Plus

Het Boekenbal wijkt uit en dat is niet voor het eerst

Het boekenbal verhuist na jaren uit de Stadsschouwburg en gaat naar Paradiso. Maar het is lang niet voor het eerst dat het bal op een 'andere' locatie is.

De editie van 2016, toen nog wel in de StadsschouwburgBeeld anp

Studentenbolwerk Uilenstede in Amstelveen. Amsterdam en omstreken kent weinig minder glamoureuze plekken. Toch werd hier in 1973 het Boekenbal georganiseerd. Het bal moest minder elitair worden in die jaren. Het thema was 'literatuur en jazz'.

Het boekenbal vindt dit jaar voor het eerst sinds 2001 níet in de Stadsschouwburg plaats. De organisator, stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB), wilde een andere locatie gezien het thema van dit jaar: 'verboden vruchten'. "Snap je?" zegt woordvoerder Peter Rosendaal, "Paradiso, het paradijs.." Eerder was er sprake van dat de CPNB de datum verzette naar een datum waarop de schouwburg al andere programmering had staan (het bal is op 24 maart), maar dat is volgens Rosendaal onzin.

Schrijversbal
Het lijkt misschien alsof het boekenbal en de schouwburg al sinds mensenheugenis hand in hand gaan, maar dat is helemaal niet zo.
Neem het eerste boekenbal in 1947. Dat was in het Concertgebouw, al heette het evenement toen nog 'Schrijversbal'. De echte voorloper van het bal, een gala-avond zonder bal, was zelfs in Den Haag: in de Koninklijke Schouwburg in 1938. En er is meer. Zo werd het Boekenbal ook gehouden in het Stedelijk Museum (in 1968 en 1969), in Carré (meerdere malen), in Utrecht (1975), Lelystad (1982), een manege in het Brabantse dorp Diessen (1981), de studio van de NOS (1977) en in de RAI (vijf maal).

Uit de RAI stamt misschien wel een van de gedenkwaardigste anekdotes: die van het 'speenvarkenincident'. Op het Boekenbal in 1970 bestond het hoofdgerecht uit speenvarken en dat werd ingeleid door een levend varken dat door de zaal wandelde. Een serveerster riep daarop door de microfoon: "Het is een schande. Dat is wat jullie straks gaan eten." Aanwezigen gooiden vervolgens met borden en glazen naar voorzitter Wim Schouten. De Parijse editie van de New York Herald Tribune deed er op de voorpagina verslag van.

Dat de RAI werd gekozen als locatie paste overigens helemaal in de tijdgeest van de jaren zeventig. Het boekenbal moest, net als de Uilenstede-editie, voor iedereen zijn. Het bal heette dat jaar ook niet boekenbal, maar 'lezersfeest'. In Alle Jaren Feest, een fotoboek over het boekenbal uit 2000, staat overigens dat het een ontzettende rotherrie was die avond. De RAI had geen geluiddempend plafond.

Amsterdamse overheersing
In de jaren zeventig werd het boekenbal ook vaak buiten Amsterdam gehouden. De organisatie wilde een einde aan de Amsterdamse 'overheersing'. Genodigden hoefden ook niet meer in smoking of galajurk te komen. Een spijker- of corduroybroek was goed genoeg. Harry Mulisch kwam in die tijd niet. 'Het moest minder elitair worden en op een gegeven moment hielden ze het in de RAI,' schreef hij in Alle Jaren Feest. 'Verschrikkelijk. Nu is het weer elitair en intiem. Heel goed.'

Pas in 1984 kreeg het boekenbal weer wat van de oude allure. Het werd toen drie jaar op rij in Carré gehouden. In 1987 was het voor het eerst weer in de Schouwburg. In totaal werd het boekenbal daar 39 keer gehouden.

Paradiso heeft dit jaar overigens geen primeur met het boekenbal. In 1972 werd het daar ook al eens georganiseerd.

Bal der geweigerden

Traditiegetrouw wordt het Bal der Geweigerden, de tegenhanger van het boekenbal sinds 2002, in Paradiso georganiseerd. Dat het echte boekenbal dit jaar ook in Paradiso is, zit het geweigerdenbal echter niet in de weg, want er is voor dit jaar geen editie gepland, laat organisator Peter Smit weten. Ook vorig jaar was er geen Bal der Geweigerden. Peter Smit laat weten volgend jaar wél weer een bal te willen organiseren. Wellicht in de Stadsschouwburg.
Bien Borren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden