Plus

Het tragische leven van Cyprian Broekhuis (23)

Op 8 september 2016 beëindigden zes politiekogels het leven van Cyprian Broekhuis. De psychiatrisch patiënt werd opgehaald voor een dwangopname, maar agenten zagen een mes en schoten hem dood.

Nan Romijn en Robert Broekhuis. 'Ouders zijn er niet op gebouwd om hun kinderen te overleven' Beeld Dingena Mol

Ze zijn net in de auto gestapt voor een wandelingetje in de duinen als de telefoon gaat. Beeldend kunstenaar Robert Broekhuis (71) en choreograaf Nan Romijn (58) schrikken.

Telefoon betekent meestal slecht nieuws. Als er iets is met hun schizofrene zoon Cyprian, horen ze dat via de telefoon. Ze zijn al zo vaak gebeld. Door twijfelende hulpverleners, door ambtelijke Zwitserse politieagenten, door bezorgde woonbegeleiders. Allemaal slecht nieuws.

Op het scherm verschijnt de naam van de psychiater. Hij brengt het slechtste nieuws dat er is. Wat ze al jaren vrezen, is gebeurd. Ze verliezen hun zoon. Niet door zelfmoord of een ongeluk, maar door schotwonden. Cyprian Broekhuis is in kritieke toestand naar het OLVG gebracht. Hij ademt niet meer. Zijn moeder schreeuwt, zijn vader huilt. Hun kind sterft op zijn 23ste.

Het leven van de Amsterdamse jongen van de Realengracht is niet gemakkelijk geweest. Cyprian Broekhuis, vernoemd naar de klassieke pianist Cyprien Katsaris, komt ter wereld in een warm nest, maar vindt de buitenwereld ingewikkeld. Hij legt moeilijk contact, moet naar het speciaal onderwijs en krijgt als kind de diagnose autisme. Hoe ouder hij wordt, hoe eenzamer. Hij heeft geen vrienden of vriendinnen.

Psychose op psychose
Cyprian wil geen kunstenaar worden, zoals zijn ouders, maar stuurman op de grote vaart. Hij gaat in IJmuiden naar de middelbare zeevaartschool. Hij houdt van technisch handwerk, zoals lassen en frasen, en droomt van oneindige oceanen.

Ook werk als gids in de bergen trekt hem. Hij houdt van ontberingen in de wildernis, van de rust in de bossen. Roken, drinken of drugs gebruiken doet hij niet. Maar zijn toekomst valt in duigen als hij schizofreen wordt. Ook het leven van zijn ouders valt in duigen.

Romijn en Broekhuis hadden weleens van schizofrenie gehoord. Ze weten dat het een ziekte is die het realiteitsbesef aantast, maar ze weten niet wat het betekent om schizofrenie te hebben. Ze weten ook niet wat het betekent een kind met schizofrenie te hebben. Ze zouden willen dat ze het nooit hadden geweten.

Achterdocht
Op zijn negentiende wordt Cyprian voor het eerst psychotisch. Hij wordt gedwongen opgenomen. Zijn ouders hopen dat het bij één psychose en één dwangopname blijft, maar er volgen er vijf. Als psychose op psychose volgt, krijgt Cyprian de diagnose schizofrenie.

Achter de medische term schizofrenie gaat een wereld van ellende schuil. Waanideeën, paranoïde gedachten, suïcidale stemmen, maar ook lusteloosheid en initiatiefverlies. De liefde die de ouders voor hun kind voelen, wordt in Cyprians zieke brein vermalen tot achterdocht, vijandigheid en desinteresse.

Zijn ouders nemen hem mee op een fietstocht langs de Franse kust, maar hij kan de apathie niet van zich afschudden. Als ze hem aanspreken, zegt hij soms urenlang niets terug. Hij speelt nachtenlang computerspelletjes en slaapt overdag. Zijn achterdocht verdwijnt zelden of nooit, ondanks antipsychotica. Geregeld weigert Cyprian zijn medicatie. Voor zorgverleners doet hij de deur niet meer open.

Haren wassen in de gracht
Naïef, noemen de ouders hun aanvankelijke houding ten opzichte van hun schizofrene zoon. Ze proberen vat te krijgen op de mores van de ziekte om Cyprian te redden. Het is een zware missie.

"Iemand die psychotisch is, twijfelt nooit," zegt Romijn. "Wat hij ziet, denkt en voelt, klopt niet, maar dat dringt niet door. Cyp had geen ziekte-inzicht. Nul. Dat maakte zijn kans op herstel heel slecht."

Cyprian denkt dat zijn ouders hem via internet afluisteren, en wil verhuizen. Cyprian denkt dat zijn ouders hem met kraanwater vergiftigen, waarna hij in de vrieskoude nacht naar buiten rent om zijn haren in de gracht te wassen. Cyprian denkt dat zijn ouders hem willen vermoorden en zoekt hulp bij de politie.

Aangereden
Cyprian loopt urenlang als een beveiligingsbeambte door de nachtelijke stad en praat via een oortje met mensen die er niet zijn. Cyprian is zó bang dat zijn vader hem een hele nacht aan de hand neemt om dezelfde vijf meter heen en weer te lopen in de woonkamer. Cyprian is zó bang dat hij met zijn hoofd tegen een muur bonst.

De telefoon is de thermometer van zijn toestand. Het apparaat staat 24 uur per dag aan, gaat mee naar het toilet en ligt op de hardste belstand naast de douche. Soms is er de stem van Cyprian, die zijn ouders midden in de nacht meldt dat hij doodsbang is. Razendsnel schieten ze in de klaargelegde kleren om hem te helpen.

De Eerste Hulp belt dat Cyprian tijdens een angstaanval is aangereden door een bus. Er komt een melding van een Zwitserse psychiater die Cyprian heeft opgenomen in een kliniek nabij Bazel. De Schotse politie meldt dat Cyprian is gesignaleerd in de Hooglanden.

Burn-out
In Schotland zit hij ook een paar dagen vast vanwege het bezit van een survivalmes. Voor Cyprian hoort het bij zijn uitrusting, net als zijn outdoorkleding, het kortgeschoren haar, de grote rugzak en de spullen van de legerdumpwinkel.

De Schotse politie neemt het mes echter in beslag. Eerder heeft zijn vader al eens een mes van Cyprian verkocht op Marktplaats. Hoewel een kampeermes voor hun zoon net zo vanzelfsprekend is als een kompas en een goede slaapzak, vinden zijn ouders het verstandiger dat hij het niet meeneemt op zijn wandelingen.

De ziekte van Cyprian haalt het leven van zijn ouders overhoop. Zijn moeder is na haar dans- en choreografieloopbaan een podotherapiepraktijk begonnen, maar door de constante zorg om haar zoon krijgt ze een burn-out.

'Amputatie zonder verdoving'
Ze moet haar werk opgeven, waarmee ook haar financiële investering in de praktijk in rook opgaat. Ze voelt zich schuldig omdat ze een kind op de wereld heeft gezet dat ziek en ongelukkig is. Ze is bang hoe het met Cyprian verder moet als zij en haar man er niet meer zijn.

Cyprians vader gaat zwaar gebukt onder de andere persoonlijkheid van zijn zoon. De jongen die hij meenam naar talloze musea, tekenlessen en theatervoorstellingen, met wie hij zonnige vakanties in Frankrijk vierde, die hij voor het huis zag oefenen op zijn skateboardtrucs, is verdwenen.

Hij kan zich erbij neerleggen dat zijn zoon vanwege zijn autistische beperking niet het leven van de meeste jongens leidt, maar de persoonlijkheidsverandering door schizofrenie noemt hij 'een amputatie zonder verdoving'. Zijn zoon is een jongen die door zijn ziekte nooit kan zijn wie hij werkelijk is.

Romijn en Broekhuis begrijpen dat sommige mensen afstand nemen van naasten die aan schizofrenie lijden. Het is een duivelse ziekte, maar de liefde voor hun zoon is onvoorwaardelijk. Het enige wat ze kunnen doen, is zijn lijden verlichten. Door een miskraam twee jaar na de geboorte van Cyprian is hij hun enige kind gebleven. Ze doen wat ze kunnen, al moeten ze oppassen er niet zelf aan onderdoor te gaan.

De ouders houden zich vast aan de gedachte dat de symptomen van schizofrenie met het verstrijken van de jaren milder kunnen worden. Over de prognose lopen de meningen uiteen.

Kruimels
Hoogleraar Jim van Os - bekend van zijn uitspraak 'schizofrenie bestaat niet' - stelt dat patiënten kunnen herstellen of leren leven met hun kwetsbaarheid. Hoogleraar Iris Sommer denkt dat herstel niet voor elke patiënt mogelijk is. Romijn en Broekhuis hopen dat de scherpste kantjes bij Cyprian over tien jaar zijn gesleten.

In de zomer van 2016 hebben ze min of meer een modus gevonden om met hun zieke zoon om te gaan. Ze hebben de naïviteit over de ziekte verloren. Ze zijn nog steeds bedroefd dat hun zoon een ander is geworden, maar het gaat.

Af en toe zien ze de oude Cyprian door de ziekte heen schemeren. Dan leeft hij op en is het ouderwets gezellig als hij thuis komt aanwaaien. Hij tekent en fotografeert ook graag, net als voor zijn ziekte. "We kregen kruimels, maar we teerden op die kruimels," zegt zijn moeder. En dan belt de psychiater met het zwartste nieuws.

Juridische strijd
Cyprian is nu een half jaar dood, maar hij is nog overal. In de hoofden van zijn ouders, maar ook op de voordeur van het ouderlijk huis. Daar staat 'C. Broekhuis' op het naambordje. In de woonkamer hangt een schilderij dat Cyprian maakte. Cyprian Broekhuis heeft ook nog een eigen Facebookpagina, compleet met foto.

Robert Broekhuis heeft geen schilderij meer kunnen maken. Het lukte hem nog wel te schrijven voor kunstmagazine De Nieuwe, maar het eindredacteurschap heeft hij moeten opgeven.

Nan Romijn ziet zich niet meer terugkeren als podotherapeut. Ze heeft sinds de ziekte van haar zoon troost gevonden in het schrijven. De juridische strijd omdat de schietende agenten niet worden vervolgd, valt ze zwaar. "Ouders zijn er niet op gebouwd om hun kinderen te overleven," zegt vader Broekhuis.

Cyprian Benjamin Broekhuis is in besloten kring begraven in Amsterdam, niet ver van het ouderlijk huis op de Realengracht. Zijn ouders zoeken nog een grafsteen. Het moet iets worden van onbewerkte steen en ijzer.

De steen staat voor de liefde van Cyprian voor de bergen en de wildernis, het ijzer voor het lassen. "We hebben Cyprian in een familiegraf begraven," zegt Robert Broekhuis. "Nu ligt hij er nog alleen. Straks zijn we weer bij elkaar."

Een moeizame zoektocht in zorgland

In de vier jaar die Cyprian Broekhuis aan schizofrenie leed, volgde incident op incident. Hij sprak hij met 35 behandelaren, werd vier keer ­gedwongen opgenomen en gebruikte vijf verschillende geneesmiddelen. Een beknopt overzicht van iemand die steeds minder zorg wilde.

Augustus 2012
Eerste contact met de huisarts. Er volgen gesprekken met een psychiater van Mentrum. Die kan weinig betekenen, omdat Broekhuis weigert mee te werken aan behandeling en geen gevaar vormt voor zichzelf of zijn omgeving.

Januari 2013
Eerste gedwongen opname bij Mentrum. Broekhuis wordt ingesteld op het antipsychoticum olanzapine en keert na drie weken terug naar het ouderlijk huis. Er volgt een intakegesprek met het team Vroege Interventie Psychosen van het AMC.

Er is echter onduidelijkheid over de diagnostiek. Er wordt ten onrechte gedacht dat Cyprian behalve psychosegevoelig ook licht verstandelijk beperkt is. Broekhuis komt onder de zorg van Cordaan.

Januari 2014
Tijdens een psychose raakt Broekhuis vermist. Hij duikt na vier dagen op in Den Helder. Er is dwang nodig om hem af te leveren bij de Spoedeisende Psychiatrie Amsterdam, waar hij wordt opgenomen. Hij verblijft ruim een half jaar in de kliniek.

Eerst op de gesloten afdeling, daarna op de open afdeling. Broekhuis krijgt zulke hevige angstaanvallen dat hij soms met zijn hoofd op de muur bonst. Als hij tijdens een wandeling zo'n angstaanval krijgt, wordt hij geraakt door een bus. Tegen de angst krijgt hij oxazepam voorgeschreven.

Juli 2014
Broekhuis gaat via een pgb en Wajong-uitkering begeleid wonen in een flat voor autistische jongeren van De Heeren van Zorg in Osdorp, op negenhoog. Zijn ouders zijn bang voor zelfmoord, omdat hij stemmen hoort die hem dat mogelijk opdragen.

Broekhuis komt in zorg bij het Jong Volwassenen Team. Vanwege hevige angstaanvallen, waarschijnlijk een bijwerking haloperidol, stopt hij met het middel. Een psychiater schrijft risperidon voor, maar de angstaanvallen stoppen niet.

Oktober 2014
Broekhuis is vermist en duikt op in het Zwitserse Liestal, nabij Bazel. Daar is hij opgenomen in een kliniek, waar zijn ouders hem bezoeken. Zijn durven hem niet mee te nemen naar Amsterdam. Broekhuis keert met de ambulance terug. Hij krijgt een dagbehandeling in het AMC en bij Mentrum, en krijgt quetiapine voorgeschreven.

Januari 2015
Broekhuis is opnieuw vermist. Hij duikt op bij een bushalte in IJmuiden. De medicatie wordt verhoogd.

Mei 2015
De vierde gedwongen opname. Broekhuis is gestopt met de medicatie, draait dag- en nachtritme om, eet slecht en wil geen contact meer met hulpverleners en ouders. Hij wordt, sterk vermagerd, in de psycholance afgevoerd en blijft acht maanden opgenomen. Broekhuis krijgt aansluitend dagbesteding op een zorgboerderij.

Februari 2016
Broekhuis wordt vermist en duikt op in Schotse Hooglanden, waar hij is gaan wandelen. Hij wordt gearresteerd ­wegens bezit van een kampeermes dat deel uitmaakt van zijn survival­uitrusting.

Maart 2016
Incident in de begeleidwonenplek in Osdorp. Een medebewoner maakt ruzie met Broekhuis over de afwas. Over en weer volgen bedreigingen. Broekhuis zegt dat hij is opgepakt vanwege een mes, waarop de mede­bewoner een mes pakt en Broekhuis uitdaagt. Broekhuis negeert de uitdaging en doet aangifte bij de politie.

April 2016
Broekhuis verhuist vanwege het ­incident naar de Wagenaarstraat in ­Amsterdam-Oost, waar hij alleen woont. Hij mijdt hulpverleners. Hij duikt op in Noorwegen, waar hij de wilder­nis intrekt, maar hij heeft te weinig geld om terug te keren naar ­Nederland. Zijn ouders staan hem financieel bij en loodsen hem met sms'en naar de juiste bussen, zodat hij drie dagen later in Amsterdam arriveert.

September 2016
Broekhuis krijgt ruzie met een hulp­verlener die zijn financiële problemen aansnijdt en hem onder curatele wil laten plaatsen. Broekhuis uit een verbale dreiging de hulpverlener neer te steken. De vijfde gedwongen opname zou volgen, maar Broekhuis wordt dood­geschoten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden