Plus

'Het spijt me, maar u heeft écht geen hersentumor'

Over hypochondrie - de angst een ernstige ziekte onder de leden te hebben - wordt vaak lacherig gedaan. Ten onrechte, want het is een ingrijpende stoornis. 'Helemaal ontspannen ben ik nooit.'

. Beeld anp

"En nu denk ik dus weer dat ik darmkanker heb. Alles wijst erop," vertelt Caroline Griep (53). Ze zegt het met een vleugje ironie, want ze kent zichzelf. Haar afschuwelijke angst om ernstig ziek te worden is niet altijd realistisch. Meer dan eens heeft medisch onderzoek uitgewezen dat ze écht niets mankeerde. Griep lijdt aan hypochondrie.

De kiem daarvoor werd gelegd rond haar elfde jaar. "Toen ik in de Libelle een artikel las over borstkanker, werd ik heel bang. Ik had nog niet eens borsten, maar dacht dat de beginnende knobbeltjes die ik kreeg, kanker zouden kunnen zijn. In diezelfde periode lag mijn opa vaak in het ziekenhuis voor huidkanker. Ik bezocht hem op een afdeling waar mensen lagen die er zeer slecht aan toe waren. Misschien is toen mijn angst voor ziektes ontstaan," vertelt Griep.

Tot drie jaar geleden kon ze daar redelijk goed mee leven, zolang de ziekte maar niet in haar nabijheid kwam. "Ik vermeed alles wat met kanker te maken had. Toen ik als eindredacteur bij Libelle werkte, probeerde ik de gezondheidsartikelen altijd te ontlopen. En godzijdank ben ik nooit gevraagd om het Pink Ribbon Magazine over borstkanker te redigeren."

Doodvonnis
Drie jaar geleden kreeg Griep ineens écht symptomen die konden duiden op borstkanker. "Hoewel ik voelde dat er iets niet goed was, drukte ik het weg: 'Die kuiltjes aan de zijkant van mijn borst zijn gewoon cellulitis.' Ik maakte mezelf wijs dat ik geen tijd had om naar de dokter te gaan. Intussen was ik zo bang dat ik niet meer alleen durfde te slapen. Elke nacht lag ik naast de hond op de bank."

Uiteindelijk mailde Griep tóch haar huisarts: 'Ik kom zo langs en dan ga ik waarschijnlijk heel hard huilen. Je zult wel denken dat ik gek ben, maar neem me alsjeblieft serieus.' Griep bleek een tumor van drieënhalve centimeter in haar borst te hebben. "Gek genoeg werd ik vanaf dat moment kalm. Ik hoefde niet meer bang te zijn. Ze gingen voor me zorgen."

Nadat Griep alle behandelingen had ondergaan en de tumor weg was, kwam haar sluimerende hypochondrie in het kwadraat terug. "Bij elk pijntje dacht ik dat het terug was. Zo was ik ervan overtuigd dat ik oorkanker had. Toen de kno-arts op een plekje in mijn mond drukte en dat pijn deed, wilde hij dat ik foto's liet maken. Het voelde alsof ik mijn doodvonnis kreeg. In de twee weken dat ik op de uitslag moest wachten, was ik bijna zo ver dat ik me wilde laten opnemen in een privékliniek voor angststoornissen. Ik werd gek van angst. Uiteindelijk bleek er niets aan de hand te zijn en een paar dagen later was de oorpijn weg."

Uit de hand gelopen puist
Ongeveer 5 procent van de Nederlandse bevolking heeft last van hypochondrie. Maar volgens Sako Visser, klinisch psycholoog en hoogleraar gezondheidszorgpsychologie aan de Universiteit van Amsterdam, is dat aantal waarschijnlijk groter, omdat veel hypochonders blijven ronddwalen in het medisch circuit. Zij melden zich niet voor psychische hulp.

Hypochondrie is een van de meest bespotte aandoeningen. Mensen die eraan lijden worden door hun omgeving vaak weggezet als aanstellers. Een vermoeide zucht of een meewarig lachje valt hen ten deel als blijkt dat hun vermeende kankergezwel een uit de hand gelopen puist was. Volgens Visser wordt er ten onrechte lacherig over hypochondrie gedaan. "Het is een ingrijpende stoornis die veel psychisch lijden kan veroorzaken. We spreken van hypochondrie als je minimaal een half jaar heel bang bent voor ernstige ziektes en daardoor beperkt wordt in je dagelijks leven."

Griep beaamt dat de aandoening je leven flink kan beïnvloeden. In haar boek Lieve Facebookvrienden, ik heb borstkanker, dat eind september verschijnt, schrijft zij over haar hypochondrie. 'Helemaal ontspannen ben ik nooit. In bed heb ik vrij vaak hevige angstaanvallen. Ik ben daar behoorlijk verdrietig over. Je kunt je door hypochondrie heel eenzaam voelen. Voor anderen is het moeilijk om er op te reageren, omdat ik me niet laat geruststellen.'

Overbezorgde ouders
Met een vriendin die hetzelfde heeft, kan Griep er soms wel om lachen. "'Je weet toch dat ik ook al twintig jaar darmkanker heb,' zegt zij dan schertsend. Ook ik kan er hilarisch over vertellen, maar in werkelijkheid is het toch écht heel naar."

Niet iedere hypochonder reageert hetzelfde. "Sommige mensen hebben veel geruststelling nodig en zijn daardoor steeds in het medisch circuit te vinden. Anderen durven juist niet naar de dokter," vertelt Visser.

Ook de oorzaken verschillen sterk per persoon. Hypochondrie kan ontstaan door bepaalde opvoedingspatronen, zoals overbezorgde ouders. Maar ook levenspatronen kunnen van invloed zijn. Visser: "Mensen die zélf ziek zijn geweest of verlies en ziekte in hun nabije omgeving hebben meegemaakt kunnen hypochondrisch worden."

Kanker staat op nummer één van meest afschrikwekkende ziektes. Hart- en vaatziekten zijn goed voor een tweede plaats. Visser: "Ook ziektes die veel in de media zijn, zoals de dodelijke spierziekte ALS, roepen angst op."

Medische encyclopedie
Jeroen (43) herinnert zich nog hoe zijn moeder vroeger koortsachtig in medische encyclopedieën zat te bladeren. "Je had toen nog geen internet. Bij de zwart gedrukte term 'kleincellig longcarcinoom' bleef het boek open liggen. Mijn moeder dacht dat ze longkanker had. En zo lag er elke maand een andere bladzijde open."

Er om lachen zal Jeroen nooit, want hij lijdt zelf ook aan hypochondrie. "Ik ken inmiddels alle mogelijke behandelmethodes voor huidkanker, omdat ik me daar vorig jaar avonden achtereen in heb verdiept op internet. De huisarts vond een moedervlekje er vreemd uitzien en verwees mij door naar de dermatoloog. Ik meende dat ze daar nogal ernstig en bezorgd bij keek. Meteen was ik volledig in paniek en deed ik geen oog meer dicht. Uiteindelijk bleek het een onschuldige moedervlek te zijn."

Het was niet de enige keer. Jeroen dacht eerder al aan een spierziekte, verschillende kankersoorten en een hartafwijking te lijden. "Tegen beter weten in ging ik toch op internet kijken. Hoe meer ik opzocht, hoe meer ik ervan overtuigd raakte dat ik doodziek was."

Therapie en zelfhulp
Uit onderzoek blijkt dat cognitieve therapie een positief effect kan hebben op hypochonders. Michelle Coenen, psycholoog in Amsterdam, krijgt in haar praktijk regelmatig mensen met hypochondrie. "Bij veel hypochonders is sprake van een vicieuze cirkel. De klachten worden juist erger door hun angst. Bij hyperventilatie of hartkloppingen denken zij écht iets te hebben, waardoor de angst alleen maar groter wordt."

Griep ging in therapie bij het Ingeborg Douwes Centrum voor psychologische (na)zorg voor kankerpatiënten en volgde een online training. "Het heeft helaas niets geholpen. Wat bij mij nog het best werkte was mijn huisarts die vertelde dat een tumor nooit de ene dag kleiner is dan de andere. Zij weet hoe ze met me moet omgaan en probeert me altijd gerust te stellen als ik kom."

Coenen leert patiënten hun angst als niet reëel te herkennen en lichamelijke klachten anders te interpreteren. "Ik adviseer ze een dagboek bij te houden over de lichamelijke klachten en de gedachten daarbij. Daarnaast moeten patiënten bewust wél lezen over ziektes op internet en tv-programma's daarover bekijken, hoe tegenstrijdig dat ook klinkt. De bedoeling is dat ze op een normale manier naar ziektes leren te kijken. Ik heb een patiënt die met de therapie stopte, omdat het haar te veel werd. Maar ik behandel ook iemand die juist baat heeft bij deze methode."

Coenen raadt daarnaast zelfhulpwijzer.nl aan. "Online trainingen en zelfhulpcursussen blijken bij mensen met angststoornissen doorgaans goed te werken."

Mensen met hypochondrie zijn volgens Coenen niet de makkelijkste patiënten, omdat ze zich moeilijk gerust laten stellen. Het kost dan ook veel tijd om ze het vertrouwen in hun eigen lichaam terug te geven. "Maar als dat lukt, kun je wel degelijk succes boeken en ze helpen hun angst te verminderen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden