Deadline

Het moeilijke: verdriet van anderen gaat erover dat ze jou moeten missen

Albert de Lange (57, @deAlbertLange), bijna dertig jaar redacteur bij Het Parool, is 'uitbehandeld'. Hij bericht de komende tijd, ongewis hoe lang, over zijn aangekondigde dood.

Albert de LangeBeeld Het Parool

Een vrij delicate kwestie waarmee ik mezelf heb opgezadeld, maar er is vraag naar: waar blijven de emoties? Mijn lichtvoetige houding en toon - afstandelijk, luchtig of ironisch hoor ik ook wel - passen niet goed in het verwachtingspatroon dat bestaat rond mensen die te horen hebben gekregen dat de dagen geteld zijn. Eerst vindt men het prettig, daarna volgt toch aarzeling - je mag niet al te opgewekt zijn.

Vrienden en bekenden die ik enige tijd niet heb gezien, nemen mij uitvoerig op, je wordt gemonsterd. Meestal leidt dat tot opluchting, aan mij valt weinig te zien, en als de stemming dan ook nog goed is, glijdt er helemaal een last van schouders.

Ik zie dat eerlijk gezegd ook als mijn verantwoordelijkheid tegenover de naaste en minder naaste omgeving. Je wilt mensen niet belasten met treurnis en verdriet, iedereen wordt daar doodongelukkig van, en je krijgt het bovendien zelf terug. Wie gaat zitten lijden, ontmoet meewarigheid en clichés en zakt er nog verder in. (Wat de zaak ook postuum beslist geen goed doet.)

Maar daarmee veroorzaak je kennelijk een geloofwaardigheidsprobleem: leeft hij eraan voorbij? Houdt hij zich stoer? Is hij bang om erover te praten? Is hij gevoelsarm? Aan het verdringen? Dat zijn lastig te beantwoorden vragen: een eenvoudige ontkenning is immers een glasheldere bevestiging.

Een goede vriend waarschuwde me, op basis van zijn eigen ervaringen, tegen een 'laconieke' houding. Met een te sterk niets-aan-de-handgedrag snijd je het verdriet van je directe omgeving de pas af. Ze voelen (krijgen) daar geen ruimte voor, dat kan zich omzetten in boosheid. Hij heeft me wel aan het denken gezet en inmiddels ook wel wat herkenning gebracht, punt van zorg. (Met als specifiek bijkomend probleem voor ons: als je ermee publiek gaat, wordt de intimiteit bedreigd.)

Ik probeer het kalm en rationeel te benaderen. René Gude, die ik als vaderlandse denker overschat vond, maar die nu een indrukwekkende grootsheid etaleert als terminaal patiënt, heeft me een afvinklijstje geleverd, waarin mijn al bestaande ratio goed past.

Rond het aanstaande sterven, zegt hij, spelen drie emoties: woede, angst en verdriet. Kwaad ben ik niet, ik zou niet weten op wie of wat. De verontwaardigde vraag 'Waarom ik?' staat mijlenver van me af en is in wezen pervers: laat iemand anders maar sterven.

Angst voor de dood heb ik evenmin. Het gebrek eraan heb ik, soms wellicht prematuur, in diverse stadia van mijn leven gedeeld met vertrouwde mensen, die me er nu aan herinneren dat ik het altijd al gezegd heb. Ik geloof overigens niet dat het een signaal is van persoonlijke moed: wie met een ontwikkelde doodsangst leeft, heeft een moeilijk of zeer saai bestaan. Dat is nooit mijn plan geweest.

Al begrijp ik natuurlijk heel best dat je de dood vreest als je jonge kinderen hebt of bang bent dat je partner het niet redt.

Blijft over verdriet. Dat wil ik graag klein houden, of althans in kleine kring. Het moeilijke: het verdriet van anderen gaat erover dat ze jou moeten missen. Hoe treed je dat tegemoet? Niet door te zeggen dat dat inderdaad verschrikkelijk is. En dan ben je dus al snel weer in de buurt bij: rustig jongens, kalm, ik hou van jullie, laten we er nog iets moois van maken.

Maar goed, ik heb er weinig ervaring mee, dat sterven. Ik leer.

Woensdag: Interne mededelingen.


Wil je reageren op deze column? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen of mail naar a.delange@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden