Plus

Hoe het Calvijn in Nieuw-West de trend wist te keren

Het Calvijn met Junior College voor vmbo en mbo was in 2004 het toonbeeld van alles wat er mis was met het beroepsonderwijs, met Slotervaart en met integratie. Elf jaar later gaat het goed met de school en is er eindelijk een nieuw gebouw.

Het Calvijn College, de school liet een nieuw futuristisch schoolgebouw ontwerpen. Beeld Rink Hof

'Youssef! Heb je geen les?" Vliegensvlug dribbelt een tengere jongen in een felblauw trainingspak met de bal langs zijn medespelers in de voetbalkooi op het dak van de splinternieuwe school. Hij hoort het niet, geconcentreerd als hij is op het doel. Youssef scoort en meteen sprinten de omstanders het veld op. Wissel.

Dan pas komt de scholier antwoord geven. De vraag komt van Sofyan Mbarki (31), teammanager van het Calvijn met Junior College, en gemeenteraadslid voor de PvdA. "Ik heb pop, meester," zegt Youssef (16), terwijl hij zijn trainingsjasje rechttrekt. 'Pop' betekent een gesprek met een coach over een 'persoonlijk ontwikkelingsplan'. Mbarki knikt. Het antwoord voldoet.

Was dit twaalf jaar geleden geweest op dezelfde school, maar vierhonderd meter verderop op de oude locatie, dan had niemand een jongen als Youssef opgemerkt. Hij had makkelijk een jointje kunnen roken, leunend tegen het schoolgebouw. Al was hij weken niet op school gekomen, dan was nog niemand bij hem thuis gaan vragen waarom hij niet naar school kwam.

Onvermoeibaar
Destijds zat een jongen die gepest werd maanden thuis. Het kwam bij niemand op om aan te bellen bij hem thuis, een paar blokken verderop in Slotervaart. Er werd wel over hem vergaderd, maar niemand ondernam actie. Journalist Margalith Kleijwegt beschreef dat aangrijpende voorbeeld in haar boek Onzichtbare Ouders. De buurt van Mohammed B. over klas 2K op het Calvijn in 2004. Niet veel later kwam een groep geëngageerde, onvermoeibare vrienden van het Calvijn op stoom (zie kader).

De school werd symbool voor alles wat er mis was op de laagste niveaus van het vmbo, wat er fout ging in multiculturele buurten en hoe slecht grote partijen samenwerkten. Het gebouw, ooit de trots van de wijk, was verwaarloosd. Het stonk er naar pies in de gymzaal, de wc's waren goor, er liepen ratten en muizen over de gang. De bosjes rond de school lagen vol afval, er was geen voetbalveldje om op te spelen, en er werd gepest en getreiterd.

Elf jaar verder staat er een nieuw gebouw. Elk lokaal heeft een Apple-tv, voor geavanceerd digitaal lesgeven. Het pand glimt en glanst, ruikt fris. "Ik loop hier vaak met een bezem. Dus als ze spijbelen, kunnen ze gelijk helpen vegen." Sofyan Mbarki werkt nu vijf jaar op het Calvijn met Junior.

Urine
Het nieuwe gebouw, dat komende week officieel door burgemeester Eberhard van der Laan wordt geopend, is net af. Pislucht? Nergens te bekennen. In het vorige gebouw was de urine zo diep in de muur van de gymzaal getrokken dat alleen met een grondige behandeling met bleekmiddel de stank kon worden verdreven.

Toen Mbarki op de school kwam werken, verklaarden zijn vrienden hem voor gek. Hij komt uit deze buurt en ging zelf naar het Hervormd Lyceum West. "Het Calvijn stond voor problemen en criminaliteit." En nog steeds krijgen leerlingen van vrienden de vraag: 'Wat leer je daar dan? Roken?' Mbarki trok het zich niet aan. Mooi toch, zo'n school waar je nog verschil kunt maken.

In de tijd dat Kleijwegt de school volgde, zaten op een bepaald moment zeven leerlingen tegelijkertijd in de gevangenis. De criminelenlijst Top 600 was goed vertegenwoordigd op school. "Nu niet meer," zegt Mbarki, trots. "De broertjes en zusjes van Top 600-jongens nog wel, want we zijn een echte familieschool." Zit een zusje of neefje al hier, dan wordt niet eens nagedacht over welke school het wordt voor de volgende in de rij.

De ouders, die niet onterecht 'onzichtbaar' werden genoemd, zijn een stuk zichtbaarder. Vier keer per jaar moeten ze verplicht op school komen om het rapport van hun kind op te halen. Wie niet komt, wordt gewhatsappt of gebeld en krijgt een nieuwe afspraak. "Het contact is ook wel makkelijker geworden," zegt Mbarki.

Spijbelaanpak
Eén van de eerste en belangrijkste wapenfeiten van directeur Jolanda Hogewind (53), die in 2009 aantrad, was het vernieuwen van het lerarenkorps en het aanstellen van een divers en jong managementteam, met Mbarki, Mohammed El Jaouhari en Margret te Stroete als collega's. De docenten, van wie sommigen nog stamden uit de tijd dat het Calvijn een christelijk lyceum was en vanuit die focus, met weinig motivatie, hun werk deden, werden doorgelicht. Leraren mochten niet meer alleen bezig zijn met lesgeven, het Calvijn had mensen nodig die ook konden opvoeden, coachen, begeleiden en stimuleren. Uiteindelijk kwam er een docententeam dat jonger en divers was en 'grootstedelijk'.

Er werd veel extra geld geïnvesteerd; dat ging naar huiswerkbegeleiding, spijbelaanpak en 170.000 euro voor huisbezoeken, want elke leerling kreeg thuis bezoek, zegt Hogewind. "Ik wilde er echt een goede school van maken. Maar daarvoor is meer nodig dan geld. Vooral aandacht is cruciaal." Aandacht die verder gaat dan lesgeven.

Terwijl hij door de school wandelt, spreekt Mbarki voortdurend scholieren aan. Dat lijkt normaal, maar gebeurde voorheen niet. "We doen dat op basis van gelijkwaardigheid. Ik spreek hen aan, en zij kunnen mij altijd aanspreken. We werken vanuit gezag, niet vanuit macht." Niet dat er nu niet meer wordt gespijbeld - vanmorgen nog loog een jongen over een tandartsbezoek. Maar docenten, spijbelcoaches, zorgcoördinatoren en studieloopbaanbegeleiders hebben veel beter zicht op hun scholieren. Dat zie je terug in een daling van meldingen aan de leerplichtambtenaar. Dit schooljaar heeft het Calvijn tot nu toe zes meldingen gedaan, terwijl de teller drie jaar geleden in december op zestig stond.

Goede en slechte tijden
Precies dat toezicht werd node gemist elf jaar geleden, weet schoolopleider Richard Heitkonig (51), die zeventien jaar op het Calvijn werkt. "Dat is echt veranderd. Als er problemen zijn, weten we nu waar we moeten zijn." Overigens was het vroeger niet altijd slecht, wil hij benadrukken. "We hebben goede en slechte tijden gekend. Maar dat oude gebouw kon niet meer." Het nieuwe gebouw is prachtig, vindt Heitkonig. "In het nieuwe gebouw heb je niet eens het gevoel dat je met vijfhonderd leerlingen in een pand zit." De ouders zijn ook enthousiast, weet hij. "Afgelopen week deelden we rapporten uit aan de ouders en hun kinderen. Ze waren echt onder de indruk. En ook bijzonder: ik had voor het eerst geen tolk nodig. Ouders spreken steeds vaker goed Nederlands."

Beeld Rink Hof

De jongeren hangen in de pauzes in de schommelstoelen en op de splinternieuwe banken in de gang. Er is overal wifi, ze hebben iPads voor de les. Het idee is dat ze binnen blijven, van negen tot vier uur. "Ze mogen wel naar buiten, maar we proberen het binnen zo aantrekkelijk mogelijk te maken," zegt Mbarki. Ouders vinden dat prettig. Liever hebben ze hun kinderen niet op straat zwerven, de straat die toch al zo aan hun kroost trekt.

In de kantine zit een groepje vierde- en vijfdeklassers. Vijf meiden, van wie drie met hoofddoek, en een jongen, Amir (17). Hij leunt nonchalant met zijn voet op zijn knie. "Zo, die zijn wel 150 euro hè, hoe heb je dat betaald?" vraagt Mbarki. Zijn schoenen zien eruit als Gucci's. "Nee man, die zijn nep," pareert de jongen snel. Niet nep zijn de jassen die de scholieren dragen. Een groot 'probleem' nu ze in dit gebouw zijn getrokken. "Er zijn hier echt stomme regels. Je moet je jas ophangen als je in de les zit!" roept Hanane (17) bezorgd. Ze doet de kappersopleiding. Je jas ophangen is een ding, want de jassen die ze dragen - korte donsjacks - zijn duur. "Zeshonderd euro!" zegt Amir. "Als je die ophangt, wordt ie gestolen," weet Hanane. Al te veel vertrouwen moet je niet in je medeleerlingen hebben.

Tapijt op de grond
Vanuit haar nieuwe kantoor, dat boven in het gebouw zweeft, kijkt directeur Hogewind uit over het binnenschoolplein. Alle lokalen en leergebieden zijn als een soort bijenkorf rondom het binnenschoolplein gebouwd. Vanuit haar kantoortje kijkt ze op de vleugel van de docenten en vertelt hoe de afgelopen jaren zijn gegaan. Hoe zij, met een verleden in de zorg en het mbo, als nieuwe directeur in 2009 het Calvijn echt op de rit moest zetten, na jaren knokken om uit de drek te komen.

Topambtenaar Eric ten Hulsen was in 2007 door de gemeente twee jaar aangesteld als interim bij het Calvijn. Hij kreeg het voor elkaar dat het bestuur in gesprek ging met bouwpartijen, betrok het bedrijfsleven bij de school en gaf het begin van een onderwijsvisie vorm.

Na twee jaar - 'het was een indrukwekkende periode, maar een loodzware baan' - gaf hij het stokje over aan Hogewind. "Hij zegt me altijd als ik hem zie: 'Ik heb zo'n respect dat jij het volhoudt.' Misschien lukt dat omdat ik van buiten kom." Het zwaarste werk is de afgelopen jaren verricht, het gebouw is voor haar 'de kers op de taart'.

In deze school zijn 'leergebieden' in plaats van lange gangen met klaslokalen. Een leergebied bestaat uit kleine lokalen, overlegruimtes en een huiskamerachtige overloop gevuld met tafels, zitstoelen, banken, en kluisjes. Een leergebiedassistent is altijd aanwezig. Meerdere klassen van hetzelfde leerjaar zitten samen in een leergebied.

Een groep krijgt Engels, terwijl door het glas de voortgang van een iPad-opdracht Nederlands is te zien van een andere klas. Het is gemoedelijk, leerlingen zitten geconcentreerd over hun iPad of boeken gebogen. Er ligt tapijt op de grond: "Uitzonderlijk op een school," zegt Hogewind. "Scholen zijn altijd bang dat tapijt niet hufterproof is, wij maken de leerlingen verantwoordelijk. Ze moeten zelf helpen stofzuigen en opruimen." Er zijn dagelijks corveegroepjes die de boel schoonhouden.

Dans en muziek
Beneden is een geavanceerd podium, Speak Up, waar zal worden gedebatteerd (in samenwerking met De Balie) en opgetreden. Voor de vijftienjarige Yasmina was het een reden om te blijven. "Ik wilde eigenlijk naar een andere school, maar nu is er veel ruimte voor dans en muziek." Aan de sportieve leerling is ook gedacht: het gebouw heeft een enorme sporthal, waar wel drie zalen van te maken zijn. Ook andere scholen en verenigingen maken er gebruik van.

Aan de straatkant zit de kappersopleiding, in een heuse zaak, waar klanten voor 7 euro hun haar kunnen laten knippen door leerlingen. Professionele kappers kunnen er voor weinig geld een stoel huren. Mandy (19) en Omer (19) - niet de makkelijkste leerlingen, volgens Mbarki - knippen er al. Omer wil in de toekomst een eigen kappersketen. 'Sterrenkapper' zal die gaan heten. Voorlopig oefent hij nog verder op een pop. "Ik moet eerst dat papiertje halen, hè."

Steunkousen
Naast de kapper komt een dienstenwinkel waar buurtbewoners klusjes kunnen 'kopen' van leerlingen - van onder begeleiding steunkousen helpen aantrekken tot het vuilnis buiten zetten. Op de derde verdieping is een stilteruimte, voor bidden, mediteren of je even terugtrekken. Het wordt een knusse, serene plek. Het is gedurfd ook, want de meeste scholen zijn huiverig voor een dergelijke bezinningsruimte.

Het Calvijn is een school geworden zoals geen andere school in de stad, maar dit keer op een positieve manier. Een school met allure, voor een wat verwaarloosde en vergeten groep leerlingen. Inmiddels zijn er twee keer zo veel aanmeldingen als vroeger. "We willen naar 700 leerlingen groeien." Hogewind hoopt dat het Calvijn een voorbeeld wordt voor andere scholen. "Ik mis zo erg positiviteit, creativiteit en lef in het voortgezet onderwijs. Je moet jezelf nooit slachtoffer maken."

Buiten stoeien een paar jongens, tot de bel gaat. Een paar van hen trekken aan de rugtas van een klasgenoot, waarna al zijn boeken op de grond vallen. Een school van braveriken met strak gesteven boorden zal het hier nooit worden. Maar trots zijn ze hier wel weer. "Iedereen zou naar het Calvijn moeten komen," zegt Amir. "Ik zeg: het Calvijn staat in de top tien."

De namen van leerlingen zijn uit privacyoverwegingen veranderd. Dit stuk komt uit het archief van Het Parool en verscheen oorspronkelijk op 21 november 2015 in PS van de Week.

De rol van Asscher

Lodewijk Asscher, wethouder Onderwijs van 2006-2010, bekommerde zich intensief om het Calvijn: "De school gaat me aan het hart. Het was destijds een plek waar de problemen en kansen van de maatschappij samenkwamen. Ik heb een band met ze opgebouwd, en ben er nog vaak geweest. Na Fitna, na Charlie Hebdo of om over homoseksualiteit te praten. Het is fijn om te zien dat ze er nu zo mooi voor staan. Destijds zei schoolbestuur Amarantis tegen mij: bemoei je er niet mee. Gelukkig is er altijd een heel betrokken groep in en om de school geweest met hart voor de zaak."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden