Plus

'Het is niet irrationeel om peilingen als informatie te zien'

Peilingen kunnen er hopeloos naast zitten, maar ze zijn een uitstekend middel om mensen bij de verkiezingen te betrekken, zegt onderzoeker Sjoerd Stolwijk.

Onderzoeker Sjoerd StolwijkBeeld Mats van Soolingen

Opiniepeilingen zijn goed voor de democratie. Ze wekken interesse voor de verkiezingen en zorgen voor meningsvorming. De angst dat kiezers blindelings achter de peilingen aanlopen en zonder nadenken op de schijnbare 'winnaar' stemmen, is, wat communicatiewetenschapper Sjoerd Stolwijk (35) betreft, ongegrond.

Stolwijk, die donderdag zijn proefschrift aan de Universiteit van Amsterdam verdedigde, ­onderzocht het effect van peilingen op de ­berichtgeving in de media en op de gevoelens en meningen van de kiezers. Hij keek naar de Duitse federale verkiezing van 2013 en de Europese verkiezingen in Nederland in 2014.

Timing
De timing van zijn promotie, vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen, is een gelukkig toeval, zegt hij. Het sleutelwoord in zijn verhaal is emotie. Als 'uw' partij in de peilingen stijgt, bent u misschien enthousiast, trots en hoopvol. Keldert de partij in de polls, dan ervaart u eerder gevoelens van angst, woede of afgunst, ontdekte Stolwijk. Maar dat emoties een weloverwogen mening in de weg staan, ziet hij als een misverstand.

Stolwijk: "Zowel positieve als negatieve emoties werken activerend. Mensen gaan op zoek naar meer informatie. Degenen die enthousiast zijn over hun partij, vinden meer argumenten voor hun positieve mening. Maar aanhangers van de 'verliezende' partij stellen hun mening ter discussie en komen soms tot de conclusie dat ze anders willen stemmen. Of ze raken nog meer van hun oorspronkelijk mening overtuigd."

Een mooie bonus is dat kiezers dankzij de ­peilingen vaker met hun omgeving in debat gaan. Ook blijkt uit zijn onderzoek dat kiezers op de lange termijn meer geïnteresseerd raken in de campagne. Peilingen zijn volgens Stolwijk dan ook een uitstekend middel om jongeren voor de verkiezingen te enthousiasmeren.

Beter?
Of peilingen tot gevolg hebben dat mensen daadwerkelijk beter nadenken over hun keuze, vindt Stolwijk een irrelevante vraag: "Wat is ­'beter'? Er wordt weleens gesuggereerd dat de verkiezing van populistische partijen niet goed zou zijn omdat ze onheuse argumenten gebruiken. Daar zit een waardeoordeel in besloten. Kiezers moeten zelf bepalen wat ze relevante ­informatie vinden."

Ook wuift hij zorgen over na-aapgedrag weg. "Misschien doen partijen die in de peilingen stijgen iets goed. Het is niet irrationeel om peilingen als informatie te zien. Kijk naar Weekend miljonairs. Als een vraag aan het publiek wordt voorgelegd, geven ze meestal het juiste antwoord. Maar je bent wel kwetsbaar als je altijd ­alleen op de mening van je omgeving afgaat."

"Als de stand in de peilingen de enige reden zou zijn om op een partij te stemmen, is dat problematisch," zegt Stolwijk. "Maar dat blijkt niet het geval. De berichtgeving over peilingen bepaalt maar voor een paar procent de kans dat iemand op een partij stemt. Kiezers laten zich niet zomaar sturen. Peilingen leveren een nuttige bijdrage aan de democratie, maar niet meer dan dat."

Bandwagon-effect
In enkele gevallen kunnen peilingen een 'escalerend' effect hebben, zegt Stolwijk. Een partij stijgt in de peilingen, journalisten beschrijven waarom het goed gaat met die partij, mensen gaan erover praten, de peilingen stijgen verder: het zogenaamde bandwagon-effect. De opmars van de PvdA in de aanloop naar de verkiezingen van 2012 geldt als zo'n uitzondering, zegt ­Stolwijk.

"Journalisten reageerden positief op de stijging in de peilingen omdat er een positief verhaal over Diederik Samsom te vertellen viel. Hij deed het goed in de verkiezingsdebatten, mensen vonden hem een sympathieke man en de PvdA kwam van ver."

Maar in het algemeen veranderen mensen niet snel van mening, stelt Stolwijk. "De beste voorspeller voor wat jij vandaag zou stemmen, is wat je gisteren wilde stemmen. Het komt niet vaak voor dat mensen een enorme stap maken in hun kiesgedrag, ­bijvoorbeeld van GroenLinks naar de VVD."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden