Het is overvol in de Demjanjuk Sammelzone

John Demjanjuk na de eerste zittingsdag. Foto AP Beeld
John Demjanjuk na de eerste zittingsdag. Foto AP

Hij staat terecht als dader, maar is slachtoffer. Die gedaanteverwisseling probeert John Demjanjuk, beweerd kampbewaker in Sobibor, te ondergaan. De eerste stappen van de verdachte 89-jarige en zijn verdediging op het pad van slachtoffer waren maandag te zien.

's Ochtends zat hij nog in een rolstoel voor de eerste sessie van anderhalf uur. Een paar uur later is de opkomst van John Demjanjuk voor de rechtbank van München nog dramatischer. Hij wordt door twee ambulancemedewerkers met fluorescerende vesten op een draagbaar de rechtszaal ingereden.

Af en toe beweegt er een bleke hand boven de blauwe en witte dekens. Die beweging is maar goed ook, anders zou men kunnen denken dat er een stoffelijk overschot onder de lakens ligt. Hij heeft zijn rug naar het publiek gekeerd en is zo volledig incommunicado. Misschien dat een beveiligingsman van de rechtbank die niet van zijn zijde wijkt, nog contact met hem heeft.

Pas na enige tijd vraagt een van de advocaten van de medeaanklagers of dit vertoon acceptabel is. Kan de verdachte niet op zijn minst rechtop worden gezet, zodat zichtbaar is wie op die stretcher ligt? Na deze interventie wordt Demjanjuk afgevoerd om twintig minuten later terug te worden gebracht. Hij heeft een injectie tegen de pijn gekregen, en nu is in elk geval zijn gezicht, onder zijn basketbalpetje, weer zichtbaar.

Ook vanmorgen, op de tweede procesdag, komt Demjanjuk op zijn brancard. Hij praat zelfs, tegen zijn tolk, maar het is voor anderen onverstaanbaar. Ook slaat hij met regelmaat kruisfiguren.

Het is duidelijk: verdediging en verdachte hebben een dubbel offensief tegen de rechtszaak geopend. Het doel: Demjanjuk als slachtoffer bestempelen.

Zijn advocaat Ulrich Busch doet dat in een uitvoerig pleidooi waarbij hij de Duitse rechtspraak tegen oorlogsmisdadigers in de beklaagdenbank plaatst.

De bijdrage van de verdachte is pretenderen dat hij ernstig ziek is. De indruk moet worden gewekt dat een bedlegerige, oude man aan een onmenselijke behandeling wordt onderworpen. Spreken doet hij niet in het openbaar. Het enige wat het publiek van hem te horen krijgt zijn een paar kreunen. ''Poh-hoho,'' stoot hij uit als hij wordt verplaatst.

Hij houdt wel een onderonsje met zijn advocaat en volgens sommigen veerde hij op aan het eind van de ochtendsessie. Maar de rest van de tijd doet hij alsof hij de omgeving hem niet interesseert. Hij houdt zijn ogen bijna de hele tijd gesloten. De ruim twintig medeaanklagers krijgen niet de gelegenheid hem in de ogen kijken, iets wat sommigen graag hadden gewild. ''Dat was een beetje teleurstellend,'' zegt Rudie Cortissos aan het eind van de dag. Hij gelooft, net als velen, niet in de act van Demjanjuk. ''Het is beter toneel dan in de schouwburg.''

De verdachte lijkt nauwelijks te luisteren naar de Oekraïense tolk. Maar dat klopt niet, zegt één van de advocaten van de medeaanklagers. ''Hij houdt zijn ogen gesloten omdat hij dat gewend is als hij ligt. De houding van Demjanjuk stemt niet overeen met het oordeel van twee artsen en een psychiater. Uitvoerig gaan ze in op zijn gezondheidstoestand, met een catalogus. Een internist vertelt alles en meer dan we willen over van diens rode bloedlichaampjes.

De grijsaard heeft allerlei kwalen, maar het meeste last heeft hij van zijn rug, wat het hem moeilijk maakt te zitten. Advocaat Busch probeert aan te tonen dat zijn cliënt verward is, of chemotherapie nodig heeft. Alles beter dan hier terecht­staan - of moeten we zeggen liggen?
De artsen hebben er geen oren naar. Demjanjuk is best een prettige patiënt, kan prima met de artsen spreken en is volledig in staat het proces te volgen.

Busch heeft maandag ook een andere verdedigingslinie betrokken. Hij meent dat de Duitse justitie zijn cliënt niet mag vervolgen. Hij haalt allerlei zaken aan waarin hoger geplaatste verantwoordelijken voor de Jodenvervolging vrijuit gingen. Hoe kan iemand schuldig zijn door het volgen van een bevel als diegene die het bevel gaf, vrijuit ging?
Hij schrikt er zelfs niet voor terug om overlevende Thomas Blatt, die in de rechtbank aanwezig is, in zijn pleidooi te betrekken. De Travniki, handlangers van de nazi's, werden onder Russische krijgsgevangen geworven. En die krijgsgevangenen wachtten een bijna zekere dood, net als Joden. En de Joden die de kampen hebben overleefd, zoals Blatt, hebben ook diensten voor de Duitsers verricht. Als Demjanjuk wordt vervolgd, dan ook Blatt, aldus Busch. Er gaat een afkeurend geroezemoes door de zaal.

Cornelius Nestler, één van de zes advocaten van de medeaanklagers, reageert kort en krachtig. ''De Travniki hadden goed te eten, kregen verlof, verrijkten zichzelf en vermoordden mensen. Dat deden de Joden niet.'' (ADDIE SCHULTE)

Steeds klinkt gekerm: 'Poh hoho'
Op maandagochtend bevonden tweehonderd journalisten en belangstellenden zich opeens in de Demjanjuk Sammelzone, pal voor de rechtbank in München. Een politieman in uniform plakte gisterochtend geplastificeerde A4'tjes met die tekst op dranghekken waarachter vanaf half vijf 's ochtends de eerste wachtenden zich hadden opgesteld.

Na urenlang wachten kregen de bezoekers van de rechtbank er genoeg van. Er kwam 'een resolutie' waarin scherp protest werd aangetekend tegen het onprofessionele handelen van de Duitse justitie. Ook nabestaanden bevonden zich onder de wachtenden. Van de overvloedig aanwezige politie wist niemand te vertellen wat precies zou gaan gebeuren, en wanneer. Op deze manier werd het vooroordeel dat Duitsers altijd goed georganiseerd en punctueel zijn, effectief de nek omgedraaid.

Om negen uur werden de deuren van de rechtbank eindelijk geopend, waarop een stroom van journalisten zich naar voren bewoog. Daarna volgden nog intensieve veiligheidscontroles. Het leverde het proces een uur vertraging op. President van de rechtbank Ralph Alt zegt dat de duur van de toelatingsprocedure is onderschat.

De van oorlogsmisdaden verdachte John Demjanjuk wordt na de eerste zittingsdag de zaal in München uitgereden. Ook vandaag arriveerde hij per brancard. Foto EPA Beeld
De van oorlogsmisdaden verdachte John Demjanjuk wordt na de eerste zittingsdag de zaal in München uitgereden. Ook vandaag arriveerde hij per brancard. Foto EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden