Hoe een staking uitliep op een bloedbad

Meer dan dertig doden. Dat is de trieste constatering na een week van staken bij de Marikana-mijn in Zuid-Afrika. Zulke gewelddadige rellen kwamen in het land niet meer voor sinds de afschaffing van de apartheid. De mijnwerkers lijken vooralsnog niet te wijken, en de staking lijkt meer oud zeer bloot te leggen dan aanvankelijk gedacht. Wat is er aan de hand in Rustenburg?

De stakers op de Wonderkop-heuvel. Beeld getty
De stakers op de Wonderkop-heuvel.Beeld getty

Ineens waren ze er. Drieduizend mannen bezetten vorige week vrijdag de heuvel die Wonderkop wordt genoemd. Ze zongen oorlogsliederen en droegen machetes en speren bij zich. En ze zitten er nog. Ondanks het bloedbad dat aan meer dan dertig (waaronder twee agenten) het leven kostte. Ze eisen een loonsverhoging en lijken pas weg te gaan als ze die krijgen.

Dat lijkt eenvoudig, maar dat is het niet. Ten eerste is er die eis. Het is de eis van de laagstbetaalde mijnwerkers, namelijk de rotsboorders. Acht uur per dag staan ze diep onder de grond met een boor van meer dan 25 kilo hun leven te riskeren. Als er iets mis gaat, zijn zij altijd bij de slachtoffers. Een vallende steen betekent het verlies van een vinger of van een leven. Het hoort erbij. Daarvoor krijgen de mannen 4000 rand (ca. 380 euro) per maand. Dat dat weinig is, betwist niemand. Ze willen naar 12500 rand (ca. 1190 euro). Dat is een stijging van 300 procent. Dat dat onhaalbaar is, betwist evenmin iemand. Maar ze zitten er nog steeds.

Trots
'Ze' zijn veelal laagopgeleide zwarte mannen, arm maar beresterk. Ze behoren veelal tot subgroepen van de Xhosa-stam en komen uit de Oostkaap. Ondanks het feit dat ze het zwaarste werk doen, en het slechtst betaald worden, is het volgens Zuid-Afrikaanse media een trotse groep. Ze vormen een subcultuur binnen de mijnwerkerscultuur en staan bekend om hun machismo. Het waren ook deze mannen die eerder een staking begonnen bij de Impala-mijn, een andere grote mijn in Zuid-Afrika.

Agenten beschoten gisteren de stakers. Beeld getty
Agenten beschoten gisteren de stakers.Beeld getty
Vrouwen protesteren vandaag tegen het beschieten van de mijnwerkers. Beeld REUTERS
Vrouwen protesteren vandaag tegen het beschieten van de mijnwerkers.Beeld REUTERS

Naast deze mijnwerkers spelen de vakbonden bij deze staking een cruciale rol. De grootste vakbond voor mijnwerkers, de Nationale Unie van Mijnwerkers (NUM), bestaat al 25 jaar en is stevig verankerd in het ANC. Probleem is dat de rotsboorders zich niet thuis voelen bij deze vakbond. De reden daarvoor is niet ver te zoeken. Het komt er op neer dat bij voorgaande onderhandelingen hun groep door de NUM vrijwel altijd over het hoofd werd gezien en ze nooit deelden in loonsverhogingen of verbeteringen van de arbeidsvoorwaarden.

Contact
Vertegenwoordigers van de NUM worden niet getolereerd op Wonderkop. De huidige directeur laat zich alleen zien vanuit een zwaar gepantserde politiewagen, wat contact leggen met de stakers onmogelijk maakt.

En dan is er de AMCU. Voluit de Association of Mineworkers and Construction Union. AMCU bestaat nog maar net, maar heeft in korte tijd de NUM tegen zich in het harnas weten te jagen. Volgens AMCU is de NUM verworden tot een vakbond voor de (hogere) middenklasse. De NUM zou geen oog meer hebben voor de laagopgeleide en armste mijnwerkers. De NUM op hun beurt beschuldigt de AMCU van oplichtingspraktijken. Volgens de NUM bestaat hun concurrent voornamelijk uit oud-leden die er bij hen uitgezet zijn, omdat ze binnen de vakbond een eigen vakbond stichtten, vaak voor eigen gewin.

Feit is dat de stakers nog wel willen praten met afgevaardigden van de AMCU. Volgens de NUM komt de onhaalbare eis van 12500 rand bij hen vandaan.

En dan is er nog de eigenaar van de platina-mijn, het bedrijf Lonmin. Van Lonmin is sinds het afspringen van de onderhandelingen verder weinig meer vernomen. Volgens AMCU beschouwde Lonmin woensdag al de onderhandelingen als beëindigd, en zou het bedrijf gezegd hebben dat Wonderkop verder maar aan de politie overgelaten moest worden. Beide vakbonden wijzen nu dan ook met de beschuldigende vinger naar Lonmin. NUM claimt al eerder gewaarschuwd te hebben voor een potentieel bloedbad en vindt dat Lonmin al veel eerder met de politie een overeenkomst had moeten sluiten over een oplossing van de staking.

Laks
En ondanks hun onderlinge strijd zijn NUM en AMCU het daarover roerend eens: door een lakse houding van het managment van Lonmin is wat begon als een lokaal faits-divers uitgegroeid tot een nationaal trauma. Vanmiddag werd bekend dat president Zuma inmiddels onderweg terug is naar Zuid-Afrika. Zuma was in Mozambique op een top van de Ontwikkelingsgemeenschap van Zuidelijk Afrika. De president zal vanmiddag afreizen naar de plaats van het bloedbad. Wat hij precies gaat doen, en of hij de mijnwerkers zal toespreken, is onduidelijk.

Ondertussen zetten de mijnwerkers hun protest onverzettelijk door. Wachtend op wat komen gaat. De staking die een bloedbad werd is nu een patstelling geworden.

President Zuma keert vandaag terug uit Mozambique vanwege het bloedbad. Beeld epa
President Zuma keert vandaag terug uit Mozambique vanwege het bloedbad.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden