Plus Krapte

Hoe vullen we het personeelstekort op?

Het tekort aan personeel begint zich af te tekenen in heel
de stad. Ondernemers constateren: ouderen kunnen vaak het probleem niet oplossen, jongeren willen het niet. Het begin van een serie over de krappe arbeidsmarkt.

Beeld Yoko Heiligers

De stad kraakt in haar voegen door het tekort aan personeel. Het VUmc sloot onlangs de intensive care voor kinderen - patiënten worden opgevangen door fusiepartner AMC. Deze zomer sluit de huisartsenpost in West 's nachts, omdat er te weinig huisartsen zijn.

In de bouw veroorzaakt het gebrek aan vakmensen vertragingen. Het lerarentekort in de stad is zo hoog opgelopen dat scholen ouders oproepen om vooral om zich heen te kijken naar goede docenten. En in cafés en restaurants moeten mensen maar even niet zeuren als ze in het Engels worden aan­gesproken. Het Nederlandstalige personeel is domweg op.

De komende weken brengt Het Parool in kaart hoe het is gesteld met de beroepen, waar de krapte het meest wordt gevoeld. We spreken een aannemer die failliet ging in de crisis en die nu de opdrachten niet van zich af kan slaan en we rijden mee met een vrachtwagenchauffeur die wel zeven dagen per week pakketten zou kunnen bezorgen.

We konden er, cynisch genoeg, op wachten.

In de zorg is in 2013 enorm bezuinigd, terwijl ­iedereen de groeiende vraag zag aankomen. En in het onderwijs zijn tijdelijke contracten niet verlengd. In juli 2014 bereikte dat een dieptepunt: 4672 tijdelijke onderwijskrachten vroegen toen een uitkering aan.

Nu, vier jaar later, kijken we aan tegen 350 ­vacatures in het Amsterdamse onderwijs.

Hoe kon dat toch gebeuren?

We zijn hardleers, zegt Ton Wilthagen, hoog­leraar arbeidsmarkt aan de Universiteit van ­Tilburg. "In tijden van economische tegenwind kiest de overheid er vaak voor te bezuinigen op sectoren als zorg en onderwijs. Dat is korte­termijndenken. Die mensen verlaten ontmoedigd de arbeidsmarkt en sommigen - zeker vrouwen op leeftijd - krijg je nooit meer terug. En nu heb je ze nodig."

De overheid is kortzichtig, zegt ook Tuur ­Elzinga, vicevoorzitter van vakbond FNV. "De FNV heeft meteen gewaarschuwd dat we grote spijt zouden krijgen van de bezuinigingen op zorg en onderwijs. In beide sectoren voeren we al langere tijd actie voor betere betaling en minder werkdruk. Je krijgt een vicieuze cirkel: door de te lage betaling wordt de sector onaantrek­kelijk en door het personeelstekort loopt de werkdruk op, waardoor het nog minder aantrekkelijk wordt om er te werken."

De FNV merkt dat steeds meer werkenden ­bereid zijn om in actie te komen voor beter loon en meer collega's, zoals nu de beveiligers en de bagageafhandelaars op Schiphol. "Mensen zien dat de economie groeit, terwijl hun loon achterblijft en ze keihard moeten werken. En als ze willen onderhandelen over meer loon, krijgen ze het lid op de neus van de werkgevers. Dan worden ze boos."

Tijdelijk minder uren
Hoogleraar Wilthagen heeft wel een suggestie voor het omgaan met personeel dat in tijden van crisis boventallig is. Kijk naar Duitsland, zegt hij. Tijdens de economische crisis werd het aantal uren van werknemers teruggebracht.

De overheid compenseerde hen daarvoor. Nu het weer beter gaat, krijgen ze die uren er weer bij. Deze werknemers zijn er nog, en hoeven dus niet eerst te worden gevonden, aangenomen en (om)geschoold.

Zomerserie

We verkennen de sectoren die door ­personeelstekort zijn getroffen. In de volgende aflevering: zo snel mogelijk vanuit een andere baan voor de klas.

Nu is het personeelstekort in de zorg en het onderwijs niet alleen te verklaren door bezuinigingen tijdens de crisis. De vergrijzing en vooral de deeltijdcultuur in deze sectoren zijn er ook ­debet aan. Vrouwen zijn hier oververtegenwoordigd en zij werken gemiddeld 26 uur per week. Een paar uur meer werken zou de tekorten al aanzienlijk terugdringen.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid neemt voorzichtig stappen om meer werken aantrekkelijker te maken: zo wordt er 248 miljoen euro extra geïnvesteerd in kinderopvangtoeslag, blijkt uit een brief van minister Wouter Koolmees van half juni, en gaat de belasting op ­arbeid omlaag. Het effect, aldus Koolmees: 'Gaan werken wordt aantrekkelijker en meer werken wordt fors lonender.'

Mensenwerk
Tegelijk zijn er banen verdwenen, zegt Alexandra Benning, arbeidsmarktdeskundige van het UWV Amsterdam. Zure constatering: in de ­financiële dienstverlening in Amsterdam en omstreken verwacht het UWV dit en volgend jaar een banengroei van 0,9 procent, maar tegelijk zijn er honderden Amsterdammers met een ­financieel-administratieve achtergrond werkloos.

Hun banen zijn verdwenen en komen nooit meer terug: het werk is geautomatiseerd en gedigitaliseerd. Ander werk is juist veel­eisender geworden. Kort door de bocht kun je zeggen: voor het mensenwerk dat er is, heb je communicatieve vaardigheden nodig. Anders zou de computer het wel overnemen.

350
Er zijn circa 350 vacatures in het Amsterdamse onderwijs.

248 miljoen
Sociale Zaken en Werkgelegenheid trekt 248 miljoen euro meer uit voor kinderopvangtoeslag.

Ook werk in bijvoorbeeld de detailhandel vraagt meer van mensen. "Alles wat je online kunt bestellen, wordt online besteld," zegt Benning. "Dus als je naar een winkel gaat, ben je op zoek naar iets extra's. Als je als verkoper dan niet méér weet te vertellen dan op internet te vinden is, ben je je toegevoegde waarde kwijt."

Veel potentie
In de bijstand zitten 40.000 mensen uit Amsterdam en omstreken, 22.000 mensen krijgen een WW-uitkering. Bijna de helft van de WW'ers, 41 procent, is ouder dan 50. "Je leeftijd is een ­risicofactor," zegt Benning.

"Als je 50-plus bent, is de kans groter dat je bij ontslag langer zonder werk komt te zitten, en dat hoeft helemaal niet aan de werkzoekende te liggen. Wij zeggen: kijk niet alleen naar de geboortedatum. Een ­50-plusser heeft veel ervaring en kan die ook overbrengen. Ze zijn niet vaker ziek, al is het, als ze eenmaal iets mankeren, vaak wel ernstiger. Maar hun kinderen zijn groot, ze kunnen meer uren werken. Er zit veel potentie."

Deze 50-plussers kunnen niet zomaar het personeelstekort oplossen. De Amsterdamse ondernemersorganisatie Oram ziet de krapte ook bij bedrijven, bijvoorbeeld in de financiële dienstverlening. De hele Zuidas zucht onder een tekort aan IT'ers en financieel specialisten.

Functies waarvoor in Nederland geen mensen te vinden zijn - dus ook niet onder thuiszittende vijftigers. Deze specialisten moeten worden gehaald uit India en Pakistan en gaan na een aantal jaren ook weer terug. Het personeelstekort in Nederland wordt daarmee dus niet duurzaam opgelost.

Vast contract
Wat ook niet helpt, constateerde Oram op basis van onderzoek onder leden: de wensen van de jongste generatie sluiten niet aan bij de vraag van de grote bedrijven. Het aanbod van vijf ­dagen per week werken onder een vast contract voor grote commerciële klanten staat haaks op de wensen van de jongste werkende generatie: een goede balans van werk en privé, maatschappelijk relevant werk.

En dat vaste contract? Dat is meer iets voor veertigers en vijftigers - jongeren kunnen in Amsterdam toch geen huis kopen. Ook in sectoren waar de banen echt niet voor het oprapen liggen. Zoals een freelance journalist van in de twintig zei toen een serieus medium haar in dienst wilde nemen: "Een vast contract? Ik ga liever dood."

Schaarste

Naar deze broepen is op dit moment volgens het UWV de meeste vraag:

- Accountants
- Docenten basisonderwijs
- Glazenwassers
- Hoveniers
- Ingenieurs
- Medewerkers klantenservice
- Monteurs elektrische installaties
- Programmeurs
- Restaurantkoks/bediening
- Stukadoors
- Vakmensen
- Verpleegkundigen en verzorgenden
- Vrachtwagenchauffeurs (binnenland)
- Werkvoorbereiders en calculators in de techniek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden