Plus

Hoogleraar Damiaan Denys: Stop die controlecultuur

De staat van de geestelijke gezondheidszorg wordt slechter. Dat zegt hoogleraar Damiaan Denys, voorzitter van de Nederlandse psychiaters. 'Langere wachtlijsten en meer verwarde personen.'

Psychiater Damiaan Denys vindt dat afwijkend gedrag te vaak als ziekte gezien wordtBeeld Friso Keuris

De psychiater moest weer trots worden op zijn vak. Dat had de Belgische voorman van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie zich ten doel gesteld toen hij anderhalf jaar geleden werd aangesteld, zegt Damiaan Denys in zijn werkkamer van het AMC.

Want het is een prachtig ambacht, waarin je met opgebouwde kennis en ervaring iets wezenlijks kunt veranderen in het leven van patiënten.

"Maar het ambacht wordt steeds verder uitgehold door het systeem," zegt hij.

Stel je voor dat je een muzikant een opdracht geeft. Je vraagt die muzikant voor een zaal van honderd mensen te spelen. Hij mag zelf kiezen welke nummers hij speelt, maar het moeten exact acht popsongs zijn. En je eist dat er aan het einde van het concert minstens tachtig mensen een minuut lang klappen.

Te weinig vrijheid
"Dat is zo ongeveer de opdracht die de Nederlandse psychiater meekrijgt. Elke muzikant weet dat het geven van een concert zo niet werkt. Te veel regels, te weinig vrijheid."

Niet voor niets ontvluchten psychiaters massaal de grote ggz-instellingen en beginnen ze als zzp'er, wat ook financiële voordelen heeft. Er zijn 700 vacatures op 3600 psychiaters.

Denys wijst 'het systeem' aan voor wat hij omschrijft als 'de grote paradox van de geestelijke gezondheidszorg'.

Hoewel het budget in tien jaar is verdubbeld (van 3,5 naar 6,9 miljard euro), overheerst in het werkveld het ongenoegen.

De zorg is goed, maar patiënten klagen over de wachtlijsten. Behandelaren vinden het zorgelijk dat ze soms dertig procent van hun tijd kwijt zijn aan administratieve plichtplegingen.

Zorgverzekeraars en het ministerie van Volksgezondheid maken zich zorgen om de stijgende kosten. "Er is maar één conclusie: het systeem van marktwerking en toename van controle in de geestelijke gezondheidszorg heeft gefaald," aldus Denys.

Rimpelloos leven
En dat komt omdat de vraag naar de verlichting van geestelijk lijden onuitputtelijk is. Dat er een wezenlijk onderscheid is tussen een psychiatrische stoornis en het lijden dat nu eenmaal bij het leven hoort, wordt door de sector niet meer consequent gescheiden.

Mensen die aanspraak willen maken op een gelukkig, rimpelloos leven vinden door het marktgerichte vergoedingsstelsel altijd wel een behandelaar. Zo worden lichte klachten overbehandeld en zware klachten onderbehandeld, stelt Denys. "We moeten een duidelijker onderscheid aanbrengen. We behandelen nu iedereen, dat is niet langer houdbaar."

De definitie van een psychiatrische stoornis is sowieso moeilijk. Er is een maatschappelijke tendens om onbegrijpelijk of kwaadaardig gedrag toe te schrijven aan een geestesziekte, terwijl dat niet altijd terecht is, stelt Denys.

"Er zijn duizend pogingen geweest om van Adolf Hitler een patiënt te maken, maar dat was hij niet. Sommige mensen doen andere mensen verschrikkelijke dingen aan, maar ze zijn niet psychiatrisch ziek."

Lange wachtlijsten, meer verwarden
Wat ziekte is, hangt in de psychiatrie ook af van de maatschappelijke context. Homoseksualiteit stond in de jaren zestig te boek als aandoening, nu niet meer. Onder invloed van de marktwerking wordt afwijkend gedrag vaker geclassificeerd als ziekte.

In een gesprek met ambtenaren van het ministerie van Volksgezondheid heeft Denys de in zijn ogen falende marktwerking wel eens aangekaart. Het gesprek viel stil. Die marktwerking stond niet ter discussie.

In een bijeenkomst met de nieuwe minister van Volksgezondheid, Hugo de Jonge (CDA), wil Denys de olifant in de kamer opnieuw benoemen: de problemen in de ggz zijn structureel en hebben een structurele oplossing nodig. Lapmiddelen volstaan niet.

Het regeerakkoord is voor de psychiatrie echter niet hoopgevend. Aan het systeem wordt immers niet getornd, zo staat er. Als niets wijzigt, voorspelt Denys dat de problematiek zal verergeren: langere wachtlijsten, meer verwarde personen en rijke mensen die zelf betalen voor goede zorg; klassengeneeskunde dus.

Populatievergoeding
Een alternatief voor de marktwerking is populatievergoeding, stelt Denys. Elke regio krijgt op grond van het aantal inwoners een hoeveelheid geld van de zorgverzekeraars, en daarmee moet iedereen het rooien. Denys weet al dat de zorgverzekeraars tegen zullen zijn, zij willen tegenprestaties voor de miljarden aan zorgpremie.

Maar dat is juist de kern van het probleem, schetst Denys; die permanente controle van behandelaren, de verplichting om elke medische handeling te verantwoorden. Het wantrouwen dat zorgverzekeraars daarmee richting psychiaters uiten, is immens.

Op zoek naar de oorsprong van 'het systeem' trekt Denys een parallel met de psychiatrische stoornis waarvan hij als specialist geldt: de obsessieve-compulsieve stoornis. Het is de aandoening waarbij mensen een controledwang ontwikkelen die niet meer te beteugelen is. Denk aan honderden keren per dag de handen wassen, of niet van huis wegkomen door telkens te checken of het gas wel is uitgedraaid.

"Je kunt controledwang alleen opheffen door een stap achteruit te doen. Accepteer dat je een keer vieze handen hebt als je ze niet wast. Doe je die stap achteruit niet, dan wordt de controle­dwang steeds erger. Op dezelfde wijze moet moet de samenleving gaan aanvaarden dat niet elk lijden oplosbaar is, en vertrouwen hebben in de vakkennis van behandelaren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden