Hongaars talent eindelijk samen

Eva Besnyö (1910-2003) en Ata Kandó (1913) hebben veel gemeen. Beiden waren zeer goede fotografen, beiden vestigden zich na omzwervingen door Europa in Nederland, beiden trouwden een Nederlandse man (Besnyö de schilder John Fernhout, later ontwerper Wim Brusse; Kandó fotograaf Ed van der Elsken), beiden werden geboren in Boedapest.

Ze leerden elkaar kennen in 1952 en raakten bevriend. Volgens Kandó waren zij als zusters voor elkaar. Ze hebben slechts eenmaal samengewerkt als fotografen, voor een fotoboek over de kunst van Indonesië. Maar nooit werden zij samengebracht in een alleen aan hen gewijde tentoonstelling.

Die tentoonstelling is er nu - mede op aandringen van de dochter van Eva Besnyö, Yara - in HUP Gallery in de Tesselschadestraat.

Besnyö is niet zonder reden de bekendste van de twee. Zij heeft van hen beiden de meeste klassieke foto's op haar naam staan. Zie het Hongaarse zigeunerjongetje met de cello op de rug uit 1931. Of de ontblote rug van een Berlijnse arbeider die een wagen staat te lossen of te laden (rug in het licht, wagen in de schaduw), uit 1931.

Of haar klassieke foto van de hoek van de Berlijnse Starnbergerstrasse, ook uit 1931; van bovenaf gefotografeerd met geraffineerde diagonalen en schaduwen. De verwantschap met haar wereldberoemde landgenoot André Kertész is duidelijk.

De portretten van Besnyö zijn indrukwekkend. Zie bijvoorbeeld haar foto van filmer Gyórgy Kepes, haar grote, onbereikbare liefde.

Maar de foto's van Ata Kandó doen daar nauwelijks voor onder. Bekend zijn haar foto's van Hongaarse vluchtelingen in 1956. Zij had haar land al lang daarvoor verlaten, maar keerde terug om de uitloop van de Hongaarse opstand vast te leggen. Melancholieke, warme beelden van mannen, vrouwen en kinderen, die op de vlucht zijn naar Oostenrijk.

In tegenstelling tot Besnyö maakte Kandó ook geënsceneerde foto's, ter illustratie van een verhaal van haar zoon Thomas. Als modellen gebruikte ze haar eigen kinderen. Romantische, sprookjesachtige beelden.

Kandó bereisde in haar eentje het Amazonegebied om indianenstammen te fotograferen die in hun voortbestaan werden bedreigd. Ze verzamelde die foto's in een boek, Slaaf of dood. Enkele van die indianenfoto's hangen nu in HUP Gallery.

Besnyö en Kandó hebben ook hun sociale bewogenheid gemeen. Bij Besnyö uitte die betrokkenheid zich vooral in politieke zin door in de jaren zeventig de acties van de feministische beweging Dolle Mina te fotograferen.

De tentoongestelde foto's van Eva Besnyö zijn geselecteerd uit haar 'keurcollectie' van tweehonderd foto's, die zij zelf heeft helpen samenstellen. De helft van die collectie is afkomstig uit de jaren 1928-1940, toen zij in de ban was van de Nieuwe Fotografie, waarbij de fotograaf de verslaggever is van het leven op straat. In die periode maakte zij de eerdergenoemde klassieke foto's.

Je zou je kunnen afvragen of er iets specifieks Hongaars aan de foto's van Besnyö en Kandó kleeft. Het lijkt of Hongaren meer dan gemiddeld talent hebben voor fotografie. Het is fotografisch een grootmacht: Kertész, Brassaï, Robert Capa en nog veel meer even goede fotografen, die alleen maar niet zo beroemd zijn geworden, doordat ze in Hongarije zijn gebleven.

Misschien is het ook een lange traditie in de professionele techniek. In Nederland was de eerste fotografieklas in 1936, in Hongarije al voor de Eerste Wereldoorlog. Ook Besnyö en Kandó profiteren van die traditie. (JOS BLOEMKOLK)

Ata & Eva;
HUP Gallery, Tesselschadestraat 15.
T/m 30/8.
De prijzen van de vintage prints: 3500-5000 euro.
hupgallery.com

Zigeunerjongen met cello (1931) Foto: Eva Besnyö/Maria Austria Instituut Beeld
Zigeunerjongen met cello (1931) Foto: Eva Besnyö/Maria Austria Instituut
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden