Plus PS

Hoe genderdivers kan Amsterdam worden?

De aankondiging van de gemeente om inwoners voortaan aan te spreken met 'Beste Amsterdammer', viel niet bij iedereen in goede aarde. Waarom is dat nodig? En hoe genderneutraal, pardon, genderdivers kan Amsterdam worden?

Beeld ANP

'Nabrander...' mailt woordvoerder Clara Kroes van de ­gemeente Amsterdam nadat ze eerder heeft gereageerd op vragen over hoe een genderneutraal Amsterdam eruit zou zien. ­'Genderinclusief heeft de voorkeur boven genderneutraal - begreep ik.'

De gemeente Amsterdam verspreidde vorige maand een gids met Regenboog Taaltips onder de eigen ambtenaren. Bedoeld als handreiking om op een respectvolle manier te praten en schrijven over seksuele en genderdiversiteit.

In reacties op sociale media liepen de gemoederen hoog op. Het is dan ook een splinternieuwe discussie, zelfs de terminologie waarmee het debat gevoerd wordt, is nog aan discussie onderhevig.

Medewerker Elise van Alphen van Transgender Netwerk Nederland (TNN): "Een genderdiverse stad is een betere term. Genderneutraal veronderstelt dat je iedereen in ­dezelfde mal kunt duwen. Het gaat er juist om de ruimte te bieden voor de diversiteit die er in werkelijkheid al lang is."

Ze is blij met alle aandacht voor het thema, al is ze ook geschrokken van de ophef. "Zo lijkt genderdiversiteit iets uitzonderlijks, terwijl het vanzelfsprekend is."

Man/vrouw/zeg ik liever niet
Het genderneutrale toilet is bezig aan een opmars in openbare gelegenheden in de stad. Thuis had u er al lang één, merkte sociaal wetenschapper Linda Duits vorige week fijntjes op in een opiniestuk in Het Parool. Maar het stadhuis heeft ze ­tegenwoordig ook en dat is wél nieuw. Het Stedelijk ­Museum en het Rijksmuseum volgden, zo maakten ze onlangs bekend.

En daar blijft het niet bij. Op gemeentelijke formulieren wordt niet langer onnodig naar geslacht ­gevraagd, in correspondentie schrijft Amsterdam haar ­inwoners aan met het neutrale 'Beste Amsterdammer'. ­

Digitale kiosk Blende sluit een online klanttevredenheidsonderzoek af met de opties man/vrouw/zeg ik liever niet. En de NS heeft 'dames en heren' in de omroepberichten vervangen door 'beste reizigers' om mensen die zich niet óf man óf vrouw voelen niet uit te sluiten.

Volgens TNN voelt 3,9 procent van de bevolking tussen de 15 en 70 jaar zich niet eenduidig samenvallen met de aanduiding man of vrouw. Dat is nauwelijks marginaal te noemen, maar pas recent krijgt de groep een stem, het­ ­eerste zichtbare resultaat van een jarenlange strijd.

De 'i' in de afkorting lhbti is in de uitingen van lhbti-belangenvereniging COC Nederland nog maar net aangekleefd aan de eerste vier letters. Voluit staat de afkorting voor lesbisch, homoseksueel, biseksueel, transgender en intersekse, waarbij dat laatste begrip gaat over mensen die zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken vertonen.

Een conditie die - enigszins afhankelijk van welke definitie gehanteerd wordt - in Nederland geldt voor zo'n 85.000 personen, zegt Miriam van der Have, ­directeur van Nederlands Netwerk Intersekse (NNID).

Onnodige toevoeging
Ook veel 'lhb'ers vinden het niet per se nodig om de toch al wat klinische afkorting lhbt uit te breiden met nóg weer een letter waarvan menigeen maar half weet waar die voor staat, of wat het raakvlak is met hun strijd.

Zo lang geleden is het nog niet dat de 't' van transgender werd toegevoegd. "Uit mijn hoofd, zo rond 2010, 2011," zegt woordvoerder Philip Tijsma van COC Nederland. Een logische toevoeging waren die 't' eerder en de 'i' recent wel degelijk, aldus Tijsma, "omdat het bij al die groepen gaat over het onderliggende beeld van wat vrouwen en mannen horen te zijn volgens maatschappelijke bepalingen.

De opvatting is dat mannen zich aangetrokken voelen door vrouwen en andersom, en dat je bent zoals het ­lichaam waarin je werd geboren veronderstelt. Wat voor lhbti'ers dus niet altijd opgaat."

En dus trekken de groepen samen op in hun streven naar gelijke rechten. "Vooral mensen die er geen donder mee te maken hebben, voelen zich aangevallen in hun privilege," zegt Van der Have. "Zij zeggen: ik wil gewoon man of vrouw zijn. Dat mag natuurlijk nog steeds. Wat wij willen, is niets meer dan dezelfde rechten die andere groepen ­al lang hebben. Ik ben zelf ooit ontslagen toen ik meende mijn werkgever te moeten informeren over mijn intersekse conditie."

"Ik was bang dat het vroeg of laat toch wel een keer zou uitkomen, dus ik ­vertelde het liever zelf. Ik stond direct op straat. Er ligt momenteel een voorstel om de Wet gelijke behandeling uit te breiden, zodat ook discriminatie tegen transgender- en intersekse personen verboden wordt. Als die er doorkomt, kan zo'n werkgever in de toekomst worden aangepakt."

Zweeds model
Wat intersekse is en waarom het belangrijk is om het ­erover te hebben: de NNID-directeur moet het nog regelmatig uitleggen.

Van der Have: "Er worden ook in Nederland nog steeds operaties uitgevoerd op kinderen die geboren zijn met kenmerken van beide geslachten zonder dat het kind de kans krijgt daar zelf iets van te vinden. Dat kan in hun latere leven tot ernstige schaamte en problematiek kan leiden. Als ik dergelijke voorbeelden erbij haal, is men het meestal heel snel met me eens dat het een schande is dat dit nog steeds gebeurt."

Amsterdam heeft een naam hoog te houden als het gaat om tolerantie, en met haar Regenboog Taaltips spreekt de stad een duidelijke intentie uit om daar werk van te ­maken.

Wat staat Amsterdam nog meer te wachten, hoe ver kun je genderdiversiteit doorvoeren? Zijn genderneutrale kleedkamers de volgende stap? Wat Brand Berghouwer, bestuurslid van Transgender Netwerk Nederland, ­betreft, is daar wel degelijk behoefte aan bij mensen uit zijn achterban. Maar als hij vanaf vandaag Amsterdam per decreet zou mogen regeren, zou hij allereerst gaan praten.

"Ik ga met heel veel organisaties binnen de stad om tafel. Met de gemeente zelf, maar ook met scholen, koepels en ­sociale partners. Al die clubs die met mensen werken: wat kunnen jullie doen om in onze samenleving ruimte aan genderdiversiteit te bieden? Bij scholen en kinderopvang zou ik bijvoorbeeld het Zweedse model bespreken, waarin kinderen aangesproken worden als kinderen en niet als jongens en meisjes."

In de klas
Hij vertelt over een onderzoek waarbij kinderen in de ene klas een paar weken lang werden aangesproken als jongens en meisjes, en in de andere klas als kinderen.

"In de klas die werd aangesproken met jongens en meisjes bleek dat de kinderen binnen een paar weken allerlei ideeën hadden gevormd over hoe jongens en meisjes van elkaar zouden verschillen. De andere groep had dat bijna niet. Onderwijs moet inclusief zijn. Kinderen moeten niet van jongs af aan in een hokje worden geplaatst, maar de volledige vrijheid krijgen om te ontdekken wie ze werkelijk zijn."

"Als we stoppen met het uitvergroten van verschillen die er eigenlijk niet zijn, met stoere tandpasta voor mannen en roze gereedschap voor vrouwen, verandert er heel veel. Doordat je mensen steeds laat opschrijven in welk vakje ze horen, gaan mensen handelen naar de stereotypen die daarbij horen. Alleen daarom al zou het goed zijn dat de stad veel genderdiverser wordt. Niet alleen voor transgender- of intersekse personen, maar voor iedereen."

Lees ook: 'Genderneutraal aanspreken meer dan symboolpolitiek'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden