Plus

Het Schip blijft na restauratie een prachtig staaltje architectuur

Woningbouwcorporatie Eigen Haard heeft het beroemde complex Het Schip gemoderniseerd. Weg tocht en kou. Wat blijft, is een prachtig staaltje architectuur.

Jaap Huisman
De woningen uit begin 1900 in de Zaanstraat zijn gerestaureerd en bijna allemaal energieneutraal geworden Beeld Mo Barends
De woningen uit begin 1900 in de Zaanstraat zijn gerestaureerd en bijna allemaal energieneutraal gewordenBeeld Mo Barends

De bewoners van de gerestaureerde woningen aan de Zaanstraat mogen per 1 mei hun huis weer in. Een mezenfamilie vliegt, zonder zich iets aan te trekken van bouwvakkers en steigers, af en aan naar hun nest achter een gemetseld rooster in de buitenmuur. Dat kan nu, want erachter zit een voorzetwand die de woning weliswaar een halve meter kleiner heeft gemaakt, maar ook comfortabeler.

Dat was de voornaamste reden van woningcorporatie Eigen Haard om het beroemde complex van Michel de Klerk, Het Schip (gebouwd tussen 1917 en 1919), onder handen te nemen. Tocht en vocht maakten het leven in de kleine woningen (rond de 46 vierkante meter) weinig comfortabel.

Energieneutraal
Dat is radicaal veranderd: de terugkerende bewoners (35 van de 81) en de nieuwe bewoners krijgen de beschikking over een vrijwel energieneutraal huis, dankzij imposante gemeenschappelijke geisers plus zonnepanelen op het dak. In de woning zelf is er daarom geen radiator. In plaats daarvan vloerverwarming en dubbel glas in de ramen, en dus de (door mezen zo geliefde) verbrede buitenmuur.

De laatste verbouwing dateert uit 1976. Toen zijn oorspronkelijke interieurs in de afvalcontainer beland, maar gelukkig vond Eigen Haard een authentieke binnenvoordeur terug met een karakteristiek U-vormig raam met een spijl in het midden. Die is nu gereconstrueerd en teruggezet.

In het huis is de keuken iets kleiner geworden en de badkamer iets groter, zodat daar een wasmachine kon worden bijgeplaatst. Terrazzovloer uiteraard en een schuifdeur naar de slaapkamer om ruimte te besparen. Elke centimeter telt in zo'n Amsterdamse Schoolwoning.

Zaans groen
De kozijnen hebben de oorspronkelijke zandkleur gekregen, het schuurtje en de schuttingen zijn Zaans groen. We bevinden ons immers in de Zaanstraat, waar een eeuw geleden arbeiders uit de Zaanstreek neerstreken voor het werk in de naburige Houthavens.

Typisch Amsterdamse School zijn de paraboolvormige ramen en de vensters in de vorm van verstilde windvaantjes. En dat allemaal bedoeld om de gevel plasticiteit te verlenen en om het idee van een schip op te roepen.

Enig moralisme was de woningcorporatie niet vreemd. Die gaf De Klerk de opdracht de vensters aan de straatkant zo hoog in te monteren dat de bewoonster niet naar buiten kon leunen, kussentje onder de boezem. Dat kun je, ook na een grondige restauratie en reconstructie, niet bijstellen. Het gevolg is dat de woonkamer aan ruimtelijkheid inboet.

De laatste verbouwing dateert uit 1976, toen zijn oorspronkelijke interieurs in de afvalcontainer beland Beeld Mo Barends
De laatste verbouwing dateert uit 1976, toen zijn oorspronkelijke interieurs in de afvalcontainer belandBeeld Mo Barends

De plattegronden van de woningen aan de Zaanstraat komen met elkaar overeen. Aanvankelijk telde Het Schip - zo genoemd omdat de vorm van het hele blok lijkt op de vorm van een schip - 102 woningen in 19 verschillende types.

Gemeenschapszin
In andere delen, bij het torentje en het postkantoor, is de plattegrond veel complexer: vandaar dat Eigen Haard al in een eerder stadium daar woningen heeft samengevoegd.

We krijgen bij de preview de meest praktische woning te zien. De jong gestorven De Klerk werd ondanks kritiek op de vormwil in zijn architectuur geprezen voor het feit dat hij 'arbeiders esthetiek had bijgebracht' in een omgeving die 'voor kinderen geen droombeeld maar werkelijkheid was.'

Gemeenschapszin, ook zoiets. Achter de huizen ligt een verenigingsgebouwtje dat, gezien het gebogen dak en het siermetselwerk, gerust een sculptuur genoemd kan worden.

Moralisme
We mogen trots zijn op dit prachtige erfstuk van sociale woningbouw, want het aanbod betaalbare woningen staat immers onder druk. Het Schip is, terwijl een deel in gebruik is als museum, een lichtend voorbeeld voor bestuurders en corporaties, een voorbeeld van wat men vroeger 'volksopvoeding' zou noemen. Het is belangrijk dat de bewoners zich betrokken voelen bij hun buurt en woning. Is dat het geval, dan zijn de bewoners ook eerder geneigd hun huis goed te onderhouden.

De projectleider van Eigen Haard is zich ervan bewust dat de nieuwe bewoners het interieur van de huisjes (dat aan bepaalde richtlijnen voldoet) gaan veranderen. Maar als ze weggaan zullen ze het toch in semi-oorspronkelijke staat moeten achterlaten. Moralisme is immers van alle tijden.

We mogen trots zijn op dit prachtige erfstuk van sociale woningbouw Beeld Mo Barends
We mogen trots zijn op dit prachtige erfstuk van sociale woningbouwBeeld Mo Barends
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden