Plus

'Het is hier nog geen Mexico, maar we moeten alert zijn'

Hoogleraar bestuurskunde Pieter Tops ziet hoe de internationale drugshandel de maatschappij ontwricht. In de politie, maar vooral ook in justitie en de rechtspraak moet flink worden geïnvesteerd. 'Met het geld komen ook jaloezie en geweld.'

In Brabant en Limburg wordt geregeld xtc-afval gedumpt, maar hier ook in Culemborg Beeld Michiel van den Berg

Als hoogleraar bestuurskunde hield Pieter Tops (1956) zich bezig met 'keurige vraagstukken zoals de kwaliteit van de democratie', maar rond 2012 stortte hij zich vol in de wereld van de georganiseerde misdaad.

Inmiddels is hij dé expert die aanwijst hoe de internationale drugshandel de maatschappij ontwricht. Op een door de Nederlandse politie en de Amerikaanse Drug Enforcement Agency (DEA) georganiseerde conferentie doet hij morgen zijn alarmerende verhaal.

De aan de Tilburg University en de Politieacademie verbonden Tops werd geprikkeld door onderzoek waaruit bleek dat in Tilburg jaarlijks zo'n 800 miljoen euro werd omgezet in de hennepteelt. "Eerst denk je: dit kán niet, maar het bleek alleszins plausibel."

Tops dook diep in de wijken. Een bekende Tilburgse crimineel liet trots zijn sportschooltje zien, 'om de kinderen wat normen en waarden bij te brengen'. De moeders waren er blij mee.

Pilletjes
"Ik zag gaandeweg twee dingen. Eén: wat gaat er enorm veel geld in die wereld om. Twee: de georganiseerde misdaad blijkt op allerlei manieren sociaal ingebed," zegt Tops.

"Er is geen harde lijn tussen onder- en bovenwereld. Het gaat van wegkijken tot een graantje meepikken tot het verlenen van hand- en spandiensten tot crimineel zijn, en alle varianten daartussen."

Op zijn 'ontdekkingstocht', waarin hij met Volkskrantjournalist Jan Tromp het boek De Achterkant van Nederland schreef, zag hij 'de ongelooflijke omvang' van de Nederlandse drugsmarkt. "Die miljardenbusiness die de hennepteelt moet zijn. De synthetische drugs, zoals xtc, waarvan Nederland de enige producent is ter wereld. Een pilletje van twee dubbeltjes levert in Australië 25 dollar op."

Behalve in die twee 'productiemarkten' is Nederland een belangrijke schakel in de in- en doorvoer van cocaïne. "In de haven van Rotterdam is vorig jaar 4800 kilo in beslag genomen en in Antwerpen 40.000 kilo. Dat is het deel dat is gepakt. De straatwaarde van een kilo ligt na versnijding rond de 50.000 euro. Je moet je steeds in je arm knijpen als je de onwaarschijnlijke bedragen voor je ziet die in die wereld omgaan."

Te lage straffen
Tops had twee vragen. Waarom Nederland? Wat doet dit met onze samenleving? "Alles wat Nederland interessant maakt voor de legale economie, maakt ons interessant voor de illegale economie. We zijn de toegangspoort tot Europa met een uitstekende infrastructuur en een stevige handelsmentaliteit. Er zijn wel wát morele scrupules, maar de koopman wint het toch vaak van de dominee."

800

In de hennepteelt in Tilburg gaat 800 miljoen euro om.

Het vrije verkeer van goederen en personen in Europa is natuurlijk interessant voor criminelen.

"Plus de strafmaat. De straffen voor drugshandel gaan wat omhoog, maar ze zijn nog steeds relatief laag. Dan wordt zes jaar geëist, vier jaar opgelegd en zit je de facto tweeënhalf jaar in een gevangenisregime dat buitenlanders niet als heel belastend ervaren."

De tolerante houding ten opzichte van drugs speelt mee. "Het is bijvoorbeeld die Marokkaanse drugsrunners in Amsterdam euvel te duiden, maar waar runnen ze eigenlijk naartoe? Naar de toeristen in de binnenstad en de zakenlieden op de Zuidas. Niemand is daardoor verontwaardigd."

Pas na grote buitenlandse druk trad Nederland in het recente verleden steviger op, maar de strengheid verslapte snel. "Nu zeggen burgemeesters: 'Dit moet stoppen, onze samenleving staat onder druk.' Politie, justitie, belastingdienst, gemeenten en in toenemende mate het bedrijfsleven werken beter samen, hoe ingewikkeld ook."

'Logistieke nachtmerrie'
Tops vindt het lang niet genoeg. "Onder druk ontstaat wel wat, maar behalve de politie moeten vooral het Openbaar Ministerie en de rechtspraak worden versterkt. Een officier van justitie noemt het strafrecht in ons boek 'een logistieke nachtmerrie', en met recht. Processen worden eindeloos getraineerd."

De 100 miljoen euro die de regering stopt in een fonds tegen de ontwrichtende werking van de georganiseerde misdaad, vindt Tops 'nog steeds mager'. "Maar goed, de minister sluit een vervolg niet uit, laten we dat zien als een politieke toezegging."

25

In Australië kun je xtc-pillen slijten voor 25 dollar per stuk die je hier voor twee dubbeltjes kunt vervaardigen.

De hoogleraar ziet in Nederland geen 'massieve corruptie' en nauwelijks criminele infiltratie in de politiek. "Als mensen zeggen dat het hier nog steeds geen Mexico is, is dat waar, maar we moeten alert zijn."

In 2016 vielen 235 doden door drugsgebruik. "Dat heeft weinig aandacht gekregen, terwijl het meer doden zijn dan door moorden."

Tops vreest de 'sociale en economische aantrekkelijkheid' van de drugshandel. "In sommige volksbuurten, waar men altijd al uitblonk in het overleven in de marge, heeft men zich vanaf de jaren tachtig verbonden met de opkomende drugswereld. Op enig moment had zowat iedereen een hennepkwekerijtje. Maar met het geld kwamen ook de jaloezie en het geweld. Het heeft een prijs."

Onzichtbare uitwassen
Pas vanaf 2005 trad de overheid echt op tegen de kampers die posities hadden opgebouwd in de drugswereld, de motorclubs en sommige etnische groepen. "Nu zie je boeren, vissers, middenstanders, voetbalsupporters en scholieren voor wie de drugsscene interessant is."

50.000

In de Antwerpse haven is vorig jaar 40.000 kilo onderschept, in Rotterdam 4800 kilo. De straatwaarde van cocaïne is 50.000 euro per kilo.

'Het probleem in een notendop': "Waarom zou je netjes naar school gaan en voor 3 euro per uur vakken vullen als je buurjongens tot laat in bed liggen en in grote auto's rijden?"

De 'naargeestige, gewelddadige kant' van de drugswereld wordt zichtbaarder, met de laatste jaren zeker dertig liquidaties in de Amsterdamse en Utrechtse onderwereld en eenzelfde aantal in Brabant; plus onzichtbaardere uitwassen zoals onderlinge ontvoeringen. "Door de enorme belangen hou je conflicten over wie de baas is. Soms werken gebrekkig leiderschap en wispelturigheid geweld in de hand."

Tops 'schudt een oplossing niet uit zijn mouw' voor iets dat 'in veertig, vijftig jaar is ontstaan'. "De beweging van onderop is beloftevol. Een nieuwe moraliteit: 'Dit mag niet.' Verder moet het van versterking van het justitiële systeem komen en moet opnieuw fors in zwakke wijken worden geïnvesteerd."

Waar lokaal beter wordt samengewerkt, moet de nationale overheid ook 'een tandje bijzetten'. "Justitie, Binnenlandse Zaken, Financiën, Volksgezondheid, Buitenlandse Zaken: allemaal hebben ze verschillende stemmen en belangen, maar het belang van het terugdringen van de criminele wereld staat niet bij iedereen helder genoeg op het netvlies."

3

Dus waarom zou je voor 3 euro per uur vakken vullen als je elke dag tot laat in je bed kunt blijven liggen en in dure auto’ s kunt rijden?

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden