Plus

Hollandse meesters in de Hermitage: 'Ze lijkt te zeggen: poseer ik zo goed?'

De collectie Hollandse schilderkunst wordt gekoesterd in Sint-Petersburg. Ruim zestig schilderijen zijn tijdelijk in Amsterdam te zien.

Rembrandts Flora is voor het eerst in eeuwen weer in Amsterdam te zien. Beeld anp

Op maandagmiddag is de Hermitage in Sint-Petersburg een oase van rust. Gewoonlijk struinen grote drommen toeristen door het enorme museum, maar nu tref je slechts hier en daar een student aan van de plaatselijke kunstacademie. Het kopiëren van oude meesters staat hier nog op het lesprogramma.

De afdeling met Hollandse schilderkunst uit de 17de eeuw is bij deze jonge kunstenaars geliefd. Hier hangen al eeuwenlang werken van Hendrick Goltzius, Gerrit Berckheyde, Ferdinand Bol, Gerard ter Borch, Frans Hals, Bartholomeus van der Helst, Gabriel Metsu, Jacob van Ruisdael en Jan Steen.

En natuurlijk zijn er Rembrandts, heel beroemde zelfs. Ze hangen er al eeuwen en nu wordt die status quo ineens onderbroken. Liefst 63 schilderijen worden uitgeleend aan de Hermitage in Amsterdam.

Bedachtzaam
Irina Sokolova (63), hoofdconservator Hollandse Meesters van de Hermitage, moet voor elk van deze werken een vervangend schilderij uit het depot vinden. Sokolova werkt sinds 1979 in de Hermitage. In december verschijnt het eerste deel van haar levenswerk, een catalogus van alle 17de-eeuwse Hollandse schilderijen uit het museum.

Deze schilderijen zijn enorm belangrijk geweest voor de Russische cultuur, vertelt Sokolova in bedachtzaam Nederlands. "Hollandse schilderijen zijn relatief klein. Ze hebben niets van de barokke formaten van Rubens. Ze zijn realistisch, tonen de werkelijkheid. Voor Russen is dat heel herkenbaar."

"Dat geldt ook voor het grijze weer, het zilverachtige licht. De werken waren belangrijk voor de Russische schilders uit de 19de eeuw. De grote concentratie, de schoonheid van heel kleine dingen. Dat is zo mooi."

Magnifieke drinkhoorn
Tsaar Peter de Grote, bewonderaar van alles wat Hollands was, begon met het verzamelen van oude meesters. Catharina de Grote zette deze traditie decennia later in overtreffende trap voort.

Tussen 1763 en 1789 kocht ze via agenten allerlei particuliere collecties in West-Europa aan. Het is dan ook voornamelijk aan haar te danken dat de Hermitage nu zo'n 1500 Nederlandse schilderijen uit de 17de eeuw heeft.

Sokolova vertelt met liefde over de schilderijen die ze al tientallen jaren bestudeert en bewondert. Over de magnifieke drinkhoorn op een schilderij van Gabriel Metsu, die bewaard is gebleven en nu in het Amsterdam Museum is. Over De Straf van de Jager van Paulus Potter, met een politieke boodschap vol dieren met menselijke emoties. Of over een landschap van Jacob van Ruisdael.

"Toen hij dit schilderde was Van Ruisdael 17 jaar oud! Hij nam een zandweg als centrum van de voorstelling. Wat een prozaïsch onderwerp!" En over een zinnenprikkelend doek van Joachim Wtewaal, dat in 1988, de tijd van de perestrojka, ontdekt werd in een oud theater in Sint-Petersburg.

Nu is het een van de pronkstukken van de Hermitage. We lopen naar de galerij waar de Rembrandts hangen, waaronder Flora. "Het is gemaakt in 1634, het jaar van Rembrandts huwelijk met Saskia. Hij adoreerde deze vrouw en schildert haar als een jonge godin. Iedere centimeter is zo mooi geschilderd! Zij is nog zo jong en wat onzeker. Ze lijkt te willen zeggen: poseer ik zo goed?"

Logisch en streng
Bijna vijf maanden later staat Sokolova tegenover hetzelfde schilderij, ditmaal in de Hermitage Amsterdam. Flora wordt omringd door andere portretten van Rembrandt.

Links en rechts hangen oude mannen. "Hier is een nieuwe ruimte gemaakt, heel logisch en strenger dan het rijk gedecoreerde 19de-eeuwse gebouw bij ons, maar tegelijk heel elegant. De atmosfeer past goed bij de schilderijen."

De combinatie van de jonge Flora en de oude mannen laat zien hoe Rembrandt steeds meer psychologische diepte in zijn werk legde. "De beroemde Russische pianiste Maria Joedina heeft eens gezegd: 'Ik speel de muziek van Beethoven vijftig jaar en ik denk dat ik het nu bijna heb begrepen.'"

"Dat is een goede reden voor ons om niet te snel te kijken en niet te snel te oordelen. Je leert elke dag en ziet steeds nieuwe dingen. Onze tijd waardeert de jeugd en mooie, sportieve lichamen. Ik denk dat men in de 17de eeuw oude mensen waarschijnlijk heel interessant vond."

Ze heeft in Sint-Petersburg geprobeerd de lacunes zo goed mogelijk op te vullen. "Veel mensen zullen het niet echt merken. Maar in de zaal met Rembrandts kan dat niet. Daar hebben we een bordje opgehangen met reproducties van de schilderijen die tijdelijk in Amsterdam hangen."

Hollandse Meesters uit de Hermitage. Oogappels van de Tsaren. Hermitage Amsterdam, 7/10 t/m 27/5.

Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.