Opinie

'Het wemelt van de mythes in de economie'

Op economisch gebied wemelt het van de mythes, betoogt Mirjam de Rijk. En die hebben grote invloed op politieke keuzes.

Een crècheleidster in de particuliere of in de publieke sector kost evenveel geld. Beeld anp
Een crècheleidster in de particuliere of in de publieke sector kost evenveel geld.Beeld anp

'Bezuinigingen zijn nodig om de crisis te bestrijden.' 'Lastenverlichting zorgt voor werkgelegenheid.' 'Nederland leeft van de export.' Je hoeft de krant maar open te slaan of een nieuwsrubriek te beluisteren en de economische 'waarheden' dwarrelen je tegemoet. Bij nader inzien blijken veel van die aannames op drijfzand te berusten.

Op economisch gebied wemelt het van de mythes en die mythes hebben grote invloed op politieke keuzes. Zo is het deels aan dit soort mythes te danken dat er de afgelopen jaren fors werd bezuinigd op de zorg, dat de belastingen voor bedrijven sterk verlaagd werden en dat de cao-lonen in Nederland decennialang nauwelijks stegen. Loonmatiging heette namelijk van levensbelang te zijn voor de werkgelegenheid.

Bezweringsformule
Veel mensen denken dat economie ingewikkeld is, dat je je daar maar niet aan moet wagen, laat staan dat je economen of politici tegen moet willen spreken. Reuze jammer want daardoor krijgen economische beweringen vaak nauwelijks weerwoord en kunnen mythes floreren. De bewering dat iets 'goed voor de economie' is of juist 'slecht voor de economie', is daarbij een veelgebruikte bezweringsformule: het kán niet anders, de weg die de betreffende politicus, econoom of ambtenaar schetst is echt de enige juiste.

Rode draad in veel economische mythes is dat de markt veel positieve eigenschappen krijgt toegedicht, en de overheid, of de publieke sector slecht is voor 'de economie'.

Bar weinig geïnvesteerd
Ik noem twee voorbeelden van dergelijke mythes. 'Lagere belastingen voor bedrijven zijn goed voor de economie en dus voor ons allemaal.' Die bewering gaat ervan uit dat als bedrijven geld overhouden, ze dat investeren, wat weer leidt tot betere producten, meer afzet en meer werk. Die aanname gaat op veel manieren mank.

Na de crisis van 2008 bleef de totale bedrijfswinst in Nederland op peil, maar er werd bar weinig geïnvesteerd. Het geld werd opgepot, gebruikt voor overnames of verdeeld onder aandeelhouders. Als bedrijven het uitgespaarde geld wél gebruikten om te investeren, leverde dat vaak geen extra werkgelegenheid op. Lagere lasten voor bedrijven betekenen bovendien dat óf de belastingen voor huishoudens omhoog gaan, óf dat de overheid moet bezuinigen op bijvoorbeeld de zorg. Kortom, niet 'goed voor ons allemaal'.

Bakker
Tweede voorbeeld: 'Een grote publieke sector is slecht voor de economie'. Dat is een veelgehoorde mythe. Maar er bestaat niet zoiets als een economisch maximale of ideale maat voor de publieke sector. In landen met een grotere publieke sector dan de Nederlandse, zoals Scandinavië, gaat het prima met de economie. En in de jaren negentig, toen de belastingen en premies in Nederland zeven procent hoger waren dan nu, floreerde de Nederlandse economie.

Het maakt economisch niet uit of iemand z'n geld verdient in de publieke of de private sector. Een verpleegkundige draagt niet meer of minder bij aan de economie dan een machinebankwerker. Beiden besteden hun loon immers bij de bakker, aan een vakantie of de verbouwing van hun huis, en zorgen daarmee weer voor inkomsten van die bakker, aannemer of recreatieondernemer.

Margaret Thatcher
Het voorbeeld wordt misschien nog duidelijker als het gaat over een crècheleidster in een particuliere en een crècheleidster in een publieke crèche: economisch maakt het niet uit, ze kosten allebei geld, besteden allebei geld, en zorgen allebei dat ouders overdag kunnen werken.

Het is de moeite waard om veelgehoorde beweringen over wat goed of slecht is voor de economie eens tegen het licht te houden en er een eigen oordeel over te vormen. 'There is no alternative' beweerde de conservatieve Britse premier Margaret Thatcher over haar koers in de jaren tachtig, en veel Nederlandse politici zeggen het haar graag na. Maar economie gaat niet over onontkoombaarheden, het gaat over keuzes die je samen maakt.

Wilt u reageren op dit artikel? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden