PlusPS

Historicus Russell Shorto: 'De Amerikaanse Revolutie is nog steeds niet afgelopen'

Voor historicus Russell Shorto (58) ging de Amerikaanse Revolutie nooit leven, totdat hij zijn beroemde boek schreef over Nieuw Amsterdam. Nu is er een vervolg, dat die geschiedenis vertelt aan de hand van levens van gewone Amerikanen.

Russell Shorto Beeld Femke Boermans
Russell ShortoBeeld Femke Boermans

Russell Shorto is misschien wel de enige Amerikaan van wie Amsterdammers geschiedenislessen over hun eigen stad accepteerden.

Zijn boek Nieuw Amsterdam over de geschiedenis van de stad leverde hem in 2013 - binnen en buiten de hoofdstad - wereldfaam op.

Hij kwam dan ook van goeden huize: Shorto woonde jaren in Amsterdam en was directeur van het John Adams Institute.

Zijn nieuwste boek Lied der Revolutie behandelt een radicaal ander ­onderwerp, maar heeft dezelfde kenmerkende Shorto-schrijfstijl: aan de hand van verschillende verhaallijnen, met levens van hoofdpersonen die elkaar voortdurend kruisen, vertelt hij het grote verhaal van de Amerikaanse Revolutie (1765-1783).

Hoewel er bibliotheken vol zijn geschreven over deze vrijheidsstrijd, lag het onderwerp voor de Amerikaanse historicus niet per se voor de hand. Sterker nog: de Amerikaanse Revolutie interesseerde hem eigenlijk nooit zo.

Shorto vertelt er wat besmuikt over: "Op Amerikaanse scholen is het onderwerp natuurlijk verplichte kost, maar voor mij ging het gewoon nooit echt leven."

Door zijn onderzoek voor zijn boek over Nieuw Nederland ging hij op een andere manier naar de Amerikaanse Revolutie kijken.

"Ik deed een hoop onderzoek naar de ­zeventiende eeuw, het verhaal van Nieuw Amsterdam, de Nederlandse verlichting. Dat werd mijn historische basis, dat grotere kader. Als ik dit tegen een Amerikaans publiek zeg, horen ze het niet graag, maar ik zag het als een relatief kleine gebeurtenis. De Amerikaanse Revolutie is onderdeel van een veel grotere revolutionaire golf die in Europa begon, met een nieuwe focus op het individu."

Die focus op het individu klinkt door in zijn boek. Shorto beschrijft de tumultueuze periode waarin de Amerikaanse koloniën zich losmaakten van het Britse Rijk aan de hand van de levens van zes uiteenlopende mensen: een jong meisje dat tegen haar wil wordt uitgehuwelijkt, een slaaf die zich vrijkoopt, een schoenmaker van Nederlandse afkomst die zich verzet tegen de elite, een Iroquois ­Indiaan die de rechten van zijn volk verdedigt, een Britse aristocraat en Amerika's eerste president, George ­Washington.

Bepoederde pruiken
De lezer volgt de levens van de hoofdpersonen van de wieg tot het graf. Stuk voor stuk historische figuren zijn het, bekend en onbekend.

Shorto: "Ik heb zo'n twee jaar over de 'audities' gedaan, om mensen te vinden die de verschillende kanten van de revolutie vertegenwoordigen. Extra ingewikkeld was het om mensen te vinden wier levens hier en daar overlappen, zodat het narratief als één verhaal voelt."

Het levert een knap boek op dat leest als een lappen-­deken, bijna als een roman. "Ik wilde het verhaal van het ­ontstaan van de Verenigde Staten niet vertellen vanuit het perspectief van de machthebbers, de mannen met de ­bepoederde pruiken, want dat is het verhaal dat je altijd krijgt. Natuurlijk, ze zijn een belangrijk onderdeel, maar ik wilde ook juist mensen opvoeren met heel verschillende levens, van een slaaf tot George Washington."

Waar er voor een man als Washington veel bronnen ­beschikbaar zijn, geldt dat niet voor al Shorto's hoofdpersonen.

"De oorspronkelijke bewoners hadden geen ­geschreven geschiedenis. Uiteindelijk vond ik Cornplanter, een Indiaanse leider die zijn volk door de verraderlijke vrijheidsstrijd probeerde te gidsen, wiens leven wel was vastgelegd, door zijn neef. En omdat hij op een gegeven moment vrij bekend werd, duikt hij op in allerlei krantenberichten. Zo krijg je een multidimensionaal beeld."

De strijd om vrijheid is voor alle hoofdpersonen, op hun ­eigen manier, cruciaal. "Oorspronkelijk wilde ik het boek geen speciaal thema meegeven," zegt Shorto. "De levens van de hoofdpersonen moesten centraal staan. Maar toen ik op ongeveer een derde was, merkte ik dat er iets niet klopte. Het overkoepelende thema van vrijheid diende zich aan en ik was het bijna aan het onderdrukken."

Ironie
De­ ­ironie ontgaat hem niet. "Toen realiseerde me: een boek moet wel ergens over gaan. Het is mijn zesde boek en deze les leer ik blijkbaar nu pas."

Het is een onderwerp dat in de Amerikaanse maatschappij nog steeds een belangrijke rol speelt.

"De Amerikaanse Revolutie is eigenlijk nog steeds niet afgelopen. De vrijheidsstrijd slaagde op sommige vlakken ­uitzonderlijk goed, maar op belangrijke punten ook niet: er kwamen geen verschillende soorten vrijheid. En de hele Amerikaanse geschiedenis sindsdien gaat hierover: hoe kunnen we het goedmaken, hoe kunnen we dit uitbreiden."

Want ondanks de mooie woorden van de oprichters van de kersverse Amerikaanse staat werd de slavernij niet ­afgeschaft, werden de oorspronkelijke bewoners van het continent gemarginaliseerd en bleven de rechten van vrouwen achtergesteld.

"Er waren veel mensen die ­dachten: dit is het, we gaan écht het land van de vrijheid creëren. Die werden na afloop teleurgesteld. Lafayette, een Franse aristocraat die meestreed met de onafhankelijkheidsstrijd, zei na de oorlog dat hij nooit de wapens zou hebben opgepakt als hij had geweten dat dit het resultaat was. En ook Washington zag de grote ironie, dat ze vochten voor vrijheid, maar de slaven niet gingen bevrijden."

Geen typische slaaf
Een hoofdpersoon die die bui wellicht al zag hangen, was Venture Smith, een slaaf die zichzelf en zijn familie uiteindelijk vrijkocht. Uitzonderlijk is dat Smith aan het eind van zijn leven zijn levensverhaal liet optekenen. "Hij was geen typische slaaf, zijn verhaal is geen typisch voorbeeld."

Smith lijkt niet te geloven dat de vrijheid waar de witte Amerikanen voor strijden ook voor hem zal gelden, denkt Shorto. "Hij zegt het niet rechtstreeks in zijn ­memoires, maar het blijkt uit zijn daden. Terwijl er wordt gestreden voor vrijheid, werkt hij door om genoeg geld te verdienen om zichzelf en zijn familie vrij te kopen."

De grenzen tussen de historische karakters en de huidige maatschappij zijn soms flinterdun. Zo bezocht Shorto de Ghanese geboortegrond van hoofdpersoon Venture Smith, samen met de nazaten van Smith. "In het dorp waar hij zich vestigde in Connecticut, vertellen ze nog steeds verhalen over hem en hebben ze een jaarlijkse Venture Smith day," zegt Shorto.

In een reservaat voor Iroquois ­Indianen vond hij sporen van Cornplanter. "Ik sprak een vrouw die nog steeds de religie volgde die naar Cornplanters broer vernoemd is, een moderne versie van hun oorspronkelijke geloof. Dat was heel bijzonder, alsof de ­geschiedenis zo je leven ­binnenloopt."

In het boek ziet de lezer ook structuren ontstaan die ­tegenwoordig tot de kern van de Amerikaanse maatschappij behoren. Vrijwel direct nadat de vrijheidsstrijd gewonnen is, ontstaan er twee partijen die lijnrecht tegenover ­elkaar staan; de voorlopers van het huidige Amerikaanse tweepartijensysteem.

Actueel gevoel
Interessant detail: Shorto beschrijft hoe Washington, moegestreden en aan het eind van zijn ­carrière, waarschuwt voor het politieke systeem dat hij ­nota bene zelf mede heeft ontworpen.

"In zijn afscheids­rede waarschuwt hij met klem tegen die twee ontstane ­partijen, die geen deel van het systeem moeten uitmaken, vindt hij. Maar vrijwel meteen zijn ze er, en hij raakt ervan overtuigt dat mensen partij boven natie zullen gaan stellen. En dat is wat er tegenwoordig ook gebeurt."

Er zijn meer thema's die het boek van Shorto een actueel gevoel meegeven. Een van de zes hoofdpersonen is ­Abraham Yates, een schoenmaker met Nederlandse wortels.

"Zijn vader was smid, hij was van eenvoudige komaf. Er zit ook een klassenstrijd in de Amerikaanse Revolutie die vaak over het hoofd gezien wordt. Yates is hier een voorbeeld van. Hij bood verzet tegen de elite - eerst tegen de Britse, daarna tegen de Amerikaanse. Hij vertegenwoordigt een andere kant van de vrijheidsstrijd."

Shorto ziet ook hier paralellen met de moderne tijd. "Die klassenstrijd is sindsdien onderdeel van de Amerikaanse geschiedenis. Soms gaat het over de spanning tussen de staten en de ­federale regering, soms over links tegen rechts. Het komt in verschillende vormen van populisme naar ­boven."

Hoewel Shorto sinds 2014 weer in de VS woont, blijft ­Nederland aan hem trekken. "We zijn terugverhuisd naar Maryland om dichter bij onze ouders te zijn. Maar ik kom zo'n drie à vier keer per jaar terug naar Nederland. Als ik eerlijk ben: ik mis het. Ik mis Amsterdam, ik denk dat de stad in mijn bloed zit. En ik hoef niet per se nu terug, of over een jaar, maar ik denk wel dat er nog meer te doen is, snap je?"

Shorto zegt nog geen specifiek project in gedachten te hebben, maar uit een paar zinnen aan het eind van het ­gesprek lijkt een mogelijk nieuw onderwerp al voorzichtig vorm te krijgen.

"Op dit moment denk ik in mijn achterhoofd na over water en klimaatverandering, en ­watermanagement dat in Nederland al teruggaat tot de middeleeuwen. Maar als ik tegen mijn vrouw zeg dat ik ­terug wil, wordt ze nerveus, ze denkt meteen aan alles wat we dan moeten regelen. Het heeft geen haast."

Russell Shorto geeft dinsdag een lezing over zijn boek in het John Adams Institute. 20.00 uur, kaarten vanaf 13 euro.

Russell Shorto: Lied der Revolutie. Geschiedenis van de Amerikaanse ­vrijheid, ­Ambo|Anthos, 29,99 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden