Plus

Hoe is dat nou, contact hebben met criminelen?

Hoe is dat nou, contact hebben met criminelen? Hun levens lijken weinig op die van ons, ervaart Parooljournalist Paul Vugts aanhoudend. Dure auto's, elke maand je telefoons wisselen en steeds ergens anders slapen. 'Kort na onze afspraak wordt hij geliquideerd.'

Fregat, Diemen. November 2015: mislukte liquidatie van Peter 'Pjotr' R., die wordt beschoten met kalasjnikovs en met zijn auto half in de sloot belandt Beeld Ko Hage
Fregat, Diemen. November 2015: mislukte liquidatie van Peter 'Pjotr' R., die wordt beschoten met kalasjnikovs en met zijn auto half in de sloot belandtBeeld Ko Hage

Na jaren tuchten in de zwaarst beveiligde gevangenis van Nederland is de verdachte van Amsterdamse onderwereldmoorden vrijgelaten in afwachting van zijn verdere proces. Onverwacht heeft hij de krant gebeld. Tegen zijn gewoonte in wil hij de misdaadjournalist van Het Parool spreken over zijn strafzaak.

Althans, dat suggereert hij.

Naar goede gewoonte arriveer ik een halfuurtje te vroeg in het café aan de Noordermarkt. Rustig een plekje zoeken met zicht op de deur, liefst op wat afstand van de andere tafels - dat praat makkelijker en scheelt iets van de plaatsvervangende schaamte die tijdens zo'n gesprek over onderwereldkwesties kan opkomen.

Mijn gesprekspartner arriveert in een héél dikke Mercedes die hij wat slordig parkeert. Hij is verder prima in staat tot normaal gedrag als hem dat schikt, weet ik. Hij staat er op de lunch te betalen, waarover we even soebatten, en brandt dan los. Excuses voor de misleiding, maar hij wil me niet spreken over zijn zaak, maar namens een bevriende crimineel - een van de grootste Amsterdamse drugshandelaren van dat moment. Om me te vragen op te houden met mijn lasterlijke berichtgeving.

De toon is allervriendelijkst, de boodschap duidelijk. Ja, mijn gesprekspartner weet dat ik me baseer op politiedossiers, maar die zitten vol valse tips die niet in een krant thuishoren.

Het enige wat ik kan beloven, is dat ik een volgende publicatie via mijn gesprekspartner tijdig aan de crimineel in kwestie zal voorleggen. Tot nu heeft die zich altijd onbereikbaar gehouden. Heeft mijn disgenoot een telefoonnummer dat nog even meegaat?

Hij geeft een nummer dat hij nog wel een week of drie houdt. Relatief lang. Toen de man in zijn meervoudige moordzaak werd gearresteerd, lag in zijn peperdure auto een hele trits telefoons met stickertjes erop. Elke telefoon was bedoeld om slechts met één misdaadpartner contact te houden. Alle telefoons werden om de paar weken gewisseld om het afluisteren te bemoeilijken. Helaas zijn de meeste criminelen daardoor niet lang op hetzelfde nummer te bereiken, daar ben ik al zo vaak tegenaan gelopen.

Drie kwartier fietsen
Nu we over het zwaartepunt van het gesprek heen zijn, is het tijd voor De Grote Persoonlijke Vraag.

"Zeg, Paul. Hoe lang werk je nou bij die krant?"

Amsterdamse­weg, Amstelveen. Mei 2014: Gwenette Martha wordt met meer dan tachtig kogels doodgeschoten Beeld Ko Hage
Amsterdamse­weg, Amstelveen. Mei 2014: Gwenette Martha wordt met meer dan tachtig kogels doodgeschotenBeeld Ko Hage

"Een jaar of zestien," antwoord ik naar de waarheid van dat moment. Het is wel duidelijk waar dit heen gaat. Hij heeft me geregeld zien fietsen vanuit zijn speciale transport naar 'de bunker' van de rechtbank in Osdorp - omringd door mannen met bivakmutsen en automatische wapens, in gepantserde auto's.

Fietsen is voor junks.

Dit is zo'n punt waarop normale levens en die van onderwereldfiguren elkaar nooit zullen raken. Nooit.

"Je vindt me een pauper omdat ik fiets, toch?"

Hij lacht zijn gebleekte tanden bloot. "Eh, ja."

"Nou kijk. Ik fiets lekker drie kwartier door de frisse lucht naar de zitting. Ik hoef jou niet te vertellen hoe bedompt die rechtszaal kan zijn. Ik hoef niet over mijn linkerschouder te kijken of de politie me volgt; en over mijn rechterschouder of rivalen me belagen. Op de terugweg bedenk ik mijn stukje. Prima, toch? Overigens zou ik een Opel Corsa of zo kopen als ik een auto nam."

Hij probeert een begrijpend lachje.

Na me te hebben toevertrouwd dat je ogen achteruit gíeren als je in zo'n zwaarbeveiligde gevangenis zit, doordat je nooit verder dan een paar meter kunt kijken en je ogen het scherpstellen verleren, nemen we afscheid. In zijn peperdure jasje en met een 'klok' van tienduizenden euro's om zijn pols rijdt hij in zijn kapitale sportwagen uit zicht.

Niet lang na onze ontmoeting wordt hij geliquideerd, in een nóg exorbitantere bolide.

Zzp'ers en studenten
Het kan nog bonter, wat de totaal uiteenlopende leefwijzen betreft.

Een crimineel belt me in alle staten. "Jij zet me op de voorpagina met zo'n lulverhaal en meer dan een leugen is het niet!"

Hier is iets onverwachts gebeurd. Inder­daad stond de man met foto en al op de voorpagina toen hij twee dagen tevoren door een arrestatieteam uit zijn appartement in Bos en Lommer was gehaald. De voordeur bungelde in stukken aan de sponning.

Van Bossepad, Staatslieden­buurt. December 2012: schietpartij waarbij Said el Yazidi en Youssef Lkhorf om het leven komen en het voornaamste doelwit Benaouf A. ontkomt Beeld Ko Hage
Van Bossepad, Staatslieden­buurt. December 2012: schietpartij waarbij Said el Yazidi en Youssef Lkhorf om het leven komen en het voornaamste doelwit Benaouf A. ontkomtBeeld Ko Hage

De verdenking: het geven van een moordopdracht. Maar hij is tot veler verbazing nu al vrijgelaten vanwege gebrek aan bewijs. Dat hij verhaal komt halen, is invoelbaar.

We spreken af. Natuurlijk. Ik spreek af met iedereen die dat wil. "Niet nu, maar morgen, als het een beetje is gezakt. Kies maar een koffietentje in de stad."

Voor ontmoetingen waarop enige spanning staat, verkies ik koffietentjes vol zzp'ers en studenten met laptops. We spelen allebei een uitwedstrijd in een gemoedelijke omgeving met een hoop getuigen.

De volgende ochtend zit ik tijdig aan een tafeltje achter in de door hem verkozen Bagels & Beans op de Bos en Lommerweg - vlak bij het onderduikadres waar hij was gearresteerd.

Na een half­uurtje stopt een peperdure BMW op de rijbaan. Er zijn best parkeerplekken vrij, maar de knipperlichten gaan aan en een dertiger van Marokkaanse origine in een gewatteerde jas en joggingbroek komt de zaak binnen. Het wiegende loopje dat Tom Wolfe als 'de patserpas' zou omschrijven.

Als ik hem al van afstand groet, is hij verbaasd. "Hoe herken je me zonder die kap over mijn ogen?" "Kijk om je heen, je lijkt op niemand hier." "Hmm, da's waar."

Hij begint zijn tirade. Ik breng in dat ik, midden in een reeks liquidaties, de verdenking dat hij een moord had beraamd van voldoende gewicht vond voor mijn stuk. En voor de plek daarvan. Zijn kant van het verhaal optekenen was lastig, zal hij begrijpen, aangezien hij linea recta werd afgevoerd en nog geen advocaat had.

"Ze liegen!"

"Nou, kijk, je bent vrijgelaten, dus kennelijk was het bewijs erg mager in elk geval. Als je alsnog jouw verhaal wilt doen, kan dat."

"Ook als ik zeg dat de politie een stel leugenaars is? Ik word gék van de politie!"

"Wat jij wil."

Er volgt een woordenstroom die ik maar net bijbeen. Het is verdomme al de derde keer dat hij onterecht door een arrestatieteam van zijn bed is gelicht.

"Komt dat zo in de krant?"

"Een samenvatting. Zeker omdat je al drie keer door een arrestatieteam bent opgehaald, betwijfel ik overigens of onze lezers medelijden met je zullen hebben. Misschien is niet alles wat je zegt handig voor je."

"Geeft niet, ik meen het." Zijn advocaat die ik voor publicatie toch even bel, schaart zich achter dat standpunt. "Als hij het zo wil, prima."

De moordzaak bloedt dood, maar lang kan hij niet van zijn vrijheid genieten. Wat hij al een tijd vreest, gebeurt. Ook hij wordt geliquideerd.

Kogelwerend vest
Een bijzondere afspraak heb ik in een Bagels & Beans in Oost. Een crimineel die al eens is neergeschoten en een liquidatie vreest, wil nodig wat kwijt. Zijn strafblad staat vol heel diverse (gewelds)misdrijven. Hij is nog eerder dan ik en zit met zijn rug tegen de muur in een wat afgezonderde hoek.

Hoewel hij het niet lijkt te beseffen, wordt hij van boven de laptops voortdurend in de gaten gehouden door de reguliere cliëntèle. Het zal zijn dikke jas over een kogelwerend vest zijn. De voelbare nervositeit; de schichtige blikken. De tatoeages over zijn handen. Vier Blackberry's die uit zijn schoudertasje vallen, twee op de vloer. De toon waarop hij de serveerster met zijn bagel naar de keuken terugstuurt. "Kaas. Niet. Gesmolten."

Hij doet zijn verhaal over zijn vermoeden dat ze de dag tevoren een aanslag hebben willen plegen op het huis van zijn vriendin en kind. "Ik woon daar helemaal niet." Zie hier de gewenste publicatie: hij hoopt dat ik iets in de krant zet waaruit blijkt dat zijn belagers daar niet moeten zijn.

Na een klein half uur staat hij op en geeft een snelle hand. Hij gooit te veel briefgeld over de koffiecounter en springt in een kennelijk ingeseinde taxi die wegscheurt.

Eerlijk en onpartijdig
De rode draad in contacten met criminelen: de levens van de meesten lijken in héél weinig op de onze.

Elke maand al je telefoons wisselen, al zijn dat er veel. Steeds in andere auto's ­rijden, die nooit op jouw naam staan. Voortdurend ergens anders slapen. Meer ­ 's nachts leven dan overdag.

Amstelveense­weg. Maart 2016: het hoofd van Nabil Amzieb wordt gevonden op de stoep voor shishalounge Fayrouz, nu een espressobar Beeld Ko Hage
Amstelveense­weg. Maart 2016: het hoofd van Nabil Amzieb wordt gevonden op de stoep voor shishalounge Fayrouz, nu een espressobarBeeld Ko Hage

En bijna altijd die dreiging.

Het gemak waarmee sommigen zich laten ontvallen dat die of die 'er binnenkort af gaat'. Een crimineel die ik luchtigjes spreek in het voorbijgaan op straat, is volgens de recherche nog geen twee weken daarna doelwit van een moordpoging.

Sommigen willen alleen ver uit hun buurt afspreken uit angst met me gezien te worden en door het leven te gaan als 'snitch'. Verrader.

Het ergste denkbaar in het milieu.

De vraag die me het vaakst wordt gesteld op borrels of gastcolleges: word je weleens bedreigd?

Ja. Dat komt voor, het is heel vervelend en het laat me niet koud. Maar ik heb niets gedaan of gelaten omdat het werd geëist en fiets niettemin lekker door de stad, dus al met al valt het mee.

Dreiging ebt weg - soms vanzelf, soms na enige bemiddeling - en ik heb nooit een klap gehad. Sterker, sommige contacten met criminelen beginnen met boosheid en soms dreiging, en blijven uiteindelijk voortbestaan als min of meer genormaliseerde verstandhouding.

Uiteraard is het, nog meer dan bij andere partijen zoals politie, justitie en advocaten, cruciaal te kunnen inschatten waarom iemand iets vertelt. En extra zorgvuldig met de informatie om te gaan naarmate dat belang groter is (en dus ook het belang te liegen). Soms zijn meerdere onafhankelijke bronnen niet genoeg of is publicatie te gevaarlijk voor derden.

Het is de kunst eerlijk en onpartijdig te blijven en dat uit te stralen. Dat klinkt eenvoudig, maar is dat niet. Ook criminelen moeten waar mogelijk op tijd weten dat ze een stuk kunnen verwachten.

Nooit vergeten dat velen in zwart en wit denken. Goed of fout.

Litanie van een kwartier
Leden van een motorclub die jaren hadden geweigerd me te woord te staan, ondanks vele verzoeken, besluiten toch eens tot een interview.

P.A. van Meverstraat/J. Kruijver­straat, Zaandam. Juni 2015: Lucas Boom wordt voor de ogen van tientallen basisschool­leerlingen doodgeschoten Beeld Ko Hage
P.A. van Meverstraat/J. Kruijver­straat, Zaandam. Juni 2015: Lucas Boom wordt voor de ogen van tientallen basisschool­leerlingen doodgeschotenBeeld Ko Hage

"Met hoeveel man kom je?"

Nadat de fotograaf en ik ons aan een tafel in het clubhuis hebben gezet, volgt een litanie van een kwartier over oude stukken en uitspraken op televisie - hoewel ik niet zo vaak op televisie ben.

Mijn gesprekspartners hebben duidelijk een good-cop-bad-cop-verdeling afgesproken. Na een kwartier vindt de good cop de klaagzang mooi geweest. "Paul komt vandaag vrede sluiten, dus..."

Dat is een moment om in te grijpen. Om uit te leggen dat van een oorlog vanuit Het Parool nooit sprake is geweest en dus van vrede sluiten evenmin. Dat morgen zo weer een onwelgevallig artikel kan verschijnen als daartoe aanleiding is.

Om misverstanden te voorkomen, heb ik erop aangedrongen dat beide partijen het gesprek opnemen. Als ik ze het interview ter inzage heb voorgelegd, belt een van de motormannen vlot terug. Verbazing. "Je hebt het opgeschreven zoals we het hebben gezegd!" Pas als ik moet lachen, voelt hij zelf de grap.

Normaal leven
Het is niet de eerste of laatste keer in de wereld van leugens en het bijbehorende wantrouwen. Ik ken geen crimineel die lang meegaat en diep van binnen níet liever een normaal leven zou leiden.

Altijd de angst.

Altijd het idee dat ineens knallen kunnen klinken.

Ruim een half jaar geleden heb ik op zijn verzoek met wat collega's geluncht met ex-crimineel Martin Kok, de roekeloze uitbater van de misdaadwebsite Vlinderscrime.nl. Hij checkte niets en plaatste geruchten als waarheid, compleet met foto's zonder balkje. Hij had geregeld ­brisant nieuws, maar sloeg even zo vaak de plank mis. Wie hem bedreigde, kreeg de volle laag. Hij was een criminele journalist of journalistieke crimineel.

Hij werd na verscheidene aanslagen geliquideerd op de avond na ons middagmaal.

Wrang. Niet onverwacht. We hadden over het risico volop grappen gemaakt.

Weken later spreek ik in de rechtbank een zware crimineel die heel goed weet dat ook hij voor een moord moet vrezen. Hij kan er met zijn pet niet bij dat ik die middag met die Kok dat restaurant uit ben gelopen, terwijl ik toch wist dat ze hem wilden pakken. Ik had ook wel geraakt kunnen worden.

Goed punt. Hij ziet de ironie pas als ik hem erop wijs dat wij nu samen de rechtbank uit lopen, terwijl ook hij...

Afrekeningen

In zijn boek 'Afrekeningen, De Onderwereldoorlog op Straat en in de Rechtszaal', beschrijft Paul Vugts de vele liquidaties van Amsterdamse criminelen van de afgelopen jaren en de strafprocessen daarover - in Nederland en Marokko. Bij de verschijning van dat boek geeft hij een inkijkje in zijn contacten met 'het milieu'.

Fotograaf Ko Hage ging terug naar de plaatsen delict, waar destijds bruut geweld losbarstte, veelal met kogelregens uit automatische wapens.

Afrekeningen, De Onderwereldoorlog op Straat en in de Rechtszaal, Paul Vugts, Uitgeverij De Kring, €16,50

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden