Plus

Hoogleraar Ewald Engelen: 'Het feminisme heeft een geweten'

Volgens hoogleraar Ewald Engelen (53) stelt feminisme anno 2016 weinig voor en gaat het alleen over machtige, hoogopgeleide vrouwen. Hij schreef er een pamflet over, dat een kritiek werd op de maatschappij.

Ewald Engelen Beeld Ivo van der Bent

Schrijf Ewald Engelen alstublieft niet direct af omdat hij zich als man over het feminisme heeft gebogen. Het feminisme strijdt voor gelijkheid van vrouw én man, dus waarom zou je je er als man niet in mogen mengen?

In De Mythe van de Gemaakte Vrouw - Nieuw Licht op het Feminisme betoogt Engelen dat het feminisme weinig meer voorstelt. Het heeft zich uitgeleverd aan het neoliberalisme. Geëmancipeerd vinden wij iemand die roept 'drukdrukdruk' te zijn, werkweken van tachtig uur maakt en aan het einde van de week bekaf neerploft.

Emancipatie is jezelf ellebogen naar de top, dwars door het glazen plafond heen, richting ceo-positie en dan een Filipijnse nanny nemen. Feminisme anno 2016 betekent, kortom, dat 'machtige vrouwen het recht moeten hebben om net zulke gore klootzakken te zijn als machtige mannen', aldus Engelen.

Heeft u erover getwijfeld of u als man het feminisme wel halfdood kunt verklaren?
"Ik heb me afgevraagd of ik dit pamflet moet schrijven, maar niet omdat ik een man ben, eerder omdat ik dacht dat het onderwerp me niet zo aan zou spreken. Maar toen ik hiervoor werd gevraagd, bleef het toch broeien."

Een economisch-maatschappelijk pamflet heeft Engelen willen schrijven: tégen de prestatiemaatschappij, ­tégen het meten van succes op basis van geld en invloed. In feministische kringen is het vrijwel direct afgeserveerd.

Engelen slaat de plank volledig mis, oordeelde hoogleraar moderne geschiedenis Mineke Bosch in De Groene Amsterdammer. Hij legt de verantwoordelijkheid voor verandering bij vrouwen in plaats van bij mannen die verantwoordelijk zijn voor de 'neoliberale knoeiboel', schrijft ze.

Feministe Anja Meulenbelt noemde Engelen op haar blog een 'paternalistische droplul' die zich presenteert als 'de man die het feminisme wel even van zichzelf zal komen redden'.

Een boel kritiek. Wat vindt u daarvan?
"Ik heb me er nooit rekenschap van gegeven dat ik de ­olifant in de porseleinkast zou zijn. Ik wist niet eens dat het feminisme een porseleinkast is. Dat vind ik problematisch. Het feminisme is een onderwerp van, voor en door vrouwen. De slotconclusie in mijn boekje is juist dat het feminisme iederéén aangaat; niet alleen vrouwen die vrouwengeschiedenis gestudeerd hebben."

"De reacties zijn nu allemaal: je bent geen deskundige, dus je moet je mond houden. Ik erken dat ik geen deskundige ben. Maar ik denk wel dat ik een nieuw licht heb geworpen op een discussie die verder heel erg een discussie van deskundigen is geworden."

"Toen ik over economie ging praten en schrijven, ­gebeurde overigens precies hetzelfde. Bij Pauw & Witteman werden altijd precies dezelfde economen uitgenodigd die precies hetzelfde zeiden, dus ik dacht: ik ga me daartussen wurmen. Er zijn letterlijk economen geweest die ­redacties opbelden met de vraag waarom ik daar zat."

Wat is uw definitie van feminisme?
"Feminisme is een historisch ontstane politieke beweging die zich inzet voor een samenleving waarin man en vrouw zich gelijkelijk ten volle kunnen ontplooien."

Het commentaar van de 'echte' feministes is dat u één definitie van feminisme hanteert terwijl er meerdere ­feminismen zijn. Zoals intersectioneel feminisme, ­moslimfeminisme, wit feminisme.
"Ik spreek inderdaad over 'het' feminisme, maar begrijp ook wel dat er meer feminismen zijn. Alleen wil ik het in het boekje juist over het dominánte feminisme hebben."

Het 'bovenklassefeminisme' noemt u dat. Wat is dat?
"Het idee dat feminisme alleen gaat over het glazen plafond doorbreken, en vrouwen zo veel mogelijk de kans ­geven om dezelfde topposities in politiek, wetenschap, ­media en bedrijfsleven te bekleden als mannen."

Dat is toch helemaal niet slecht?
"Jawel, want ik betreur dat het feminisme dáárover gaat. Kijk, ik betreur niet dat vrouwen dezelfde positie hebben als mannen. Daar ben ik voor. Het gaat erom dat bovenklassefeminisme zijn maatschappijveranderende potentie overboord zet. Als je kijkt naar het feminisme van nu, dan gaat het toch dominant over déze samenleving."

"Het feminisme zou moeten streven naar een maatschappelijke orde, die recht doet aan onze veel bredere set van wensen en verlangens dan alleen economisch gewin. Bovendien gaat het nu alleen over hoogopgeleide vrouwen, die toch al meer kansen hebben. Ik vind het daarmee een tamme vorm van maatschappijkritiek."

Engelen haalt in zijn pamflet onder andere uit naar een bekend essay van de Amerikaanse hoogleraar internationale betrekkingen Anne-Marie Slaughter. In Why ­Women Still Can't Have It All in tijdschrift The Atlantic schreef zij in 2012 dat ze haar topbaan als beleidsadviseur in het team van Hillary Clinton had opgegeven, omdat ze het niet kon combineren met haar gezin.

Engelen bekritiseert Slaughter, omdat ze als hoogopgeleide vrouw schrijft vanuit een positie waarin ze als hoogleraar alsnog een heel drukke baan heeft, die ze ook nog eens niet kan uitvoeren zonder hulp van bijvoorbeeld een schoonmaker of ingevlogen nanny's.

"Eigenlijk zeg ik gewoon: we moeten in het feminisme gender verruilen voor klasse," aldus Engelen. "Dat is natuurlijk een oud politiek-economisch, bijna marxistisch begrip, maar dáár gaat het om wat mij betreft. We moeten onze arbeidsmarkt op een andere manier inrichten, ons belastingstelsel. We moeten bedenken hoe we ontspannener onze arbeids- en zorgtaken kunnen combineren."

Moeten we het feminisme dan opheffen en inruilen voor een bredere stroming?
"Nee, nee, nee, nee, nee, want er is natuurlijk wel een oververtegenwoordiging van vrouwen op de laagste sociaal-economische posities in een samenleving als de onze. Dat zijn over het algemeen lager opgeleide vrouwen en vrouwen met een migratieachtergrond."

"Dus alléén een klassenanalyse is niet genoeg. Je moet ook kijken naar hoe het komt dat vooral vrouwen in dit soort kwetsbare posities terechtkomen. Blijkbaar is er iets in onze sorteermachine wat maakt dat dat gebeurt."

Wat kan dat zijn?
"De combinatie van werk- en zorgtaken, want zorgtaken komen - meestal - toch op vrouwen neer. Daarmee wordt van twee kanten beslag gelegd op tijd: vanuit het bedrijf en vanuit familie. Dáár moeten oplossingen voor gevonden worden. Ook mannen hebben er een grote behoefte aan om te zorgen en om een dankbaarheid te krijgen die zich niet meet in geld."

"Tien uur werken per dag en denken dat je al die uren productief bent, is echt onzin. Volgens mij wordt zeker de helft van die tijd verklooit. We hebben een arbeidsdag nodig waarin je een derde van je tijd zorgt, een derde enorm verklooit en een derde werk doet dat substantieel is. Voor iedereen."

U presenteert dit in uw pamflet alsof het nu aan de vrouw is om dit op te lossen. Is dat wel eerlijk?
Denkt na. "Ik ben de afgelopen jaren steeds cynischer ­geworden over mannen die, wat ik dan noem, in de pakken met de dassen in vergaderzaaltjes op dagelijkse basis het dna van de macht reproduceren."

"Ik ben al een jaar of acht niets anders aan het doen dan schoppen tegen die meneren. Maar op een gegeven moment heb je dat zo vaak gedaan dat die meneren denken: o, daar heb je die schreeuwlelijk weer. En eigenlijk wil ik een geweten schoppen bij bewegingen die een geweten hébben. Het feminisme is een politieke beweging die in principe een geweten heeft."

Dus vrouwen zijn uw nieuwe doelgroep.
"Dit is de nieuwe doelgroep ja. Ik probeer nieuwe medestanders te krijgen."

Ewald Engelen, De Mythe van de Gemaakte Vrouw
Uitgeverij Ambo|Anthos, €10.

'Ik ben de afgelopen jaren steeds cynischer ­geworden over mannen die, wat ik dan noem, in de pakken met de dassen in vergaderzaaltjes op dagelijkse basis het dna van de macht reproduceren' Beeld Ivo van der Bent

CV

Ewald Engelen is hoogleraar financiële geografie aan de UvA en publicist. Hij studeerde filosofie en schreef zijn proefschrift over medezeggenschapsrecht bij grote beursgenoteerde ondernemingen. Sindsdien onderzoekt hij het kapitalisme. ­Engelen is tevens lijstduwer bij de Partij voor de Dieren, waar hij op plek tien staat op de kieslijst ¿ een niet-verkiesbare plek.

Nieuw Licht

De Mythe van de Gemaakte Vrouwvan Ewald Engelen is verschenen in de serie Nieuw Licht. Dat is een filoso­fische pamflettenreeks waarbij steeds een andere ­hedendaagse denker wordt gevraagd zich te buigen over een van de klassieke filosofen en diens werk. Engelen was gevraagd zijn licht te laten schijnen over Simone de Beauvoirs De tweede sekse (1949).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden