Plus

Hoe maak je de studie Nederlands weer aantrekkelijk?

Wegens gebrek aan belangstelling stopt de Vrije Universiteit met de studie Nederlands. Geen reden voor paniek, want de Universiteit van Amsterdam gaat ermee door. Maar toch: hoe maak je deze studie weer verleidelijk?

Beeld shutterstock

Hoe oordeel je over een journaalpresentator die met een zwaar Achterhoeks accent praat? De eerstejaarsstudenten van de werkgroep Inleiding Algemene Taalwetenschap en Nederlandse taalkunde aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) zijn het erover eens: dat is irritant en zorgt ­onbewust voor een negatiever beeld. "Zonder dat ik het wil, denk ik dat die persoon niet goed geschoold is," zegt een van de vijftien studenten. "Het is niet Algemeen ­Nederlands, terwijl we altijd te horen krijgen dat dát de standaard is."

De werkgroep gaat deze dinsdagmiddag over de onbewuste invloed van taal. "Dat gaat ook gepaard met stigmatisering," zegt universiteitsdocent Anna Pot. "Als ik ­iemand met een accent hoor, denk ik ongewild negatief," zegt een ander. "Ik vind hem of haar dan snel raar."

Dat de studie Nederlands meer is dan 'kommaneuken', zoals een student het noemt, blijkt ook uit het studieprogramma waarmee de UvA sinds 1996 de meeste studenten Nederlands naar zich weet te trekken. In totaal begonnen er in de afgelopen 23 jaar 2574 studenten aan de bacheloropleiding Nederlandse taal en cultuur. De universiteit van Utrecht volgt de UvA met 2297 studenten en de universiteiten in Leiden, Utrecht, Groningen, Nijmegen en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) hebben sinds 1996 elk nooit meer dan 1600 inschrijvingen gehad.

Juist een stijging
Vanaf aankomend studiejaar kunnen studenten die ­in Amsterdam Nederlands willen studeren enkel nog terecht bij de UvA. De VU maakte vorige week ­bekend te stoppen met het aanbieden van de studie nu er na een jarenlange daling een absoluut dieptepunt is ­bereikt: vijf studenten op vijf stafleden. Op de UvA werd afgelopen jaar voor het derde jaar op rij juist een groei gezien: dit studiejaar hebben zich zeventig studenten aangemeld, zeven meer dan het jaar ervoor en elf meer dan in 2016.

Studenten die voor de bachelorstudie Nederlandse taal en cultuur kiezen, krijgen op de UvA ­behalve taalkunde, het vakgebied dat gaat over de structuur van taal, ook taalbeheersing, waarin argumentatiestructuren, succesvol betogen en begrijpelijk schrijven aan de orde komen. Letterkunde is eveneens een vak­gebied bij de bacheloropleiding. Daar gaat het over klassieke literatuur, historische letterkunde waarbij teksten uit de Middeleeuwen, de zestiende en de zeventiende eeuw aan bod komen, maar ook hedendaagse romans, poëzie en theater.

"Wij doceren alle verschillende onderdelen van het ­Nederlands," zegt Jan Don, opleidingsdirecteur Nederlands aan de UvA. "Onze taal is immers meer dan enkel zinnen en bijbehorende interpunctie. Het levert ons kennis op. De literatuur die we bestuderen kan ons bijvoorbeeld vertellen hoe mensen vroeger dachten en wat hen bezighield. En door de structuren van verschillende talen te bestuderen, komen we meer te weten over de menselijke geest: want of je nu de taal bestudeert die in het ­regenwoud in Brazilië wordt gesproken of de Germaanse talen - waarvan Nederlands er één is -, de basisstructuren van de talen ­komen sterk overeen."

Volgens Don is taalwetenschap daardoor een cognitiewetenschap geworden waarin ook het denken, het leren en de waarnemingen van de mens worden bestudeerd.

Tijdelijk probleem
Dat de taal onmisbaar is om een groot deel van de cultuur en de geschiedenis te begrijpen, daar wordt niet over getwijfeld. Toch hoeft het verdwijnen van een opleiding Nederlands in ­Nederland geen problemen op te leveren voor ­onderzoek in de toekomst.

Antal van den Bosch, directeur van het Meertens Instituut dat onderzoek doet naar de Nederlandse taal en cultuur, ziet de zorg om het afnemende animo voor de studie Nederlands als een lokaal en misschien ook tijdelijk probleem. "De wereld houdt niet op bij Nederland," zegt Van den Bosch.

Er zijn ongeveer 24 miljoen mensen die Nederlands spreken. Daarvan wonen er 17 miljoen in Nederland, 6,5 miljoen in België en 400.000 in Suriname, volgens de gegevens van de Nederlandse Taalunie. Van de zesduizend levende talen op aarde, behoort het Nederlands tot de veertig meest gesprokene.

"Ook mensen die in het buitenland onze taal hebben ­bestudeerd of taalwetenschappen hebben gedaan, kunnen onderzoek doen naar de Nederlandse taal en taalvariatie en cultuur," zegt Van den Bosch. En die zijn er genoeg. Aan zo'n honderdvijftig universiteiten in het buitenland kan Nederlands gestudeerd worden. In België was het aantal studenten in 2017 zeker veertien keer groter dan in Nederland (ruim 3000 tegenover 220) en ook Duitsland, Frankrijk en Polen halen het aantal Nederlandse studenten met gemak in. Van den Bosch: "Als we vacatures hebben voor onderzoekers is Nederlands spreken een pre, geen must."

Carrièremogelijkheden
Toch grijpen universiteiten, hogescholen en middelbare scholen in. "Het slinkende aantal eerstejaarsstudenten voor de bachelor Nederlands is een reactie op het vertekende beeld dat het schoolvak Nederlands geeft," zegt ­opleidingsdirecteur Don. Twee jaar geleden werden er daarom meesterschapsteams gevormd, brainstormgroepen met Neerlandici en experts van middelbare en hogescholen.

Don: "Samen denken we na over hoe Nederlands interessanter en informatiever kan worden voor scholieren. Want tot nu toe is Nederlands op de middelbare school een vaardigheidsvak waarbij de focus ligt op correct Nederlands schrijven en spreken. Wij, vakwetenschappers en docenten, willen dat verbreden. Het moet meer diepgang krijgen zodat scholieren leren dat er veel mogelijk is met taal en ze moeten beter worden voorgelicht over de vele carrière­mogelijkheden."

Volgens zowel Don als Van den Bosch kunnen Neerlandici haast overal terecht. Van de journalistiek en voorlichtingsfuncties bij gemeenten tot redacties van televisieprogramma's en als contentmanagers in het bedrijfsleven. Don: "Of ze beginnen een taleninstituut of werken bij en taaladviesdienst."

Een aanpak die werkt
Hoewel ook bij de UvA het aantal studenten in afgelopen jaren is gehalveerd, zijn er geen zorgen. "We hebben een hartstikke goede opleiding, die studenten diversiteit biedt en ruimte geeft eigen interesses te combineren met de taal."

De welbekende bachelorscriptie heeft bij de studie Nederlands aan de UvA zelfs plaatsgemaakt voor een vrijere vorm waarbij studenten hun onderzoek ook moeten aanbieden in zowel de vorm van een ­populair wetenschappelijk artikel, als in de vorm van een onderzoeksartikel met daarnaast nog een presentatie. "Kennelijk werkt onze aanpak goed."

Studenten over hun studie

Annemerel de Jongh (29) begon in 2007 met haar studie ­Nederlands aan de UvA. "Ik wilde sowieso iets met taal doen en de vrijheid die ik kreeg bij de opleiding Nederlands richting taal en communicatie vond ik interessant."

Hoewel ze de opleiding 'wel heel theoretisch vond', heeft ze er wel wat aan gehad. Vooral de wetenschappelijke instelling en de kritische blik die ze heeft ontwikkeld vindt ze van waarde. "Ik neem niet elke zin zomaar voor waar aan."

Eigenlijk wilde De Jongh bij een tijdschrift werken, maar toen ze afstudeerde was het crisis. Ze bleef daarom schrijven voor haar blog annemerel.com en liep stage om werkervaring op te doen. ­Inmiddels is ze online redacteur en fulltime blogger.

Wim Daniëls (64) studeerde in 1980 Nederlands aan de Universiteit van Nijmegen. "Ik kom uit een gezin waar geen boeken bestonden," zegt Daniëls. "Mijn interesse in literatuur werd gewekt door een leraar op de middelbare school. Die man wist precies uit de goede boeken voor te lezen, dat was fantastisch."

Nog altijd is de spreker en schrijver even ­enthousiast. "Ik trek door het land met mijn theatervoorstelling De wondere wereld van taal om mensen te laten zien hoe prachtig het Nederlands is."

Zijn belangrijkste boodschap? "We moeten beseffen dat kleine dingen verschil maken. Waarom hangen winkels 'sale' op in plaats van 'uitverkoop', en gebruik je het woord 'fashion' of kies je voor 'mode'?"

Johan Goossens (36) begon in 2003 met de studie Nederlands aan de UvA. "Nederlands was het minst saaie vak op de middelbare school," zegt Goossens. "En de bacheloropleiding Nederlands was heel breed, dat trok me wel. Ik kreeg les in literatuur, taalkunde, Nederlandse geschiedenis, taalwetenschappen. Eigenlijk is het een universitaire opleiding algemene ontwikkeling. En in mijn tijd was de opleiding heel inspirerend en creatief. Er werden avonden met poëzie, toneel en cabaret georganiseerd. Daar ben ik begonnen als cabaretier."

Toen jaren na zijn afstuderen het optreden even minder goed ging, besloot Goossens Nederlandse les te gaan geven op een roc. "Dat is ook een voordeel: je kunt ­altijd nog voor de klas gaan staan."

Bram Schillemans (19) is eerstejaars student Nederlands aan de UvA. Hij vond Nederlands op de middelbare school maar saai. "Je was alleen bezig met opdrachten maken om die vervolgens te verbeteren."

Toch koos Schillemans voor de bacheloropleiding Nederlands. "Ik wil leraar worden, al twijfel ik daar nu wel over."

Tijdens zijn opleiding heeft de student ontdekt dat er veel meer mogelijk is. "Deze studie is veel leuker dan verwacht. We zijn hier veel bezig met het observeren en onderzoeken van taal. Misschien wil ik daar wel iets mee doen later. Teksten schrijven voor politieke partijen of bedrijven bijvoorbeeld, dat lijkt me wel wat."

Marit van Diepen (18) begon in september aan de opleiding Nederlands aan de UvA. "Mensen denken dat deze studie ­enkel gaat om woordenschat en spelling," zegt Van Diepen.

Dat dat niet zo is, ontdekte ze nadat ze een aantal open dagen van universiteiten had bezocht. "Vooral de literatuurvakken vind ik leuk."

Van Diepen denkt dat ze na haar ­opleiding het onderwijs in wil, al ziet ze er wel tegenop al die spellingsregels uit te moeten leggen aan scholieren. "Dat is wat ik juist niet leuk vond op de middelbare school."

Wessel Greven (22) heeft nog even getwijfeld tussen Duits of Noors voor hij zich inschreef voor Nederlands aan de UvA. "Ik wist zeker dat ik graag een taal wilde studeren. Met ­Nederlands kun je altijd wel iets, denk ik. Er zijn immers veel plekken in de maatschappij waar je van waarde bent als je de taal goed beheerst, helemaal als je dat kunt bewijzen met een bachelorsdiploma." Al denkt niet iedereen daar hetzelfde over: "Veel mensen aan wie ik vertelde over mijn studiekeuze hebben geen idee wat je ermee kunt doen. Die vinden het maar vaag."

Wat Greven na zijn studie wil, weet hij nog niet. "Als ik er echt niet uitkom, kan ik altijd nog leraar worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden