat de gemeenten Nuon hebben verkocht. Net voordat de fossiele centrales miljarden minder waard werden...
"Financieel hebben ze een goede deal gesloten. Mijn punt is: helpt het de energietransitie? Tot nu toe niet, Amsterdam loopt bepaald niet voorop. En op de Europese ranglijst voor duurzame energie staan we één-na-laatste! Alleen Luxemburg staat onder ons. Al die miljarden voor Nuon en Essent zijn dus niet naar de energietransitie gegaan. Cashen prima, maar wat ga je ermee doen?"

U spreekt van de Kairostijd, een fase waarin organisaties openstaan voor zulke grote veranderingen. Zit Amsterdam daar middenin, nu de haven per 2030 stopt met steenkool?
"De haven moet zichzelf opnieuw uitvinden. Die zit middenin de Kairostijd. Maar het zit dieper dan we denken, fossiele energie zit in ons dna. De grootste weerstand komt nog."

Shell is nog niet zover?
"Shell is volledig afhankelijk van fossiele brandstoffen. Shell moet een compleet nieuw verdienmodel ontwikkelen, anders heeft ze geen bestaansrecht meer."

Shell kocht laadpalenfabrikant New Motion en zou behalve voor Eneco ook belangstelling hebben voor de autolaadstations van Allego. Is dat niet toch een goed signaal?
"Het verschil: Shell is een van de grote energiemultinationals ter wereld. Dat is een keiharde ratrace, ze worden elk kwartaal afgerekend op de cijfers. Shell geeft zich onvoldoende Kairostijd en uiteindelijk ga je het dan niet redden. Ze transformeren van olie naar gasbedrijf, maar ja, gas is ook fossiel. Dus eigenlijk schuiven ze het weer voor zich uit. Over tien jaar komen ze erachter dat ze toch duurzaam willen zijn. En dan zijn ze te laat en dan gaan we naar de begrafenis van Shell."

"Of er komt een lastminutestrategie om duurzame bedrijven op te kopen. Tien jaar geleden heeft Shell alle investeringen in zon en wind stopgezet omdat het rendement te laag was. Nu hebben ze spijt en dan moet je gaan kopen. Maar het is niet alleen een kwestie van kopen. Het moet ook in je dna en cultuur zitten."

En dat gaat ook niet veranderen?
"Het Nederlandse hoofdkantoor met directeur Marjan van Loon zegt van wel. Maar Ben van Beurden in Londen zegt heel wat anders. Die zegt: we gaan zo lang mogelijk door met fossiele energie, met gas, met schaliegas. Als dat je strategie is, kom ik wel langs op die begrafenis."

Jan Rotmans, Omwenteling, van mensen, ­organisaties en samenleving,
uitgeverij De Arbeiderspers, €14,99.

Lees ook: Bemiddelaar moet conflict bij Eneco oplossen

Symposium Eneco

Donderdag spreekt Jan Rotmans op het symposium dat Amstelveen organiseert in Rotterdam over de toekomst van Eneco. Amstelveen wil de Enecoaandelen graag houden, terwijl een meerderheid van de 53 gemeenten - samen bezitten zij het energiebedrijf - zint op verkoop.

Onlangs lekte uit dat Shell tot de belangstellenden behoort, net als andere fossiele grootmachten. Precies daar ligt de bron van een sluimerend conflict tussen de aandeelhouders en de Enecotop. De directie wil een eerste schifting maken tussen de gegadigden. De aandeelhouders willen zelf hun keuze maken. Uitgerekend morgen presenteert Shell zijn jaarcijfers.

Andere sprekers op het symposium zijn Ed Nijpels, Annelies Huygen en Mark van Baal. Astrid Joosten leidt een discussie met wethouder Herbert Raat van Amstelveen en vertegenwoordigers van Greenpeace en de aandeelhouderscommissie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden