Plus Reconstructie

Hoe het MC Slotervaart na 43 jaar alsnog kopje-onder ging

De patiënt was tevreden, maar in de bestuurskamers van MC Slotervaart rommelde het voortdurend. Via onmin met de verzekeraars en afgeketste reddingsplannen naar de afgrond. Een reconstructie van de ondergang.

De afgelopen dagen werden alle zeilen bijgezet om patiënten over te brengen naar ziekenhuizen in de omgeving. Beeld Dingena Mol

Met de moed der wanhoop belt bestuursvoorzitter Mariska Tichem een rijtje mensen af. Het is vrijdag 19 oktober en het einde van MC Slotervaart is bijna onafwendbaar.

Een dag eerder heeft zorgverzekeraar Zilveren Kruis nee gezegd tegen een voorstel om het ziekenhuis drastisch in te krimpen. Nu is zelfs het plan voor een 'zachte' exit van het Slotervaart, met sluiting over zes maanden, geweigerd.

Burgemeester Femke Halsema, een topambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid, een hoge functionaris bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd - Tichem belt ze allemaal af. De door het nieuws overvallen Amsterdamse wethouder Marjolein Moorman is bereid Zilveren Kruis te benaderen. Ook dat is tevergeefs.

Deze week ging het MC Slotervaart failliet.

Waar ging het mis? Een reconstructie in drie delen.

Beeld Dingena Mol

1. Voorspel

Jarenlang stapelen de verliezen zich op. Een aantal keren dreigt sluiting. Ook in 2006, als de Beverwijkse vastgoedmiljonair Jan Schram er het eerste private ziekenhuis van Nederland van maakt.

Onder directeur Aysel Erbudak keert het financiële tij. Maar net als tal van haar voorgangers komt zij, eind 2012, in botsing met de van oudsher machtige medisch specialisten. Zij verzetten zich tegen kritiek op hun vermeende geringe productie, op een moment dat de verliezen weer toenemen.

Als Schram overlijdt, kalft Erbudaks draagvlak af. De doodsteek vormen onderhandelingen met de zorgverzekeraar waar het merendeel van de patiënten van het Slotervaart is verzekerd, Zilveren Kruis. Nog nooit heeft een ziekenhuis in Nederland contractonderhandelingen met zijn belangrijkste verzekeraar laten afketsen.

Zonder contract kun je als ziekenhuis niet overleven, is de overtuiging. Want dan krijgen patiënten slechts een deel van hun zorg door de verzekeraar vergoed.

In de ogen van Zilveren Kruis overvraagt Erbudak, waarop de verzekeraar begin 2013 haar klanten adviseert om het Slotervaart te mijden. Veel patiënten geven gehoor aan die oproep. De raad van commissarissen grijpt in en ontslaat Erbudak. De erfgenamen van Schram gaan op zoek naar een overnamekandidaat.

Het Slotervaartziekenhuis in 2010. Beeld anp

2. Strubbelingen

Eind 2013 neemt de MC Groep van Loek Winter en Willem de Boer het Slotervaart over. Winter is ook criticus van de zorgverzekeraars. 'Disfunctionerende molochs' noemt hij ze, wier macht moet worden ingeperkt.

De voorgeschiedenis met Erbudak maakt dat het ziekenhuis onder slecht gesternte onderhandelt met de zorgverzekeraar over een nieuw contract. Bij Zilveren Kruis zijn ze even klaar met het Slotervaart, is de overtuiging van betrokkenen in het ziekenhuis die deze week terugblikken. "We begonnen met een 5-0 achterstand." En dat terwijl het Slotervaart financieel al uitermate kwetsbaar is.

Het is moeilijk voorstelbaar dat het ziekenhuis weer de confrontatie zoekt met Zilveren Kruis. De directie neemt genoegen met vergoedingen voor ingrepen waar verzekeraars elders soms veel meer voor betalen.

Winter en De Boer maken van de nood een deugd en presenteren zich als prijsvechters. Door een beperkt aantal type operaties op zo groot mogelijke schaal te doen, moeten de uitgaven en inkomsten in evenwicht komen.

Welke pet
Maar specialisten verzuchten dat ze uit financieel oogpunt soms beter van een operatie kunnen afzien. "We kregen 8000 euro voor een neurochirurgische ingreep die zeker 15.000 euro kost," vertelt een ingewijde.
"Vanaf het begin moesten ze De Boer en Winter niet," aldus een andere betrokkene over de verzekeraars.

De bezwaren hangen samen met het feit dat het duo naast ziekenhuisbestuurder ook aandeelhouder is van de MC Groep, de eigenaar. Met welke pet op zitten ze aan tafel? Als aandeelhouder, gericht op winst maken, of als directielid die opkomt voor het ziekenhuis?

Loek Winter. Beeld anp

Ook de ondernemingsraad is ongelukkig met de combinatie en laat een advocaat nagaan of het wel is toegestaan. De regels verbieden het niet, luidt de conclusie. Voor de raad van commissarissen is de kous daarmee af.

De dubbelrollen voeden het wantrouwen jegens de salarisconstructie van De Boer en Winter, die zowel bij de IJsselmeerziekenhuizen als het Slotervaart bestuurder/eigenaar zijn. Ze incasseren ieder twee inkomens, per persoon ruim 280.000 euro. Daarmee horen ze bij de grootverdieners in de zorg - en dat bij noodlijdende ziekenhuizen. Later wordt de beloning naar beneden bijgesteld, aldus een lid van de ondernemingsraad.

Stille dood sterven
Vraagtekens zijn er ook als het bedrijfje Cashcure een riant contract krijgt om ziekenhuisrekeningen te innen en te versturen. Een van de oprichters werkt bij MC Slotervaart en sluit daar in wezen een contract met zichzelf.

Een aandeelhouder van Cashcure is zakenpartner van De Boer. Als de ondernemingsraad er naar vraagt, ontkent De Boer iedere belangenverstrengeling, zeggen betrokkenen.

De ondernemingsraad krijgt steeds nieuwe plannen voorgeschoteld, waarvan betrokkenen zeggen dat ze slecht onderbouwd zijn en vaak een stille dood sterven. Zoals het onderbrengen van de afdeling oogheelkunde in een aparte bv. De directie spreekt van een 'shop-in-shopconstructie', waarbij het ziekenhuis ook ruimte verhuurt aan andere specialismen die niet meer tot het eigen takenpakket horen.

Verregaander is een fusieplan met de IJsselmeerziekenhuizen en het opsplitsen van het ziekenhuis in een zorg-, vastgoed- en facilitaire bv. De ondernemingsraad schakelt een hoogleraar economie in, Hans Schenk, die er de vloer mee aanveegt.

"De argumentatie van de raad van bestuur was bepaald niet overtuigend," zegt Schenk. De fusie belandt vervolgens in de ijskast.

MC Slotervaart moet lean and mean. Maar ondertussen wordt er geld verspild, zegt een medewerker. Zo volgt de Intensive Careafdeling een reanimatiecursus in Groningen, in plaats van gewoon bij het Amsterdam UMC. In het Hoge Noorden zitten ze drie dagen in een hotel met kookstudio.

En waar Erbudak kosten bespaarde door er een platte organisatie van te maken, komt er een managementlaag bij: 'centrummanagers'. Een ingewijde: "Die mensen deden wat u en ik ook kunnen: met een mapje rondlopen."

Abest en lekkage
Kopzorgen zijn er over het achterstallige onderhoud in het uit 1975 daterende gebouw. 'De ruimten zijn technisch in slechte staat,' schrijft vastgoedadviseur DTZ Zadelhoff in 2014. 'Er is geen koeling in 95 procent van de ruimten, er [is] vrijwel overal enkel glas, er is asbest aanwezig, het dak dient vervangen te worden waardoor er veel lekkage is en er is betonrot.'

Willem de Boer. Beeld anp

Het asbest wordt gesaneerd. Maar de directie heeft ook nog andere prioriteiten dan het bouwvallige gebouw. De inspectie dringt aan op modernisering van de operatiekamers, een uiterst kostbare zaak die miljoenen kost.

Een ambitieus, niet gerealiseerd voornemen is een luchtbrug tussen MC Slotervaart en het buurziekenhuis, het Antoni van Leeuwenhoek (AvL) - gespecialiseerd in kanker. De oncologische-neurochirurgie moet naar het AvL en daartoe is een gezamenlijke intensive care nodig.

Maar als de architect al aan de ontwerptafel staat en de verpleegkundigen zich in het AvL inwerken, duikt volgens een ingewijde een cruciaal detail op: er is geen vergunning. "Dat bracht natuurlijk onzekerheid binnen de ic. Mensen gingen op zoek naar ander werk, gaten werden gevuld met uitzendkrachten."

Beeld anp

3. Eindspel

In maart waarschuwt de directie binnenkamers dat het ziekenhuis in de huidige vorm niet is te handhaven, tenzij binnen een paar maanden een groei van 10 tot 20 procent wordt gehaald. Dat is kansloos.

De directie wil bezuinigen op de medische staf. Dreigende gedwongen ontslagen bij de specialisten - het hart van het ziekenhuis - leiden tot fikse ruzie, waarop de raad van bestuur een bemiddelaar aanstelt.

Dat conflict speelt de directie parten als ze in juli met de zorgverzekeraars vergadert. Chris Oomen, topman van verzekeraar DSW, vaart uit tegen De Boer en Tichem. Ze zitten er al een paar jaar en hebben het lek niet boven.

Afgeslankt ziekenhuis
Waarom zou deze reorganisatie wel slagen? En wie is nou de baas in het ziekenhuis? Zij of de specialisten met wie ze in mediation zijn? Oomen, achteraf: "De directie bood aan op te stappen, maar dat hoefde van de andere verzekeraars niet."

Per 1 oktober vertrekt Willem de Boer alsnog uit het bestuur. Nu zijn eindelijk de bezwaren tegen zijn dubbelrol van tafel.

In de tussentijd is medebestuurder Mariska Tichem steeds wanhopiger op zoek naar manieren om MC Slotervaart overeind te houden. Ze vermindert eerst het aantal bedden van 170 naar 130, om kosten te sparen. Als dat onvoldoende soelaas biedt, gaat ze een stap verder: ze presenteert de zorgverzekeraars een voorstel voor een afgeslankt ziekenhuis met als speerpunten: patiënten met overgewicht, het slaap-waakcentrum, ouderenzorg en neurochirurgie.

De verzekeraars zien er niets in.

Offer you can't refuse
Er volgen nog een paar noodscenario's, waaronder een waarbij nog maar 25 procent van het ziekenhuis overeind blijft.

Als zelfs die geen instemming krijgen, stelt Tichem een 'zachte' landing voor: gecontroleerd naar een faillissement in een half jaar. "Ik dacht: als je een scenario hebt van complete afbouw dan is dat een offer you can't refuse," zegt ze deze week op een persconferentie.

Zilveren Kruis, die in juli al financieel is bijgesprongen, voelt ook daar niet voor. De zachte landing is in de ogen van de verzekeraar slecht onderbouwd. Ze willen het ziekenhuis niet langer stutten.

Op vrijdag, ruim een week na het telefoontje van Mariska Tichem, steekt burgemeester Femke Halsema het verslagen personeel een hart onder de riem. "Mensen zijn echt overdonderd, verdrietig en angstig voor de toekomst."

Mariska Tichem. Beeld anp

Reactie

Loek Winter en Willem de Boer noemen in een reactie dit artikel 'tendentieus en stemmingmakend'.

'Beloningen hebben altijd binnen de wettelijke kaders en in alle transparantie plaatsgevonden; samenwerkingsverbanden die het Slotervaart aanging met externe partijen waren altijd marktconform; bovendien hebben wij als aandeelhouders 7,5 miljoen euro aan risicodragend kapitaal gestopt in het Slotervaartziekenhuis (exclusief niet betaalde rente).'

'Al met al vinden wij dat in dit artikel ook geen recht wordt gedaan aan de hoge kwaliteit van zorg, die alle medewerkers hebben geleverd in combinatie met het vertrouwen van al die duizenden patiënten, die meer hadden verdiend dan de verschrikkelijke situatie waarin iedereen nu is beland.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden