Plus

Het stereotype overheerst bij World Cinema Amsterdam

World Cinema Amsterdam wil laten zien dat Afrika meer is dan oorlog, honger en corruptie. Toch bevestigen veel films in deelprogramma Actual Africa de stereotypen over het continent.

In Wùlu raakt een jonge Malinees in de drugshandel verzeild, en is daarmee geen tegengif tegen stereotypen

Bestaat Afrika? Rare vraag misschien, maar wie bedenkt dat het continent drie keer zo groot is als Europa en meer dan vijftig landen omvat, beseft dat praten over 'Afrika' hoe dan ook een simplificatie is. Het continent is sociaal en cultureel zo divers, en de levensomstandigheden lopen er zo uiteen, dat er nauwelijks iets algemeens over valt te zeggen. Toch gebeurt dat aan de lopende band.

Afrika wordt geassocieerd met oorlog, honger en corruptie. Het komt alleen in het nieuws als er iets gruwelijks over valt te melden. Dat geldt niet alleen voor Afrika, want goed nieuws is nu eenmaal géén nieuws, maar de hardnekkigheid van de stereotypen is opvallend. Ook in films.

Grofweg zijn er twee soorten films over Afrika. De ene zoekt het in exotisme, van extatische dansen tot voodootaferelen, de andere in diepe sociale ellende. Dat niet alle 1,2 miljard Afrikanen in een van deze twee categorieën passen, krijgen we in de filmtheaters zelden te zien. Vrijwel nooit zien we een film over Afrikanen die een alledaags leven leiden. Die getrouwd zijn, 's ochtends naar hun werk gaan en 's avonds gewoon weer thuiskomen. De in veel Afrikaanse landen groeiende middenklasse is zo goed als onzichtbaar in de Afrikaanse films in het Westen.

Armoedeporno
Het is mooi dat World Cinema Amsterdam met Actual Africa de stereotypen wil doorbreken. Daarbij richt het programma zich niet op heel Afrika, maar op de landen onder de Sahara. Met twintig lange en korte films wil het 'de vaak negatieve en ongenuanceerde beeldvorming' bestrijden. Ook festivaltalkshow A Positive Image of Africa?! staat in dit teken.

Mooi, maar veel films in het programma bevestigen eerder de stereotypen dan dat ze deze doorbreken. Zoals Wùlu (Daouda Coulibaly), waarin een Malinese jongen in de verleidelijke drugshandel belandt, met desastreuze gevolgen. De film is een uitstekende combinatie van thriller en sociaal-politiek drama. We zien onder meer dat drugs­handel en terrorisme zijn vervlochten, maar de film biedt geen antigif tegen de stereotiepe beeldvorming.

Dat geldt ook voor Tess (Meg Rickards), een aanklacht tegen seksueel geweld in Zuid-Afrika. Het drama toont het vernederende, loodzware leven van een prostituee, die haar klanten oppikt op het strand bij Kaapstad. De film geeft geen nieuw inzicht in Zuid-Afrika, maar bevestigt het bekende negatieve beeld.

Dat doet ook Thina Sobabili: The Two of Us niet. De debuutfilm van Ernest Nkosi over een broer en een zus in Alexandra, een buitenwijk van Johannesburg, bevestigt het beeld van townships als plekken waar armoede, geweld en seksueel misbruik welig tieren. Ongetwijfeld is dat realistisch, maar zijn er niet ook andere verhalen over townships te vertellen? Het stereotype doet denken aan het beeld van de Braziliaanse favela als een buurt waar iedereen zich met drugs­handel en wapengeweld bezighoudt.

Dat er in favela's en townships mensen zijn die elke dag gewoon naar hun werk gaan, is zelden te zien in films. Er is niets tegen zichtbaar maken van sociale ellende in townships door filmmakers, maar het leven is veelkleuriger en genuanceerder dan deze geijkte beelden, die je op zijn slechtst armoedeporno kunt noemen.

Dat vier van de tien speelfilms in Actual Africa van Zuid-Afrikaanse makelij zijn, komt doordat dit land een vitale filmindustrie heeft. In de meeste landen in sub-Sahara krijgen film­makers nauwelijks steun en zijn ze voor financiering afhankelijk van internationale organisaties. Zo zijn drie van de tien films in Actual Africa met Frans geld gemaakt.

Voor westers publiek
Die westerse steun is fijn, maar leidt er nogal eens toe dat Afrikaanse films voor westers arthousepubliek worden gemaakt. Sociale drama's en exotische vertellingen houden de stereo­typen in stand. Het is vast geen toeval dat drugsdrama Wùlu met Frans geld is gefinancierd, net als het kleurrijk-exotische en romantische The Wedding Ring, het regiedebuut van de in Niger geboren en in Parijs wonende Rahmatou Keïta. Daarin mist een aristocratische jonge vrouw in Niger de jongen op wie ze tijdens haar studie in Frankrijk verliefd is geworden. Een oude wijze man weet raad. Fijn, maar nu nog films die ­stereotypen over Afrika omverschoppen.

World Cinema

World Cinema Amsterdam richt zich op de film van over de hele wereld. Het festival opent morgen met het sociale drama Félicité, waarin een moeder in Congo wanhopig op zoek gaat naar geld voor de operatie van haar zoon.

Het drama is een van de negen films in het competitie­programma. Zeven van de regisseurs zijn op het festival aanwezig. Speciale aandacht is er voor de Afrikaanse cinema met het programma Actual Africa. Het festival wordt van 17 tot en met 26 augustus gehouden in Rialto en De Balie. Ook zijn er openluchtvoorstellingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden