Plus PS

Hoe gezond is koffie? De feiten en fabels op een rij

Koffiefanaten kunnen dit weekend losgaan op The Amsterdam Coffee Festival. Maar hoe (on)gezond is een bakkie troost nu eigenlijk?  Neuroloog Jan den Heijer (64) zet de feiten en fabels rond koffie op een rij.

Beeld Rein Janssen

Feiten

Koffie is (licht) verslavend
"Word je altijd wakker met een doffe, kloppende hoofdpijn die verdwijnt als je je eerste kop koffie gedronken hebt? Dan lijd je aan cafeïne-onttrekkingshoofdpijn, een ontwenningsverschijnsel. Daar kom je op zich vrij snel vanaf als je helemaal stopt met koffiedrinken. Hetzelfde geldt voor andere cafeïnehoudende dranken."

"Toch blijkt een cafeïneverslaving vooral geestelijk: we denken dat we het nodig hebben om wakker te worden en te functioneren. Daar zit overigens wel iets in. Uit onderzoek is gebleken dat 75 procent van de automobilisten (21-jarige mannen in dit geval) die een nachtelijke autorit moesten maken, na één kop koffie net zo goed reden als overdag, tegen slechts 13 procent na een kop decafé."

Van koffie slaap je slechter
"Hier hoor je verschillende verhalen over: de een zegt dat hij prima slaapt na een kop koffie, de ander ligt de hele nacht wakker. Ook onderzoeken geven geen uitsluitsel. Maar uit een meta-analyse van dit jaar, waarbij ze alle onderzoeken naar koffie en slaap bij elkaar hebben genomen, blijkt dat 's avonds koffiedrinken de inslaaptijd verlengt, de slaaptijd verkort en de slaapkwaliteit als geheel vermindert."

"Oudere mensen hebben hier meer last van dan jongeren. Ook zijn er individuele verschillen: niet iedereen is even gevoelig voor cafeïne. Die gevoeligheid is deels erfelijk bepaald, weten we. En het toedienen van een acute dosis van 300 mg cafeïne - zo'n vier kopjes koffie - maakt mannen een stuk onrustiger dan vrouwen."

Hoeveel koffie kun je op het Coffee Festival wegtikken zonder wakker te liggen? "Stel, je drinkt om elf uur 's ochtends acht koppen koffie. Om drie uur 's middags heb je dan de cafeïne van vier koppen koffie in je bloed, om zeven uur 's avonds van twee en voor het slapen gaan van één."

Het kan parkinson helpen voorkomen
"Deze conclusie kunnen we nu voorzichtig trekken. Jarenlang spraken onderzoeken elkaar tegen, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat drie kopjes koffie per dag de kans op parkinson met een kwart vermindert. Bij thee lijkt het zelfs 'hoe meer hoe beter'. Dit geldt overigens alleen voor mensen die een verhoogde kans hebben op die ziekte. En als je het eenmaal hebt, dan heeft koffiedrinken geen zin meer."

"Over alzheimer wordt vaak hetzelfde beweerd, maar dat is nooit aangetoond. Onderzoeksresultaten worden soms verkeerd uitgelegd: als er een verband gevonden is, is dat niet per se oorzakelijk. Je kunt hooguit zeggen dat iemand met aanleg voor alzheimer zonder gevaar koffie kan drinken, net als ieder ander dus."

Koffie is gezond
"Cafeïne is puur vergif: een acute dosis van tien gram is zelfs dodelijk. Maar daarvoor moet je wel 120 kopjes koffie achter elkaar opdrinken, het lijkt me onwaarschijnlijk dat dat gebeurt. Wist je trouwens dat cafeïne tot 2004 op de dopinglijst stond van het Internationaal Olympisch Comité?"

"Het zou een positief effect hebben op sportprestaties: het stimuleert het zuurstoftransport en verbetert daardoor het uithoudingsvermogen. De maximaal toegestane hoeveelheid was zo'n acht koppen koffie kort voor de wedstrijd. Maar de stimulerende werking ervan bleek mee te vallen. Sporters kunnen nu probleemloos aan de koffie."

"Net als wij, want koffie bevat belangrijke mineralen als kalium en magnesium. Die hebben een gunstige invloed op de bloeddruk. En vitamine B3, een stof die het lichaam nodig heeft om energie op te wekken."

"Ook krijg je met vijf kopjes koffie al zo'n tien procent van de aanbevolen hoeveelheid vezels per dag binnen en is cafeïne rijk aan antioxidanten. Als je alle onderzoeksresultaten zo bekijkt, dan durf ik te stellen dat drie kopjes koffie per dag gezonder is dan helemaal geen koffiedrinken."

Fabels

Koffie drijft vocht af
"Dit is misschien wel de meest gehoorde mythe over koffie. En de reden dat je in hippe koffietentjes altijd een glaasje water naast je espresso krijgt."

"Cafeïne in pure vorm brengt inderdaad de urineproductie op gang en werkt vochtafdrijvend. Maar in combinatie met vloeistof, zoals een kopje koffie, wordt dat effect opgeheven. Om voldoende vocht binnen te krijgen, zou je in principe de hele dag door koffie kunnen drinken in plaats van water."

Je krijgt er hoofdpijn van
"Van koffie krijg je geen hoofdpijn. Sterker, cafeïne ondersteunt en versnelt de werking van pijnstillende stoffen als ibuprofen en paracetamol. Vandaar dat sommige pijnstillers coffeïne bevatten - een andere benaming voor cafeïne. Als je hoofdpijn hebt, of het doet ergens anders zeer, kun je je paracetamol dus ook heel goed innemen met een kopje koffie."

"Ook werkt koffie, net als rode wijn, geen migraineaanval in de hand, iets wat je vaak hoort. Hier is geen enkel wetenschappelijk bewijs voor. Maar als mensen zelf wel die indruk hebben, zeg ik: drink het dan maar niet."

Het is slecht voor het hart
"Cardiologen raden hun patiënten koffie meestal af, omdat cafeïne een stressreactie kan veroorzaken. De gejaagdheid, hartkloppingen en verhoogde bloeddruk kunnen een hartaanval uitlokken, is de gedachte. Maar onderzoek laat zien dat koffie juist een positief effect heeft op hart en vaten."

"In 2012 verschenen in The New England Journal for Medicine - het meest toonaangevende medische tijdschrift ter wereld - de resultaten van een grootschalige studie naar het verband tussen de meest voorkomende doodsoorzaken en leefpatroon."

"Wat bleek? Van de mensen die hun leven lang twee tot drie kopjes koffie hadden gedronken, overleed maar liefst tien procent minder aan een hart- en vaatziekte, beroerte, longziekte, diabetes, infectie of ongeval dan van de mensen die géén koffie hadden gedronken."

Je valt ervan af
"Je kunt prima koffiedrinken als je op dieet bent: zonder suiker of melk bevat een kopje koffie niet één calorie. Cafeïne heeft geen directe invloed op je gewicht. Toch blijven sommige dieetgoeroes beweren dat cafeïne een gunstige invloed heeft op gewichtsverlies. Het enige wat ik kan bedenken is dat koffiedrinken je actiever maakt en zo kan zorgen dat je iets sneller afvalt. Maar dat effect is eigenlijk te verwaarlozen."

Jan den Heijer was tot 2015 als neuroloog verbonden aan het Medisch Centrum Leeuwarden. Sindsdien werkt hij op de Hoofdpijnpoli van DC Klinieken in Alkmaar.

Koffiefestival

The Amsterdam Coffee Festival is van 10 tot en met 12 maart in de
Westergasfabriek. Bezoekers kunnen meedoen aan verschillende koffieworkshops, de beste 'latte artiesten' tonen hun werk, er is muziek en kunst over koffie te koop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden