Column

Het vreemde is dat 'het volk' vaak een dictator wenst

Theodor Holman Beeld Wolff
Theodor HolmanBeeld Wolff

Is het waar dat Erdogan heel Europa wil islamiseren? Of is het zo dat hij het ganse Turkse volk achter zich wil krijgen om zijn dictatorschap democratisch te rechtvaardigen?

Dat laatste zou interessant zijn, want in dat geval wéét Erdogan dat een dictatorschap wellicht moreel niet helemaal in orde is. Hij zoekt een meerderheid onder zijn volk, zodat die straks medeverantwoordelijk is voor zijn dictatoriale daden.

Charlie Chaplin heeft eens gezegd: "Dictators bevrijden alleen zichzelf en maken hun volk tot slaaf."

Het vreemde is dat 'het volk' vaak een dictator wenst. De democratie gaat ze te langzaam - en dat klopt ook wel. Het sluiten van een compromis kost namelijk tijd; alle overwegingen moeten worden uitonderhandeld.

In een goede democratie zijn de politici ook een beetje paranoïde. De politicus moet zijn tegenstanders altijd enigszins wantrouwen; het politieke debat wordt dan niets anders dan het uitpraten van je achterdocht.

Als de wederzijdse achterdocht aanvaardbaar is geworden, ontstaat het aanvaardbare compromis. Democratie is overwonnen achterdocht.

Bij een dictatuur is de alleenheerser ernstig paranoïde. Hij lijdt aan hallucinaties, ziet en voelt bedreigingen die er niet zijn. Een dictator eist dat zijn lakeien aan dezelfde stoornis lijden als hij; ze moeten ook ernstig paranoïde worden. Nu is dat makkelijk aan te leren; je maakt domweg iedereen verdacht. Ook je buren.

Dus zo gek is het niet dat Erdogan Duitsland van nazisme beschuldigt. Want dat doet een paranoïcus ook; hij dicht de ander de negatieve eigenschappen toe die hij zelf bezit.

"Jij wil mij doden," denkt de paranoïcus, "dus ik dood jou, want jij bent feitelijk een moordenaar."

En omdat de leider zegt dat de buurman een moordenaar is, vinden zijn lakeien dat ook. Een trouwe lakei wordt trouwens meestal door de dictator hoogstpersoonlijk in de rug geschoten.

Wat moet je nu doen als zo'n lakei hier stemmen voor de dictator wil werven?

Ik zou hem gewoon laten praten, tot hij iets zegt wat niet mag. Laat de lakei maar ervaren wat echte democratie is. En natuurlijk, als iemand wil demonstreren, moet hij dat ook doen. En als iemand de leider en zijn lakei wil uitschelden en beledigen, moet men dat ook zeker laten gebeuren.

De alleenheersende para­noïcus tref je overigens het meest als er geen reden voor achterdocht is. Dan moet hij zoeken, en zal hij zich nog belachelijker maken.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief. Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden