Plus

'Het duaal management is nog niet helemaal uitgekristalliseerd'

Joop Swieringa (71), gepensioneerd organisatieadviseur, doet een oproep om een einde te maken aan managementtaal - in zijn ogen een hoop gebakken lucht. Hij schreef het op in 'Inburgeringscursus voor managers'.

Beeld ANP

'Ik hoor wat je zegt, maar je moet nu doorpakken, de stip aan de horizon ontbreekt. Alle neuzen moeten dezelfde kant op. Dan nu, wil er iemand een plasje doen over de hands on-mentaliteit 2.0?'

Zomaar een voorbeeld van managementtaal. 'Ingrijpend radicaal transformeren op alle fronten' en 'marktconforme condities' zijn er nog eens twee. Uitspraken van Blokkertopman Rob Heesen, die hij meerdere malen deed in het veelbesproken interview met NOS op 3. Het ging al snel door voor 'een Blokkertje doen'.

"Het is wel gek eigenlijk hè," zegt Joop Swieringa, organisatieadviseur in ruste en bekend van de boeken Gedoe komt er toch en In plaats van reorganiseren. "Managers komen een bedrijf binnen en gelijk praten ze anders."

Voor iedereen die zich ooit afvraagt wat zijn manager nou eigenlijk bedoelt, schreef hij zijn nieuwste boek Inburgeringscursus voor managers, dat de ware betekenis achter managementtaal ontleedt en bekritiseert.

Taal als bron van het kwaad
Managementtaal is voor werknemers al jaren een bron voor irritatie en hilariteit, zo ook voor Swieringa.

"Tijdens mijn werk als organisatieadviseur heb ik alle mogelijke variaties van managementwoorden voorbij horen komen. Ik ben ze gaan opschrijven. Hoewel dat grappig was om te doen, deed ik er verder niks mee. Na mijn pensioen begon het weer aan me te knagen: waarom gebruiken managers van die idiote woorden? Toen heb ik de tijd genomen om dat uit te zoeken."

Het boek van Swieringa lijkt op het eerste gezicht een leerboek te zijn voor jonge managers om managementtaal te leren, zodat ze 'erbij kunnen horen', maar blijkt al snel voor managers te zijn die juist ziek worden van de huidige bedrijfscultuur en bijbehorend taaltje.

Want het veranderen van een bureaucratie begint bij het veranderen van de taal, bepleit Swieringa. "De bron van het kwaad."

Jargon heeft vaak een duidelijke functie. Zo staan artsen bekend om hun eigen taal, voor mensen daarbuiten vaak niet te volgen.

"Dokterslatijn is echter alleen bedoeld om op een efficiënte manier van arts naar arts te communiceren en de begrippen kennen één vertaling. Managers moeten hun boodschap naar elkaar, maar ook naar de werknemers overbrengen. Dit doen ze door een taal te gebruiken met dubbele betekenissen die de werknemer soms niet eens kent. Dat is toch raar."

Macht uitoefenen
Managementtaal is volgens Swieringa bedoeld om mensen die het jargon niet spreken uit te sluiten en macht uit te oefenen. "De taal impliceert ook dat alles te regelen of te sturen valt. Emotie hoort er niet in thuis."

Een taakstelling uitfaseren, downsizen en reorganiseren betekent vaak niets anders dan dat je op straat komt te staan. Als medewerkers geregeld te laat komen, is 'het tijdschrijfsysteem nog onvoldoende geïmplementeerd' en als twee directeuren ruzie maken, is het 'duaal management nog niet helemaal uitgekristalliseerd', schrijft Swieringa.

"Persoonlijke en emotionele verschijnselen worden vertaald naar objectieve en rationele verschijnselen. En dan worden er protocollen voor gemaakt."

"Managers praten niet met de medewerkers, maar 'communiceren' met ze. Wat niets anders is dan een verkapt woord voor bevelen: eenzijdig verticaal contact. Ze hebben 'een boodschap' die ze 'uitrollen' tot hij 'geland' is. Zo ook het 'implementatievraagstuk'. Letterlijk betekent dat 'een beleid toepassen', maar eigenlijk bedoelen ze: hoe krijgen we ze zover?"

Als Swieringa dat zegt tijdens een lezing, wordt dat in de zaal herkend en klinkt er gelach. "Maar tegelijkertijd is het heel ernstig. Managementtaal is machtstaal die probeert te verdoezelen dat ze dat is."

Met machtstaal komt het machtsvraagstuk, waar Swiering misschien nog wel een grotere hekel aan heeft. "Als er een probleem is, wordt gekeken wie de schuldige is en of diegene zich wel aan de regels heeft gehouden. Er wordt niet gepraat over de echte oorzaak van het probleem."

Verlamd door angst
Uiteindelijk is iedereen verlamd door angst, zegt Swieringa. "Managers hebben te weinig vertrouwen in het personeel. Ze zijn bang voor een opstand, dus proberen alles te verdoezelen."

Tegelijkertijd durven medewerkers geen nee te zeggen. "Soms krijg je een opdracht van je manager, waarvan je weet dat die niet gaat lukken. De oplossing om de opdracht te weigeren is er vaak niet: 'er bestaan geen problemen, dat zijn uitdagingen'. Dus moet de werknemer hoe dan ook zijn 'targets' halen 'of anders...'. En dat kan resulteren in sjoemelsoftwarepraktijken."

Swieringa's boek is niet bedoeld als sneer naar managers. "Ik heb veel respect voor hen, het werk vergt veel van je en je moet alle aspecten van het vak goed beheersen. Bovendien is meer macht vaak ook minder macht. Er zit bijna altijd wel weer een manager boven een manager. Zij zijn soms ook slachtoffer van het hiërarchische systeem."

Paarse krokodil
Wieringa beweert dat de meeste managers er zelfs een hekel aan hebben. "'Weg met de paarse krokodil,' roepen de meesten."

Paarse krokodil? "Een uitspraak die in 2005 erg populair was door een reclamespot van een verzekeringsmaatschappij waarin waarin een meisje haar vergeten paarse opblaaskrokodil pas mee mag nemen na het doorlopen van verschillende procedures, terwijl ze de paarse krokodil kan zien en aangeeft dat dat haar krokodil is. Goed streven, maar vervolgens willen ze 'de paarse krokodil' aanpakken door nog meer regels op te stellen."

Toch is macht nodig, zegt Swieringa. "Iemand moet de leiding nemen, een aanpak uitstippelen. Daarna moeten managers hun personeel vertrouwen. Bij tachtig procent van de bedrijven werken professionals, die weten wat het handigst is omdat ze voor dat vak hebben geleerd. Werk met hen samen, in plaats van dat je hen aanstuurt. Grijp alleen in als het misgaat en benader 'het beleid' niet als almachtig en onveranderlijk."

Waar leiders zijn, zijn ook volgers. Medewerkers valt ook wat te verwijten, aldus Swieringa. "Neem niet alles klakkeloos aan. Vraag eens op een rustige toon welk probleem de reorganisatie nou precies gaat oplossen. Bij goed doorvragen kan dit een directie behoorlijk in verlegenheid brengen en tot een nieuwe oplossing leiden."

'Medewerkers'
De uitspraak die Swieringa het meest zijn strot uitkomt, is niet 'in je kracht staan', 'klankborden' of 'proactief', maar het simpele 'medewerkers'.

"Medewerkers werken áán iets mee, voor managers betekent het daarentegen vaak 'meewerken met'. Ik ken een manager die de werknemers 'gasten' noemde - voetbalcoach Willem van Hanegem. Ik vind dat een heerlijk woord; veel gelijkwaardiger."

"Als een manager 'mijn medewerkers' zegt, heb ik door hoe hij of zij denkt." Maar dat bedoel ik helemaal niet, zeggen managers vaak tegen Swieringa. "Nee, zeg ik dan, maar je praat wél zo. En als je iets vaak genoeg zegt, ga je het ook denken. Een andere taal geeft een andere energie."

Utopia
Ondanks Swieringa's missie om managementtaal te veranderen en daarmee de bureaucratie, merkt hij nog niet veel verandering. "Nieuwe kleine bedrijven proberen het wel, maar die bedrijven worden groter en dan komen oude rotten van buitenaf de boel weer omgooien. Daar word ik wel eens moedeloos van."

Hij merkt dat de hang naar een piramidemodel in onze genen zit. "Het begint al bij de hemelse ordening; vroeger vonden we dat de aarde daarvan een afspiegeling moest zijn. Het zit heel diep."

Zijn guilty pleasure, realityshow Utopia, bewijst dat ook. "Daar is een machtsstrijd gaande. Terwijl zij daar de kans hebben een nieuwe systeem op te bouwen, gebeurt precies hetzelfde als altijd. Ze spreken onderling al managementtaal."

Joop Swieringa: Inburgeringscursus voor managers. Uitgeverij Haystack, €18,50

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden