Reportage

Hoe San Bernadino - de stad van McDonald's - failliet ging

De stad waar Dick en Mac MacDonald in 1948 hun eerste hamburgerrestaurant openden, heeft bij de rechter haar faillisement aangevraagd. Het lukt de gemeente met moeite om de salarissen van de politie en de brandweer nog te betalen en misschien moet het stadhuis worden verkocht, ziet Sacha Kester in haar eerste reportage rond de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

De eerste McDonald's ter wereld Beeld Sacha Kester

Pessimisme zit bij Larry Quiel niet in het bloed. De zakenman heeft slechte tijden meegemaakt, maar weet dat er daarna altijd weer goede tijden aanbreken. Bijna altijd.

'Ik hoop natuurlijk op het beste', zegt hij. 'Maar ik ben 64 en ik weet niet of ik nog tien jaar kan wachten - ik weet niet eens of deze rotzooi tegen die tijd wel is opgeruimd.'

Quiel is de eigenaar van Quiel Brothers Signs, een familiebedrijf in San Bernardino, Californië, dat het soort lichtborden maakt waarmee wegomleidingen worden aangegeven, of die boven restaurants en autobedrijven flikkeren. Zijn vader is de zaak bijna 50 jaar geleden begonnen en op het hoogtepunt had de familie vijftig man voor zich werken. Nu zijn dat er nog 25. Deels heeft dat te maken met de economische malaise waar de hele Verenigde Staten onder zucht, maar in zijn geval komt het doordat een van zijn grootste opdrachtgevers het faillissement heeft aangevraagd. Die opdrachtgever is de gemeente.

San Bernadino
De economie is een thema in de hele verkiezingscampagne, maar op weinig plaatsen is het onderwerp zo prangend als in San Bernardino (210.000 inwoners). Op 1 augustus gaf het stadsbestuur aan dat ze haar rekeningen niet meer kon betalen. Niet aan het personeel, niet aan de pensioenfondsen en niet aan bedrijven als die van Larry Quiel.

'De tijden zijn al slecht, dus we bieden onze producten tegen een zo laag mogelijke prijs aan. Maar ook wij moeten ons materiaal en onze mensen betalen. We kunnen het ons niet veroorloven als een grote betaling uitblijft.' De rekeningen liggen nu bij de rechter, net als die van vele andere bedrijven, die nog veel meer geld van de gemeente tegoed hebben dan Quiel.

Het is totaal onbekend hoe het scenario zich zal ontwikkelen. Of er nog een regeling kan worden getroffen, of dat de gemeente echt wordt opgeheven, haar bezittingen (het gemeentehuis bijvoorbeeld) worden verkocht, en de stad onder het bestuur van de county gaat vallen. Hoe dan ook: de zakenman verwacht geen cent terug te zien.

San Bernadino Beeld Sacha Kester

Doodslag
Gelukkig, zegt hij, zal zijn bedrijf hierdoor niet volledig over de kop gaan, maar voor anderen kan het de doodslag betekenen. De financiële problemen van San Bernardino zijn niet van de ene op de andere dag ontstaan: in de jaren negentig sloten de Norton Air Force Base en het bedrijf Kaiser Steel hun deuren, waardoor duizenden mensen hun baan kwijtraakten. De huizenmarkt stortte enkele jaren later in en door de huidige economische crisis kreeg de stad geen kans om weer op te krabbelen. '16 procent van de mensen is werkloos', zegt Ryan Hagen, stadsverslaggever van de lokale krant The Sun. 'Dat is veel meer dan het nationale gemiddelde van 7,9 procent.'

De schuld van de gemeente, die steeds minder geld binnen kreeg, liep steeds hoger op. Toen Californië ook nog besloot om de redevelopment agencies op te heffen, waardoor gemeentes de inkomsten uit vastgoedbelastingen niet meer door de gemeente, maar door de staat worden beheerd, ging het mis.

'De stad heeft domweg meer rekeningen te betalen, dan dat er geld binnen komt', zegt Hagen. 'Driekwart van het budget gaat op aan de salarissen van de politie en de brandweer. Er blijft niets over.' Deze zomer heeft San Bernardino de bijl in de uitgaven gezet. Tientallen banen zijn geschrapt, drie van de vier bibliotheken worden gesloten en de parken worden niet meer bijgehouden zoals vroeger het geval was.

'Onderhoud is een groot probleem', zegt Judi Penman, voorzitter van de Kamer van Koophandel. 'Er is onkruid, graffiti, afval. Het bedrijfsleven maakt zich hier zorgen over.' Ze noemt het wanbestuur van de gemeente schandalig en vindt dat er teveel geld is uitgegeven aan mensen die hun eigen broek niet kunnen ophouden, en teveel is gebogen voor de eisen van de vakbonden van bijvoorbeeld de politie.

Mitt Romney
Penman hoopt dan ook dat Barack Obama dinsdag met een zo groot mogelijke meerderheid wordt verslagen door Mitt Romney. 'Californië stemt altijd voor de Democraten', zegt ze, 'maar ik niet! Er is behoefte aan minder regelgeving, en minder belasting. Dat is de enige manier om er weer bovenop te komen.'

Het stadhuis van San Bernadino Beeld Sacha Kester

De economische malaise van San Bernardino is zichtbaar langs E-street, onderdeel van de beroemde Route 66 die dwars door de gemeente loopt, waar nu het ene na het andere bedrijfspand te huur of te koop staat.

Hier staat ook een monument van de betere tijden die de stad gekend heeft: het eerste hamburgerrestaurant dat in 1948 door de broers Dick en Mac McDonald werd geopend. De zaak is nu omgedoopt tot een museum. Aan de muur hangen oude foto's en in de glazen vitrinekasten staan allerlei parafernalia van de keten: ingelijste krantenknipsels, poppetjes van de clown Ronald McDonald en kartonnen dozen waar ooit een happy meal in heeft gezeten.

McDonald's
'Ik groeide op met de hamburgers van McDonalds, zegt Albert Okura, die het pand in 1989 kocht en zelf eigenaar is van de fastfoodketen Juan Pollo. 'Ik idoliseerde het bedrijf, en toen ik in de krant las dat dit historische gebouw in een foreclosure verkocht zou worden, heb ik direct een bod gedaan!' Okura is zelf niet getroffen door de crisis.

Integendeel: Juan Pollo is de afgelopen jaren uitgegroeid tot 32 filialen, allemaal in Californië. En hij heeft grote plannen. 'Misschien lukt het mij om in de voetsporen van McDonalds te treden, en groei ik uit tot een mondiaal bedrijf.' Hij vertrouwt er op dat er altijd een markt is voor zijn hele kippen, halve kippen, kiptaco's en kipburrito's. 'Bij economische voorspoed zullen ze komen vanwege de kwaliteit. En bij tegenspoed? Ach, mensen bezuinigen op auto's en vakanties. Maar wat er ook gebeurt: mensen zullen altijd blijven eten.'

Dit is de eerste reportage van Sacha Kester vanuit de Verenigde Staten over de Amerikaanse verkiezingen.

Ruimte te huur in San Bernadino Beeld Sacha Kester
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden