Plus Blikvangers

Het begon met een dubbeltje per week

De stad staat vol met kunst, van wereldvermaarde kunstenaars tot anonieme beeldhouwers. Wat zijn de verhalen achter deze beelden? Vandaag: Dubbeltjespanden.

Gevarieerd eerbetoon aan de bewoners van de dubbeltjespanden Beeld Tammy van Nerum

De levensomstandigheden van Amsterdamse arbeiders waren eind negentiende eeuw allerbelabberdst. Ze woonden in krotten zonder riolering of stromend water. De straten waren smerig en de lucht verrot.

Vaak hadden ze te maken met meedogenloze huisjesmelkers. Vakbonden en liefdadigheidsorganisaties probeerden hun lot te verbeteren. Zo ook de Bouwmaatschappij ter Verkrijging van Eigen Woningen (BVEW), die aan de wieg stond van het eerste sociale woningbouwproject van Nederland.

Een dubbeltje
Leden van de in 1868 opgerichte organisatie betaalden elke week een dubbeltje om binnen twintig jaar een huis bij elkaar te sparen. Die opzet slaagde niet, maar toen in 1872 de eerste vier dubbeltjespanden werden opgeleverd, bedroeg de schappelijke weekhuur 1 gulden en 75 cent. Er werden aan de Mauritskade 56 woningen gebouwd, verdeeld over 28 panden.

Met dertig vierkante meter zijn de onder- en bovenwoningen niet bepaald paleizen. Grote families sliepen dan ook in opklapbare stapelbedden. Naar hedendaagse maatstaven zijn dit studio's, maar het auto­vrije en bloemrijke hofje oogt idyllisch en de gemeenschapszin is groot. Wie hier komt wonen, gaat niet snel weer weg.

Grote letterbak
Eind vorige eeuw fuseerde de BVEW met woningstichting De Key, die de dubbeltjespanden in 2012 liet renoveren. Marjet Wessels Boer kreeg de opdracht een kunstwerk te maken om de bijzondere geschiedenis van de woningen te markeren. Zij plaatste een grote letterbak tegen de blinde gevel die haaks op de Mauritskade staat. In de gemetselde vakken zette ze aluminium figuren.

Op de onderste regel, vierde vakje van rechts, staat het geabstraheerde portret van Klaas Ris, medeoprichter van de BVEW en een van de eerste bewoners.

Dubbeltjespanden

Sinds 2013
Kunstenaar Marjet Wessels Boer
Waar Mauritskade

Rechtsboven is een verfpot te zien die verwijst naar de stinkende lakfabriek die naast het straatje stond en die anderhalve eeuw geleden de enige andere bebouwing was in dit deel van de stad.

Nieuwe bewoners
Een olifant herinnert aan een oud-bewoner die bij Artis werkte. En een voetballer aan Henk Blomvliet, die in 1932 als spits debuteerde bij Ajax en na zijn sportcarrière kwam te wonen op nummer 29h. Ook de huidige bewoners zijn door Wessels Boer vertegenwoordigd met een voorwerp naar keuze. Zo bracht een reisadviseur een vliegtuig in en een bewoner die elke dag in het Oosterpark wandelt het silhouet van een bijeneter.

De kunstenaar heeft een paar vakjes leeg gelaten. De dubbeltjespanden blijven immers bewoond. Nieuwe bewoners voegen telkens iets toe aan de geschiedenis van dit cultuurhistorisch opmerkelijke stukje Amsterdam.

Dit zijn alle verhalen achter (on)opvallende kunst in de stad

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden