Plus

Hoe veilig is de verpakkingsmethode voor medicijnen?

De apotheek levert pillen steeds vaker in een plastic 'Baxterrol'. Een vrouw uit Houten kreeg de verkeerde medicijnen en overleed. Hoe veilig is de verpakkingsmethode eigenlijk?

Een 'Baxterrol' - officieel geautomatiseerd distributiesysteem voor geneesmiddelen (gds) - levert veel discussie op Beeld Eva Plevier

Het is de gruwel van zo'n beetje elke wijkverpleegkundige, huisarts en thuiszorgmedewerker: een kast met losse medicijndoosjes. Dát in combinatie met een oudere bewoner die überhaupt in het leven steeds meer grip verliest, en al helemaal op zaken als momentinname en dosering.

Heel veel mensen nemen hun medicijnen niet goed in. Afgelopen weekend werd dat nog eens duidelijk in het verkenningsrapport Therapietrouw van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: bijna een derde van de patiënten volgt een medisch advies slecht op. Bij complexe medicatie of een behandeling van een chronische ziekte loopt dat zelfs op tot de helft van de patiënten.

De gevolgen zijn enorm. Ter illustratie: onderzoekers schatten dat het aantal mensen met hart- en vaatziekten dat overlijdt vanwege therapieontrouw, drie keer zo hoog is als het aantal verkeersdoden (621 in 2015). Geen wonder dus dat er hard wordt gezocht naar een manier om mensen hun pillen goed in te laten nemen.

De slimme Baxterrol
De weekdoos deed zijn intrede, waarin pillen per dag en momentopname bewaard worden, maar tegenwoordig zijn er steeds meer mensen met chronische aandoeningen die hun pillen in een zogeheten Baxterrol krijgen. Baxter is een merknaam, het systeem heet officieel: geautomatiseerd distributiesysteem voor geneesmiddelen (gds). Duizenden Amsterdammers hebben het thuis staan en volgens deskundigen komen er steeds meer 'baxterpatiënten' bij.

Het is een rol die - net als plakband - op een houder staat. De patiënt, mantelzorger, thuiszorg- of verpleeghuismedewerker scheurt op elk slikmoment het voorste zakje af. Daar staat precies op welke pillen erin zitten, wanneer ze ingenomen moeten worden, voor welke patiënt, maar ook hoe de tabletten eruit zien. Zorgmedewerkers moeten de medicijnen tellen, de omschrijving controleren en registreren op een 'aftekenlijst' die de apotheek bij de rol levert. De meeste apotheken bestellen de rollen bij andere apotheken die zo'n hypermodern, maar peperduur verpakkingsapparaat hebben staan. Daar worden de pillen in de rollen gestopt en met slimme software gecontroleerd.

Toch ging het mis. In Houten kregen in januari ten minste vier, maar volgens bronnen mogelijk negen patiënten bloedsuikerverlagende medicijnen in hun rol, in plaats van bloeddrukverlagende medicijnen. Een vrouw uit Houten, Anneke Dibbets (91), is aan de gevolgen overleden. De verwisseling is in de apotheek gebeurd. Wat precies de oorzaak is, wordt zowel door het Openbaar Ministerie als de Inspectie voor de Gezondheidszorg onderzocht.

Het doet wel de vraag rijzen: is gds wel veilig?

'Risicovol proces'
Volgens kenners, die gds een aanwinst noemen, zitten er wel twee zwakke plekken in het apparaat: soms schuift een pilletje onbedoeld door naar een volgend zakje. En zorgwekkender: bij het vullen van de reservoirs - wat toch mensenwerk blijft - kunnen de verkeerde medicijnen in het bakje worden gedaan. In beide gevallen zou dit aan het licht komen tijdens de nacontrole, waarbij elk zakje door een schouwmachine gefotografeerd en beoordeeld wordt. Maar niet alle apotheken die een verpakkingsmachine hebben, hebben ook een schouwmachine. Daar worden de zakjes op het oog gecontroleerd.

Anneke Dibbets (91) uit Houten overleed door een medicatiefout Beeld Eva Plevier

Bij apotheken komen ook klachten over de rollen binnen. Zo ook bij de Parkrand Apotheek in Osdorp, bijvoorbeeld dat een pil niet in de rol zit. "Omdat we altijd willen weten hoe dat zit, vragen we de apotheek die baxtert en ons de rollen levert, om opheldering. Tot dusver hebben ze altijd bewijs geleverd, aan de hand van een foto, dat het zakje goed gevuld was," zegt apotheker Lai-Yen Verheggen.

Van de negenduizend klanten van de Parkrand Apotheek krijgen nu circa tweehonderd mensen elke twee weken een medicatierol. Dat aantal groeit met circa dertig per jaar. Dat heeft organisatorisch veel voeten in de aarde. "Bij wijzigingen in de medicatie controleren we de nieuwe rollen handmatig," zegt apotheker Carin Flendrig.

Meer werk
Maar er is veel meer werk: bij een acute wijziging in de medicatie moet de rol worden uitgeplozen en opnieuw worden gevuld, een jaarlijks evaluatiegesprek met de patiënt is verplicht en er gaat veel meer bezorgtijd in zitten, want elke twee weken worden de rollen aan huis gebracht. Ook is er gedoe met vakanties, want er melden zich patiënten die voor vier maanden rollen willen. Niet alleen de apotheek is er druk mee, ook de huisarts. Die moet tegen wil en dank steeds meer regie aan de apotheek overdragen, maar blijft tegelijkertijd wel verantwoordelijk.

De Inspectie noemt het een 'risicovol proces' - een fout kan immers vele slachtoffers maken - en geeft de gds-apotheken sinds 2015 een hogere prioriteit bij het toezicht. Flendrig: "Het is heel kostbaar, we zijn er veel werk aan kwijt en de vergoeding is scheef." Toch lijkt het de toekomst.

Onderzoekers aan de Radboud Universiteit Nijmegen bekeken wat er aan meldingen binnenkomt bij de Centrale Medicatie-incidenten Registratie over missers met gds. De conclusie: in ruim een jaar (vanaf januari 2012) zijn 268 incidenten met een gds gemeld (1,8 procent van alle meldingen).

De meeste fouten (44 procent) werden gemaakt bij het invoeren van de medicatieopdracht in het systeem, bij 19 procent ging het mis bij het vullen van de zakjes. Maar de algehele conclusie luidt toch wel dat, hoewel het opletten geblazen is, de gds bijdraagt aan veiligheid en medicatietrouw.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden