Plus

Het groen verdwijnt uit de Amsterdamse binnentuinen

Een boom in de tuin of gras op het dak is goud waard, maar veel groen verdwijnt voor bebouwing. Ralph Stuyver ziet met lede ogen aan hoe zijn Oud-West steeds meer wordt volgebouwd.

Johannapark, 800 vierkante meter nabij het Vondelpark. Beeld Jesper Boot

Aan de overkant van zijn huis aan de drukke Overtoom loopt onderzoeker Ralph Stuyver (53) een steegje in. Een kennis doet een poort open. Het kronkelige paadje leidt naar een open ruimte, het Johannapark.

We staan in een prachtig onderhouden tuin van achthonderd vierkante meter, met ligusters, tulpen, maar ook moestuinen met bonen en sla. Het is de voormalige stadskwekerij bij het Vondelpark, een oase van groen en rust midden in de stad, onderhouden door omwonenden.

Schokkend
"Zo hoort het," zegt Stuyver. "Aan de voorkant raast de stad. Daar schieten auto's, trams en drommen fietsers voorbij, en aan de achterkant zijn er tuinen en groene terrassen waar je als stedeling op adem kunt komen." Amsterdam telt nog behoorlijk wat grote tuinen, zegt Stuyver tijdens een wandeling door Oud-West. Zijn wijk kent er al bijna dertig, vooral op binnenterreinen van gesloten bouwblokken. Maar er gaat ook veel verloren.

Per saldo is het groen op de 135 binnenterreinen van Oud-West - het dichtst bevolkte stuk van de stad - op zijn retour. "Ik heb dat eerst privé bijgehouden," zegt hij. "In 2016 werd ik ingehuurd door het stadsdeel voor een onderzoek naar de 'verstening' van binnenterreinen in de Bellamybuurt." Hij bekeek welke ruimten volgens oude kaarten en bestemmingsplannen tuinen of gras moesten zijn en vergeleek dat met de werkelijke situatie.

"De uitkomsten zijn schokkend," zegt Stuyver. "In 2005 bleek dat 37 procent van het groen was opgeofferd aan steen en in 2015 was dat opgelopen tot 56 procent. Ik verwacht dat in 2025 driekwart van de binnenterreinen in de Bellamybuurt bestaat uit bebouwde of betegelde grond."

Geen beleid
Stuyver kwam er in 2004 al achter dat Oud-West geen beleid heeft voor groen in binnenterreinen en dat bouwsels illegaal waren neergezet. Het waren er duizend. Driehonderd daarvan besloegen het hele binnenterrein. Omdat het er zo veel waren, besloot het stadsdeel ze te legaliseren. "Slecht gedrag wordt beloond! Nog steeds."

Een woordvoerder van het stadsdeel is ook bezorgd en wijst op recente projecten om groen terug te brengen. "We vervangen nu 10.000 stoeptegels in binnenterreinen door gras, planten en struiken."

Tijdens de wandeling wil Stuyver én de schoonheid van groen tonen, én laten zien wat er gebeurt als het wordt vervangen door steen. Goedkeurend wijst hij op de groene daken van de woonarken aan de Da Costakade.

Groene pareltjes
Dan stopt hij bij een lichtblauwe poort aan de Tweede Kostverlorenvaart, d
ie toevallig opengaat omdat twee tuinmannen er met de kruiwagen doorheen moeten. Binnen draait de tijd een eeuw terug. Een prachtig onderhouden siertuin ligt erachter. "Dit zijn groene pareltjes."

Het lijkt zo goed gesteld met het groen in West. Maar dan slaat Stuyver de Bellamystraat in en wijst hij op een gapend gat waar eens op de nummers 74, 76 en 78 de panden van de smederij van Meister stonden.

"Het stadsdeel wil het karakter van de buurt met kleine industriële bedrijfjes behouden," zegt Stuyver. "In de praktijk lukt het niet. De eigenaar kreeg toestemming om het oude pand van Meister te slopen, de bebouwing te vergroten en een deel van het binnenterrein af te snoepen. Onder druk van bewoners is dat laatste teruggedraaid, maar de nieuwbouw is groter en met kelders."

Eentonig
Een paar straten verder komen we bij de boek- en steendrukkerij uit 1914, die doorloopt van de Jan Hanzenstraat 37 naar de Wenslauerstraat 16, tegenwoordig een bedrijfsverzamelgebouw met ateliers. De binnenplaats is sinds jaar en dag volgebouwd met bedrijfspanden.

Na een stukje lopen komen we bij de oude Ten Kateschool, met aan de zijkant een 'opening' van twee panden breed in de bebouwing. Dat wil men bebouwen, er worden parkeerplaatsen gemaakt en de binnentuinen worden kleiner.

Ralph Stuyver Beeld Jesper Boot

"Ja, het wordt eentonig," zegt buurtbewoonster Nel Bannier, terwijl ze uit haar hoofd de ­bebouwde binnenterreinen in haar buurt opsomt. "De polderhuisjes aan de Jan Hanzenstraat 113-115-117, een bouwlaag met een kap, waar vijf bouwlagen met uitbouwen moeten ­komen. De Olympia Bioscoop in de Bellamystraat, waar bedrijfsruimten worden vervangen door woningen - ja, alles groter, ten koste van tuin."

Niet tegen bouwen
Het verhaal is steeds hetzelfde. Stuyver noemt ook nog City Hub aan de Bellamystraat 3, waar een garage was en waar een stuk bijkwam voor het hotel, en bedrijfsruimte van Casper Flick (chocolaatjes), thans een broedplaats.
Ook daar werd binnenterrein bebouwd; het is nu vol.

Dan zegt Stuyver: "Ik ben niet tegen bouwen. Maar er mag niet te veel groen verdwijnen. Het is bouwen, verstenen, betegelen. Iedereen die op zijn computer Google Maps instelt op satelliet kan straat voor straat bekijken wat verloren is. Maar ga eens met mooi weer onder een boom zitten. Verhuis daarna naar een zwart bitumen dak en voel de hitte."

Hij haalt even adem en zegt dan: "Zullen we tot slot nog één mooie paradijselijke tuin be­kijken?"

Ralph Stuyver
De socioloog, innovatieadviseur en geregistreerd uitvinder werd in 2003 geconfronteerd met het verdwijnen van grote bomen uit zijn achtertuin aan de Overtoom, toen de supermarkt op de begane grond uitbreidde. Stuyver werd daarna actief bij Bewonersvereniging Overtoom. Aanleiding was de herprofilering van de straat begin 2000, waarbij grote oude bomen werden vervangen door jonge.

Open Tuinendag West
De meest bijzondere pluktuinen, geurige bloementuinen en siertuinen van Oud-West en De Baarsjes zijn op 9 juni tijdens Open Tuinendag te bezoeken. West doet voor het eerst mee, met meer dan 25 tuinen.

Een greep uit het aanbod: Johannapark, de oude stadskwekerij bij het Vondelpark, de strakke Lutherhof met gras rond 66 woningen bij het Staringplein, Het Eetbare Plantsoen met tuinen in de Borgerstraatbuurt, het dichtst bevolkte deel, daktuin De Wending met privé- en gemeenschappelijke tuinen bij het Witte de Withplein, en de moestuinbakken van Moestuin Curaçaostraat. www.opentuinenwest.nl

Wat doet groen voor bewoners?
Groen geeft meer waarde aan woningen en bedrijven. Uitzicht op groen wordt door makelaars opgenomen in hun beschrijvingen. De levensduur van daken met groen wordt verlengd. Het isoleert en verlaagt daarmee energiekosten, en matigt geluidsoverlast.

- Tuinen en groene daken nemen water op en vergroten de waterberging van gemeenten. Bomen kunnen tot 2500 liter water vasthouden. Tuinen filteren regenwater, dat daardoor schoner de gronden, riolen en rivieren instroomt.
- Groen leidt tot minder gezondheidsklachten, met name minder astma, en het stimuleert beweging. Mensen raken minder snel vermoeid, geïrriteerd of gestrest.
- Gezamenlijke binnentuinen zorgen voor buurtcontact, wat leidt tot waakzaamheid en veiligheid.
- Het leefmilieu wordt beter door groen. De lucht wordt schoner, het zuurstofgehalte stijgt. De temperatuur in een groene ­omgeving kan tot 7 graden lager liggen dan in een versteend ­gebied.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden