Hoe 100 miljoen euro bij de gemeente zoek kon raken

Ruim honderd miljoen zoek? Kan gebeuren bij een grote reorganisatie, zegt de gemeente Amsterdam. Was het stadsbestuur dan niet gewaarschuwd?


Beweeg de slider heen en weer om te zien wat er bij de reorganisatie veranderde.

En weer slaat de gemeente Amsterdam een modderfiguur op financieel terrein. Na de verkeerd geplaatste komma, waardoor 188 in plaats van 1,8 miljoen euro de deur uit ging, is in de begroting van dit jaar 55 miljoen zoek en in die van 2016 51 miljoen. Hoe verlies je nou ruim honderd miljoen uit het oog?

Het kon gebeuren bij een grote reorganisatie, waarbij 44 uiteenlopende administraties in één boekhouding zijn geperst (zie graphic hierboven). Bij het 'ontvlechten' van begrotingen raakten bedragen zoek. Uitgaven blijken jarenlang te zijn gedaan uit toevallig voorhanden zijnde potjes, administraties waren soms zo ondoorzichtig dat inkomsten en uitgaven niet zijn te reconstrueren. De afgelopen maanden is vergeefs gezocht naar de verdwenen miljoenen.

Spaarpot voor tegenvallers
De operatie beslaat 1,3 miljard euro, de jaarlijkse kosten van het gemeentelijk apparaat. Wethouder van Financiën Udo Kock wilde meer zicht op die uitgaven en voerde een nieuwe begrotingssystematiek in. Bij zo'n nieuwe manier van werken kunnen enkele miljoenen zoekraken, luidt de verdediging van zegslieden van de wethouder. De vraag is waarom dan niet eerder een spaarpot is gecreëerd voor tegenvallers.

In een via deze krant uitgelekt collegestuk steekt Kock de hand in eigen boezem. De tegenvaller is volgens hem mede te herleiden tot een collegebesluit uit september 2014, om vanaf 2015 de gemeentelijke diensten anders te organiseren. Daarbij 'is niet stilgestaan bij de financiële implicaties' en bij de vraag of het 'wel of niet handig' was. Opmerkelijk, omdat wel is gewaarschuwd voor de risico's.

Tempo
De nog lopende reorganisatie geldt als de grootste uit de geschiedenis van Amsterdam. Zij is ingegeven door de wens meer eenheid te scheppen. Een terugkerende klacht op het stadhuis is dat de gemeente bestaat uit tientallen eilandenrijkjes: 26 diensten, veertien stadsdelen en een trits aan gemeentelijke bedrijven die hun goddelijke gang gaan.

Al aan het begin van dit millennium werd de centralisatie ingezet. Het college trok de touwtjes aan: het aantal stadsdelen werd gehalveerd en dienstdirecteuren kregen minder beleidsruimte.

Arjan van Gils werd in 2012 gemeentesecretaris, de hoogste gemeenteambtenaar, om de centraliseringsoperatie te voltooien. 26 diensten zijn opgegaan in vier clusters, een soort superdiensten, bestaande uit 44 'resultaatverantwoordelijke eenheden' (rve's). Dat moet leiden tot forse bezuinigingen op het ambtelijk apparaat. Daarom was tempo geboden.

'Te radicaal'
Tegelijkertijd werden de stadsdelen vervangen door bestuurscommissies met veel minder bevoegdheden. Daar kwamen decentralisaties van het rijk bij, waarbij een reusachtig takenpakket op het gebied van zorg, jeugd en werk naar de gemeente ging.

Betrokkenen zagen de bui hangen. 'Ieder normaal mens kan zien dat dit zelfmoord is,' verzuchtte burgemeester Eberhard van der Laan begin vorig jaar. Rond diezelfde tijd werd de reorganisatie in een gemeentelijke rapportage omschreven als één stap verwijderd van onhaalbaar.

De centrale ondernemingsraad trok al vanaf 2012 aan de bel. 'Onze boodschap richting de gemeentesecretaris is steeds geweest: dit is te radicaal om zo snel er door te jassen,' zegt Mario Soriano, vicevoorzitter van de ondernemingsraad (or).

Jaartje wachten

De or kreeg bijval van Carolien Gehrels, tot vorig jaar wethouder voor de PvdA. In de aanloop naar de raadsverkiezingen van 2014 waarschuwde ze haar collega's voor de slechte timing. 'Het rijk kwam met decentralisaties en opheffing van de stadsdelen. Daar kwam de reorganisatie bovenop,' vertelde ze vorige maand als getuige in de raadsenquête naar de problemen van de gemeente met financiën.

Bijna de gehele ambtelijke top werd in 2014 vervangen. Datzelfde stond te gebeuren met de politieke leiding. Gehrels: 'Wie vervangt nou z'n politieke en ambtelijke top binnen een kwartaal? Ik zei: waarom kan dat nou niet een jaartje wachten?'

Einde in zicht
VVD-wethouder Eric van der Burg en gemeentesecretaris Van Gils hielden vast aan de planning. Najaar 2014, toen het huidige college er zat, volgde definitief groen licht voor de herindeling van het gemeentelijk apparaat.

De vraag is of met de zoekgeraakte honderd miljoen het einde van de ellende in zicht is. Vice-voorzitter van de ondernemingsraad Soriano vreest van niet: 'Bij veel resultaat verantwoordelijke eenheden (de opvolgers van de gemeentelijke diensten) zijn de budgetten voor volgend jaar totaal onduidelijk. Ze weten niet wat ze kunnen uitgeven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden