Plus

Het vorkje van zeewier bij de patat, straks made in Amsterdam

Terwijl de snackbar een patatje bakt, maakt de 3D-printer er straks misschien ook een vorkje bij, klaar terwijl u wacht en biologisch afbreekbaar. Van zeewier namelijk, uit Amsterdam.

De verwachtingen van zeewier zijn hooggespannen Beeld Shutterstock

Voor zeewier is het Science Park is nou niet bepaald de natuurlijke habitat. En toch groeit het er nu sinds vier weken in twee grote waterbakken, geënt op twintig meter touw.

Maar om te zeggen dat het snel opkomt, nee. Ook in de zoutwaterbassins was het koud, legt Jeroen Hoffer uit. Maar zijn wieren gaat het goed, zegt de bioloog en zeewierteler van Salga Seaweeds, terwijl hij een blik in de bassins werpt. "Als ze ongelukkig zijn, zie je ze verschrompelen."

En dus giet hij om de dag een scheut koeienmest in de bakken. Een pomp zorgt voor stromend water. "Voor zover ik weet, is dit het eerste zeewier ooit dat wordt geteeld in de stad."

De verwachtingen van zeewier zijn hooggespannen - als duurzame, plantaardige voedingsbron en als grondstof voor een lange rij eindproducten, van geneesmiddelen tot kunstharsen.

Het zit vol mineralen, eiwitten en suikers. In de Oosterschelde wordt al zeewier geproduceerd bij de eerste zeeboerderij van Nederland en ook voor de haven van IJmuiden leven dergelijke plannen.

Voor de verdere toekomst wordt al hardop gedacht aan uitgestrekte akkers, rond de windparken die Nederland aanlegt op zee, bijvoorbeeld.

Delicatesse
Maar Hoffer kijkt liever naar het vasteland. Zulke grote volumes op volle zee brengen praktische problemen met zich mee. De stroming is sterk, wat veel vergt van de constructies waar het zeewier aan hangt. Ook komt er veel zand in terecht.

Zelf zou hij het liefst zeewier telen als delicatesse. Kleinschalig en vers, voor een selecte clientèle van chef-koks en foodies. In een gecontroleerde kweek. "In de Noordzee groeien nou niet per se de lekkerste wieren."

"En in de stad kunnen mensen het zien. Mensen houden niet meteen van dingen die ze niet kennen." Daar komt bij dat hij het voor mogelijk houdt dat gekweekt zeewier harder groeit dan in het wild.

En misschien krijgt zeewier hier nog een nieuwe functie, als bioplastic. Met het zeewier op het Science Park onderzoeken Hoffer en ontwerper Eric Klarenbeek met onderzoekers van de Wage­ningen University of zeewier als print­materiaal ('filament') kan worden gebruikt in de 3D-printer.

Klarenbeek maakte eerder naam met zijn Mycelium Chair, een in wilde, organische vormen geprinte stoel van de schimmel van oesterzwammen. Als je de stoel zat bent, kun je die gewoon voor oud vuil achterlaten in de tuin. Het wordt vanzelf compost.

Bioplastic uit eigen stad
Voor het onderzoek hebben Klarenbeek en Hoffer dit jaar een projectsubsidie gekregen van AMS Institute, het Amsterdamse instituut voor stadsonderzoek. De achterliggende gedachte is dat, nu een almaar groter deel van de wereldbevolking in steden woont, ook de productie van plastic spullen beter af is binnen de stad - dicht bij huis, precies op maat, zonder dat ze over de wereldzeeën worden gesleept.

Met de 3D-printer kan dat ook, maar dan is het wel zaak ook de grondstoffen voor het filament lokaal te verbouwen. Want ook die komen nu van heinde en verre, met alle extra milieubelasting van dien.

Met op Texel gejut blaaswier is Klarenbeek al aan het onderzoek begonnen. Vlak bij zijn atelier in Zaandam wordt het zeewier vermalen in een verfmolen langs de Zaan. Het donkergroene poeder wordt samengeperst tot een draad van biopolymeer, die bruikbaar is als printmateriaal.

Hij heeft al een vorkje ontworpen dat in de snackbar binnen vijf minuten kan worden geprint, precies zolang als nodig is om de patat te bakken. En zonder het gevaar dat het vorkje eindigt in de plastic soup op de Stille Oceaan, want net als zijn stoel van de schimmel van oesterzwammen is het biologisch afbreekbaar.

40%

Er kan nu bioplastic worden gemaakt dat voor 40 procent uit verpulverd zeewier bestaat. Het streven is producten van 100 procent lokaal geproduceerd bioplastic te maken.

Dan moeten we er meteen bij vertellen dat daar nog best een poos overheen gaat voor het vergaat. Alleen in een industriële composteermachine, op temperatuur en met een hoge luchtvochtigheid, gaat het snel - dan is het vorkje in een paar weken van de aardbodem verdwenen.

Maar dan nog is bioplastic altijd nog te verkiezen boven de op olie gebaseerde kunststoffen uit de petrochemische industrie, vindt Klarenbeek. "De plastics die wij mensen honderd jaar geleden hebben gemaakt, bestaan nog steeds. Dat wil je niet in een bos of natuur­gebied."

Minder glans
Het zeewier wordt vermengd tot polymelkzuur, zoals dat nu al verkrijgbaar is als biologisch afbreekbaar filament op basis van suikers of maïs.

Daarvan lukt het Klarenbeek met zijn studio vooralsnog 40 procent te vervangen door verpulverd zeewier, maar ze hopen tot een voor 100 procent lokaal gekweekt bioplastic te komen. Toegegeven, de prints van filament op basis van suikerriet hebben een mooiere glans, maar hoe meer zeewier hij erin verwerkt, des te groener het wordt - en dan niet alleen qua kleur.

De suikers en de maïs blijkt toch vaak afkomstig van ver weg, van genetisch gemodificeerde gewassen of zijn op een andere manier onverkwikkelijk. "Daar gaat het om: kan het ook lokaal, met lokaal geproduceerde grondstoffen? Dan is de hele cyclus rond," zegt Hoffer.

"Al zijn de huidige bioplastics beter afbreekbaar dan de fossiele, ze beslaan nog maar één procent van de plasticproductie," zegt Klarenbeek.

"Dat is de oude economie, de fossiele economie waar we mee opgescheept zitten. We willen zo snel mogelijk naar een kunststof die we hier in Nederland kunnen maken op basis van een grondstof die uit Nederland komt."

Teelt

De provincie is een onderzoek gestart naar de mogelijkheden voor de teelt van zeewier in en om Noord-Holland.

De komende anderhalf jaar doen de energieonderzoekers van ECN, de zeeonderzoekers van het Nioz en de mariene ecologen van de Wageningen University onderzoek naar de vraag welke kansen de provincie precies biedt en hoe daarvoor de nodige investeringen los kunnen komen.

De provincie lijkt gunstig gelegen voor demonstratie­projecten, zowel in de luwte van de Waddenzee als in de ruimte van de Noordzee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden