Het verweer van Ricco

Teamleden van Saunier-Duval pakken hun koffers. Foto EPA/Nicolas Bouvy Beeld
Teamleden van Saunier-Duval pakken hun koffers. Foto EPA/Nicolas Bouvy

Afgelopen donderdag werd Riccardo Ricco uit de Tour de France gehaald in verband met een positieve urinetest op het 'derde-generatie' EPO MirCERA. Uiteraard ontkent hij. MirCERA werkt als alle andere EPO's: het stimuleert de aanmaak van rode bloedcellen. Het grote voordeel van MirCERA voor nierpatienten (die geen lichaamseigen EPO meer maken) is dat het slechts eens per maand hoeft te worden toegediend. Het voordeel voor wielrenners was tot voor kort dat het nog niet kon worden opgespoord door middel van een standaard urinetest. In verschillende laboratoria is een dergelijke test wel beschikbaar, maar de testen zijn nog niet UCI-geaccrediteerd.

De introductie van EPO binnen het wielrennen is achteraf eind jaren 80, begin jaren 90 geweest. Toen reden namelijk voor het eerst verschillende renners vooraan, waarvan vrijwel niemand daarvoor (en daarna!) gehoord had. Neem bijvoorbeeld Berzin, Jaskula en Rumsas. En wie kan zich niet de meesterknecht Bjarne Riis herinneren? Een goede renner, zeker, maar niemand zou hebben voorspeld dat de Deen in de nadagen van zijn carriere met zoveel overmacht de Tour de France zou winnen. Ricco stond al langer onder enige verdenking, net zoals alle andere renners die in het verleden met kop en schouders boven anderen uitstaken in de bergen verdacht zijn.

De verschillende officiele instanties, waaronder de UCI, kwamen eind jaren 90 op het spoor van EPO, maar konden nog niet over een urinetest beschikken. Een indirecte manier om EPO op te sporen is via de hematocriet, die het percentage (rode) cellen in het bloed aangeeft. Een creatieve oplossing was om renners met een hematocriet boven de 50% niet te laten starten, in verband met de gezondheidsrisico's van EPO gebruik. Deze gezondheidsrisico's worden nogal onderschat, een hoge hematocriet maakt het bloed stroperiger en verhoogt de stollingsneiging, waardoor je risico loopt op het krijgen van infarcten. Bjarne Riis reed in 1996 de Hautacam op met een hematocriet van boven de 60! De normaalwaarden voor de hematocriet bij mannen liggen tussen de 42 en 48%. Omdat elk laboratorium zijn eigen normaalwaarden aanhoudt, kunnen deze onderling wat verschillen.

Wetenschappelijk onderzoek heeft aannemelijk gemaakt dat de hematocriet tijdens meerdaagse zware inspanning licht daalt, waarschijnlijk als gevolg van hetzelfde mechanisme waardoor ernstig zieke patiënten bloedarmoede krijgen. Zo niet bij rekenmeester Marco Pantani, die vrijwel zeker zijn hele carriere verschillende vormen van doping heeft gebruikt, zoals te lezen valt in het schokkende boek De Dood van Pantani. In het begin van zijn carriere kwam hij na een valpartij ernstig gewond in het ziekenhuis. De hematocriet daalde dientengevolge naar 30%. Enkele maanden later reed hij rond met een hematocriet van ver boven de 50%. In de Giro van 1999 werd hij een dag voor afloop in de roze trui uit koers genomen wegens een hematocriet van boven de 50%. "Uitdroging" zou de oorzaak zijn. Theoretisch zou dat nog wel kunnen, maar als door uitdroging de hematocriet stijgt is door diezelfde uitdroging een grote prestatie uitgesloten. Waarschijnlijker is dat hij zich net misrekende en had geprobeerd met behulp van EPO de hele Giro met een hematocriet van 49% uit te rijden.

De bewijsvoering werd in de loop der jaren door de renners omgedraaid. Waar de UCI stelde dat een hematocriet boven de 50% een aanwijzing was voor dopinggebruik, gebruikten renners een hematocriet onder de 50% als bewijs voor hun onschuld. Gebruik van EPO kun je echter goed sturen, zeker als je dagelijks/wekelijks je hematocriet bepaalt. Als je geen EPO gebruikt hoef je dan ook niet op de hoogte te zijn van je hematocriet waarde, zeker niet bij herhaling. De echt onschuldige renner heeft vertrouwen en bepaalt zijn hematocriet niet of hoogstens eenmaal in zijn leven.

Bij Ricco was er volgens hemzelf iets anders aan de hand, hij zou vanaf zijn jonge jaren een hematocriet van 51% hebben, waar hij een doktersattest voor had. De reden van het bloedonderzoek daargelaten moet de arts die deze bepaling liet doen, op zoek zijn gegaan naar de oorzaak van het 'te dikke bloed', en moet er een behandeling zijn voorgesteld. Want ook als er geen oorzaak kan worden gevonden, wordt bij volwassen patiënten gestreefd naar een hematocriet van 45-46% in verband met de eerder genoemde gezondheidsrisico's. Een van de mogelijke behandelingen is regelmatige aderlating. Daarom is het hele verhaal rond Ricco medisch gezien onzin en daarom onbegrijpelijk dat hij hiermee publiekelijk wegkwam. Het is evident dat hij EPO heeft gebruikt en een wat minder integere arts bereid heeft gevonden een briefje voor hem te schrijven.

En Lance Armstrong? Armstrong is alleen al door het feit dat hij 7 jaar lang met kop en schouders boven alles en iedereen uitstak verdacht. Daar komt zijn miraculeuze terugkeer in het peloton na genezing van teelbalkanker nog bij. Als laatste zijn verschillende renners waarmee hij zich bij US Postal omringde later gepakt wegens dopinggebruik: Heras, Hamilton, Landis en recent Beltran. In Nederland is het bekendste geval Marc Lotz, niet in de laatste plaats omdat hij een van de weinigen is die gebruik van EPO toegaf. Erik Dekker kreeg eens een startverbod wegens een hematocriet boven de 50%, en heeft derhalve EPO gebruikt. Een "bedrijfsongeval", noemde hij het. Een te hoge hematocrietwaarde is een reden voor een doktersbezoek en zeer verdacht als deze slechts incidenteel te hoog was. Renners die hun eigen hematocrietwaarden bijhouden zijn niet te vertrouwen.

Wielrennen is een fantastische sport. De inspanning die wielrenners leveren is fenomenaal en ontzagwekkend. De malaise binnen de sport wordt veroorzaakt door valsspelers die uit zijn op snelle roem en groot geld. Verantwoordelijkheidsbesef naar supporters, collegae en ploegpersoneel is daarbij non-existent. Als het niet zo triest zou zijn, zou het verweer van Ricco alleen maar lachwekkend zijn. Weg met de oplichters! Op naar echte heroiek! (HARRY KOENE)

dr. Koene is internist-hematoloog in het St. Antonius Ziekenhuis te Nieuwegein en begenadigd B-Amateur wielrenner in Amsterdam.

null Beeld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden