Plus

'Het vergt politieke moed om misdaden slavernij toe te geven'

Officiële excuses voor het Nederlandse slavernijverleden zijn belangrijk, zo was de uitkomst van een debat in het Tropenmuseum. Voor schadeclaims hoeft Nederland niet te vrezen.

In het Tropenmuseum bleek onder voorstanders van excuses voor het slavernijverleden heel verschillende verwachtingen te levenBeeld Dingena Mol

De excuses voor het Nederlandse aandeel in slavenhandel en slavernij waren geen onderwerp van gesprek tijdens het eerste lijsttrekkers­debat, en zullen dat vermoedelijk ook in de verdere campagne niet worden. De landelijke politiek beschouwt de kwestie min of meer als afgedaan, sinds minister Roger van Boxtel in 2001 in Zuid-Afrika namens Nederland zijn 'diepe spijt, neigend naar berouw' uitsprak.

Dat was een taalkundige vondst die zowel de goede wil moest tonen als de mogelijke indieners van schadeclaims geen enkel juridisch houvast mocht geven. Koudwatervrees, vindt hoogleraar rechtsfilosofie Wouter Veraart van de Vrije Universiteit Amsterdam.

"Het slaat nergens op. Natuurlijk kan het uitspreken van excuses voor het slavernijverleden niet zonder een vervolg blijven, maar die angst voor claims is echt ongegrond."

Politieke moed
Veraart is voorstander van excuses, zei hij gisteren tijdens een debat in het Tropenmuseum. Als mens, maar ook als rechtsgeleerde. "Het vergt politieke moed om het toe te geven, maar er was gewoon sprake van een misdaad tegen de menselijkheid. Door ruiterlijk te erkennen dat het recht om mensen te ontmenselijken geen geldend recht kan zijn, haal je de tot slaaf gemaakten postuum terug in de rechtsstaat."

Wegwerpartikel
Dat is, niet alleen voor juristen, een mooie gedachte. Zo'n sorry moet wel worden gevolgd door een pakket maatregelen die de schade voor een deel moet repareren, zegt Veraart. "Het mag geen loos gebaar zijn. Maar je kunt ook denken aan maatregelen die de achterstanden van de betrokken groepen moeten verkleinen en hun kansen vergroten. Het hoeft niet per se om herstelbetalingen te gaan."

De Utrechtse hoogleraar taalwetenschap Ann Rigney ging in op de betekenis van een spijt­betuiging in dit soort ingewikkelde kwesties. Als het goed gebeurt, legde ze uit, kunnen excuses een verstoorde relatie herstellen. Voorwaarde is wel dat de verontschuldiging gemeend zijn, of in elk geval zo overkomen bij de ontvanger. Rigney: "Het mag dus geen formule zijn om ergens van af te komen."

Rigney verwees naar Australië, dat in 2008 ­officieel excuses aanbood aan de aboriginals voor de gruwelijke behandeling van hun kinderen in internaten. "De excuses waren vooraf aangekondigd en werden live op televisie uitgezonden. Toch liep het uit op een enorme kater. Voor de regering waren de internaten een geïsoleerd incident, de aboriginals zagen die als een symptoom van veel meer."

Ook excuses zijn dus geen tovermiddel. In het Tropenmuseum bleek ook dat onder de voorstanders van excuses voor het slavernijverleden heel verschillende verwachtingen leven, en dan waren de tegenstanders van een spijtbetuiging niet eens aanwezig. Activiste Hodan Warsame noemde de zwarte mens in Nederland een ­wegwerpartikel, vroeger en nu, en zei te hopen op een 'ontmanteling van het hiërarchisch ­denken'.

Herdenking Oosterpark
Die zal misschien nog even op zich laten wachten, zeker gezien de peilingen voor de komende verkiezingen. Opmerkelijk in dat verband was de bijdrage van oud-directeur Artwell Cain van het slavernij-instituut Ninsee, dat ook optreedt als gastheer tijdens de jaarlijkse herdenking in Oosterpark van de afschaffing van de slavernij.

Cain zei over de toespraken van de vertegenwoordigers van het kabinet die daar op 1 juli steevast komen spreken dat 'niemand die gelooft, behalve de sprekers zelf'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden