Analyse

Hoe ga je om met een licht ontvlambare topdirigent?

Dat Bernard Haitink behalve dat hij een zeer goede dirigent is, ook extreem gevoelig kan reageren, is geen geheim. En volgens de KCO-directie is er helemaal geen conflict met hem. Hoe zit dat?

null Beeld anp
Beeld anp

Bernard Haitink, één van de grootste dirigenten van onze tijd, heeft felle kritiek geuit op de directie van het Koninklijk Concertgebouworkest. Ze hebben hem, vindt hij, 'totaal genegeerd' bij de viering van het 125-jarige jubileum van Concertgebouw en -orkest.

Eredirigent
Hij voelt zich 'haast vernederd' en hij verwijt algemeen directeur Jan Raes 'een gebrek aan interesse in de traditie'. Consequentie: de man die 28 jaar bij het Concertgebouworkest de functie van chef- dirigent bekleedde en sinds 1999 eredirigent is, zal onder de huidige omstandigheden niet meer bij het KCO terugkeren. Hij heeft zelfs overwogen zijn titel van eredirigent terug te geven, maar dat bleek niet mogelijk te zijn. Wat is hier aan de hand?

Voor Haitinkvorsers is het allemaal geen verrassing. De dirigent staat erom bekend dat hij licht ontvlambaar kan reageren als hem iets dwarszit. Zijn extreme gevoeligheid is één van de grote geheimen bij zijn succes als dirigent, maar in de omgang met mensen, en zeker met orkestdirecteuren, wil die eigenschap nog wel eens voor ruis op de lijn zorgen.

Vonk
Haitinks afscheid van het orkest in 1988 werd al omgeven door een waas van communicatieve onverkwikkelijkheden, toen bekend werd dat niet Haitinks eigen favoriet Hans Vonk, maar Riccardo Chailly, de favoriet van orkestdirecteur Hein van Royen, hem zou opvolgen als chef-dirigent.

De verhouding tussen orkestdirectie en dirigent was hierdoor jaren verstoord. Pas toen een nieuwe directeur met een schone lei kon beginnen, werd de lucht tussen beide partijen gezuiverd.

Haitinkcodes
Jan Raes, de huidige directeur, is er blijkbaar niet in geslaagd de verhoudingen met de eredirigent van het orkest op peil te houden. Dat hij Haitink het gevoel heeft gegeven 'genegeerd' te zijn, is op geen enkele manier goed te praten, zelfs al zou Haitink overdrijven.

Raes, en ook adjunct-directeur Joel Ethan Fried, die verantwoordelijk is voor de artistieke zaken, lopen lang genoeg in de orkestwereld mee om de Haitinkcodes te kennen en daarnaar te handelen.

Brouille
Raes zegt dat er 'niet meer te tellen programmavoorstellen' aan Haitink zijn gedaan. Volgens hem is er dan ook 'geen conflict'. Op dat punt vindt hij Haitink aan zijn kant. Er is ook geen brouille. En er is al helemaal geen 'breuk', zoals nu op alle (internationale) internetfora te lezen is. Er is alleen 'geen enkele relatie', aldus Haitink.

In de praktijk heeft dat hetzelfde resultaat: Haitink zal voorlopig niet meer - en in het ergste geval nooit meer - voor het Concertgebouworkest verschijnen. Het Amsterdamse publiek en de Haitinkfans hebben het nakijken.

Welkom
Maar alles is nog niet verloren. Raes benadrukte gisteren dat het orkest een 'ontzettend groot respect heeft voor Haitink'. KCO-directeur Jan Raes zei gisteren dat dirigent Bernard Haitink 'heel welkom blijft' en dat 'ikzelf en de artistieke commissie hem altijd de hand zullen blijven reiken'. Dat is de juiste toon.

Ook zei hij dat hij 'ontgoocheld' was dat Haitink met zijn grieven de publiciteit had gezocht. Kijk, en dát had hij natuurlijk weer níet moeten zeggen.

Onpeilbaar
En ook niet dat 'de flexibiliteit die andere vooraanstaande dirigenten hebben geboden om speelbeurten voor Bernard Haitink bij ons orkest mogelijk te maken, in de afgelopen jaren tot aan de grenzen van het betamelijke' is opgerekt.

Raes vergeet hier hoe de verhoudingen liggen. Een orkestdirecteur is heel goed vervangbaar. Maar voor een onpeilbaar, over de hele wereld geliefde, geniale dirigent ligt dat toch anders.

De directie van het Koninklijk Concertgebouworkest zal nu een groots gebaar moeten maken, wil dit nog goed komen. Misschien is Haitinks zestigjarige jubileum bij het orkest, in 2016, daarvoor een mooie aanleiding.

undefined

null Beeld anp
Beeld anp
null Beeld anp
Beeld anp
null Beeld anp
Beeld anp
null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden