Plus

Hoogleraar belastingrecht: 'Nederland ís geen belastingparadijs'

Na de Paradise Papers lijkt het gedaan met belasting­paradijs Nederland. Maar we moeten ons niet laten meeslepen door onthullingen met een vooropgezet politiek doel, zegt ­hoogleraar belastingrecht Gerard Meussen.

Beeld Eva de Vos

"Kleine mensen met kleine inkomens doen op kleine schaal aan belastingontwijking, grote mensen met grote inkomens doen dat op grote schaal. Maar de ethische vraag is dezelfde: is het laakbaar?"

Hoogleraar belastingrecht Gerard Meussen, sinds 2003 verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, merkt het zelf keer op keer. "Van hoog tot laag: iedereen is bezig met belastingontwijkend gedrag. Als ik op feestjes kom waar mensen weten dat ik iets met belastingen doe, is de eerste vraag steevast: heb je nog iets leuks? Belastingen zijn een kostenpost, die iedereen ze zo laag mogelijk wil houden."

"Áls het al afkeurenswaardig is om belasting­stromen via Nederland te laten lopen om in een ander land belasting te ontwijken, dan is het toch ook laakbaar dat mensen in Duitsland tanken omdat daar de benzine goedkoper is, spullen via internet in China bestellen of een boek via Amazon in de VS bestellen in plaats van bij de plaatselijke boekhandel?"

Meussen, ook rechter bij de Belastingkamer van het Amsterdamse gerechtshof en als technisch adviseur verbonden aan Ernst & Young en BDO Consultants, verbaast zich over de ophef vanwege de Paradise Papers, waarin deze week de fiscale strapatsen van multinationals en vermogende beroemdheden worden onthuld.

"Ik zet vraagtekens bij de motivatie achter deze onthullingen. Er is een bepaald doel, zonder dat dit nu echt wordt uitgesproken. Bij de Panama Papers uit 2015 was er nog een strafrechtelijke achtergrond. Maar in deze Papers gaat het, zover nu bekend, om legale structuren."

"Ik ben dan enigszins allergisch voor mensen die zich achter een journalistieke aanpak verschuilen en met het opgeheven vingertje roepen: dit mag niet. De filosofie achter hun motivatie raakt aan het antiglobalisme, omdat zulke financiële constructies integraal deel uitmaken van een soepele wereldhandel."

"Daarmee ontstaat de ethische discussie of je privacy van mensen en bedrijven mag schenden als je met een vooropgezette agenda bepaalde structuren die op zich legaal zijn, aan de kaak wilt stellen."

"Eenzelfde club heeft goed werk gedaan met onthullingen over MH17. Dáár kan je zeggen dat het relevant was de privacy van betrokkenen te schenden omdat er aantoonbaar een misdaad is begaan. Maar dat is in dit geval niet zo."

'Wilde westen is voorbij'
Volgens Meussen wordt met de op het oog brisante onthullingen van gangbare fiscale afsprake opnieuw het beeld versterkt van Nederland als 'fiscale hoer van de wereld' zonder de vraag of dit beeld terecht is. "Nederland is over het algemeen niet zo extreem op fiscaal gebied als nu wordt gesuggereerd."

"Zulke onthullingen schetsen steevast een situatie uit het verleden. De belastingafspraak met Procter & Gamble die niet zou deugen, dateert uit 2008. Inmiddels is er al veel veranderd. Het echte fiscale wilde westen is voorbij, de platte brievenbusfirma's zijn aan het verdwijnen."

Gerard Meussen Beeld -

"Nederland is geen belastingparadijs, maar dat kleeft hierdoor wel aan ons. We moeten daar niet overgevoelig voor zijn. De echte vraag is wat van belang is voor onze economie en samen­leving. Nederland is een handelsland dat met alleen zijn eigen kleine markt en relatief kleine interne handel nooit de rol zou kunnen spelen die het nu speelt."

"Daarvoor moét het wel buitenlandse bedrijvigheid trekken. Een soepel fiscaal klimaat is daar heel belangrijk bij. Daarmee wordt veel meer gerealiseerd dan belastinginkomsten alleen, zowel hier als in andere landen, zowel bij bedrijven als bij inwoners."

"De politieke reactie op deze maatschappelijke ophef is al snel: nog meer regelgeving. Daardoor neemt de complexiteit alleen maar verder toe, waardoor de fiscale transparantie die met dit soort onthullingen wordt nagestreefd, weer minder wordt."

"Het goede is dat overheden en bedrijven zich nu moeten realiseren dat ze dit soort afspraken niet meer verborgen kunnen houden. Dat zal misschien tot een gedragsverandering leiden. Maar wat nu belastingontwijking wordt genoemd, zal er niet door verdwijnen."

Uitwassen
"Politiek en bedrijfsleven moeten nu niet ­onder deze sociale druk zichzelf beperkingen opleggen. We moeten fiscale afspraken met bedrijven blijven maken en er ook heel open over zijn dat we dat doen. We moeten met zo veel ­mogelijk andere landen belastingverdragen sluiten."

"Bij uitwassen die daardoor kunnen ontstaan, wordt wel degelijk ingegrepen. Zo heeft Mongolië het belastingverdrag met Nederland opgezegd omdat een aantal Canadese mijnbedrijven zo belasting ontweek. Mongolië heeft die route afgekapt. Het systeem werkt dus."

"Al die andere ontwikkelingslanden die volgens groepen als Oxfam Novib of Tax Justice gedupeerd worden door deze belastingmoraal, kunnen dat ook doen als ze het er niet mee eens zijn. Maar veel landen zien ook dat ondernemingen, afgezien van hun belasting­gedrag, andere voordelen opleveren die ze wel eens zouden kunnen missen als die niet via zulke constructies zouden opereren."

Meussen pleit voor gezond verstand. "Het echte probleem ligt in de VS. Bij bijna alle commotie gaat het om multinationals uit de VS die er alles aan doen om onder de Amerikaanse belastingdruk uit te komen."

"Amerikaanse regeringen laten dat veelal toe, van de regering-Trump hoef je al helemaal geen ingrijpen te verwachten. Moeten wij dat dan als Nederland voor de Amerikanen oplossen? Wij zijn toch niet verantwoordelijk voor de Amerikaanse belastingmoraal?"

1,5

Bij Uber loopt jaarlijks 1,5 miljard dollar via Nederland naar Bermuda; maar dat is wel geld dat Uber in Amsterdam ‘verdient’.

Nike
Nike, Europees hoofdkantoor in Hilversum, heeft zijn merkrechten ondergebracht in een commanditaire vennootschap. Die is in Nederland en in de VS niet belastingplichtig.

Meussen: "Belastingadviseurs zeggen: als twee landen er niet uitkomen, laten wij die voordelen niet liggen. Ze zijn zelfs verplicht hun klanten op die mogelijkheid te wijzen, anders zijn ze strafbaar."

Tesla
De Amerikaanse wonderautobouwer maakt nog geen winst en heeft dus niet veel belastingen weg te sluizen. Toch staan de constructies al klaar, via Nederland. Maar voor Tesla is Nederland niet alleen een fiscaal doorgeefluik. Het Europese hoofdkantoor zit in Amsterdam, de auto's worden in Tilburg geassembleerd.

Uber
Taxibedrijf Uber laat de 1,5 miljard dollar die het buiten de VS verdient via Nederland stromen. Niet vreemd, aan­gezien het hoofdkantoor 'voor alles behalve de VS' in Amsterdam zit. Dat de fiscale route naar Bermuda leidt, is volgens Meussen vooral iets waar de VS zich zorgen over moet maken.

P&G
Een belastingafspraak tussen de fiscus en het Amerikaanse Procter & Gamble blijkt goedgekeurd door één ambtenaar, wat niet volgens de regels is.

Meussen: "Dat is fout. Maar we weten niet of ook de afspraken zelf fout zijn." Toch worden op basis daarvan nu 4000 afspraken met andere bedrijven doorgelicht.

Bono
Met de onthulling dat U2-zanger Bono via EU-lidstaat Malta belegt in een vastgoedbedrijf in Litouwen (ook EU) en dat de Britse koningin zou beleggen in een Britse geldverstrekker 'die heel hoge rentes vraagt' - beide verre van laakbaar - laten de Paradise Papers zich ook kennen als fiscale paparazzo.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden